N e d e n ?

Kadınlar Üzerine

2012-02-12T12:41:00.011+02:00

‘’Kadının gelişimi, bağımsızlığı özgürlüğü kendisinden gelmelidir. İlk olarak kendisini bir obje değil, bir kişilik olarak ortaya koymalıdır. İkincisi, hayatını basit, fakat zengin ve derin kılarak; kendi bedeni üzerinde başkalarının iddia ettiği tüm haklara karşı koymalı, istemediği sürece çocuk yapmamalı, tanrının, devletin, kocasının, ailesinin bir kulu olmaya karşı çıkmalıdır. Bu da hayatın tüm karmaşıklığını ve özünü anlamaya çalışarak,
yani kendini toplumun fikirlerinden ve yargılarından özgürleştirerek olur.’’

EMMA GOLDMAN

Hans_Baldung (y. 1484-1545),

Havva,Yılan ve Ölmüş Adam

(yc. 1510/1515, 64x32,5 cm.

Ottawa,

National Gallery of Canada,

no 17011.

“(…)Ve kadın ağacın meyvelerinin yenmeye değer olduğunu gördü, göze hoş göründüğünü gördü ve bilgilenmek için bu ağacın arzulanması gerektiğini anladı ve meyveyi kopardı ve yedi; kendisiyle birlikte kocasına da verdi ve o da yedi. İkisinin de gözleri açıldı ve çıplak olduklarını gördüler ve incir yapraklarını birbirine ekleyip önlerine örtü yaptılar…Ve Yüce Tanrı erkeği çağırdı ve ona şöyle dedi: “Nerdesin?” Ve erkek de dedi ki: “Sesini bahçeden duydum ve korktum; çünkü çıplaktım ve saklandım.” (…) Ve kadına şöyle dedi Tanrı: “Senin acılarını ve doğurganlığını artıracağım; çocuklarını acı içinde dünyaya getireceksin, arzuların kocana yönelecek ve seni o yönetecek.”
Eski Ahit-Genesis “Yaratılış”

İnsanlık tarihinin en eski metinlerinden birinde; kadın ve erkeğe dair en göz alıcı simgesel anlatımı; günümüze değin süregelen insan-insan çelişkisinin temelini buluruz. Hristiyanlığın öğretilerini ve dinselliğin gücünü görselleştirerek yaymayı amaçlayan; erken dönem Batı resim ve heykel sanatındaki ve kilise fresklerindeki ‘Adem ve Havva’nın Cennetten Kovuluşu’ tasvirleri “ilk günah” ın çeşitli anlatımlarını içerir. Ve birçok sanat tarihçisine göre; Batı resmindeki çıplak kadın imgelerinin kaynağı; Havva’nın işlediği günaha dayanır. Bu tasvirlerin çoğunda Adem ve Havva çıplaktır. Yukarıda gördüğümüz resimde “ilk günah”ın çarpıcı bir betimlemesiyle karşılaşıyoruz. Cennet Bahçesi’nde Bilgi ağacının yanında tüm saflığıyla Havva, Yılan’la özdeşleşen figür ise Şeytandır. Elmayı yemesi için Havva’yı kandırmak üzere sinsice yaklaşır. Kadın şeytan tarafından kandırılır, kadın erkeği de kandırır ve elmayı paylaşırlar, bir anda her şeyin ve kendi çıplaklıklarının farkına varırlar, ‘utanç’ duygusuyla tanışırlar, saklanırlar ama Tanrı ikisini de cennetten kovar, dünya cehennemine gönderir; kadını doğum sancısı ile simgeleştirilen acı ve kölelikle ve erkeği bitmek bilmez bir efendilikle ‘cezalandırır’. “Yaradılış” ın ya da ‘insanın dünyaya düşüşü’ nün hikayesi olarak oldukça ilginç bir anlatım kuşkusuz… Çünkü bu ‘başlangıç’ tüm geçmişi, şimdiki zamanı ve geleceği belirlemiştir. Bu ‘kadına bakış’ ın da başlangıcıdır.

‘Köle-efendi diyalektiği’ üzerine düşünen Hegel’e göre; bir insanın kimliğinin oluşması başka bir bilinçli varlık tarafından kabul edilmesi ile başlar. Karşılıklı iletişim ve etkileşimin sonunda ‘ben’ ve ‘öteki’ kavramları anlamlı bir bütün haline gelir. “Öteki” algısı insanın kendi içinden başlar ve bir başka insana doğru yönelir ve en temelde iki cins arasında şekillenir. Dişi ve erkek… Doğanın iki bileşeni…

İnsan ve toplum ikilemini açımlamaya yarayan İdeoloji kavramı ise; Louis Althausser’in tanımıyla; bir insanın ya da bir toplum grubunun zihninde egemen olan fikirler ve tasarımlar sistemidir. [ 1] Althausser, devletin iktidarını iki tür araçla topluma kabul ettirdiğini varsayar: bunlardan biri baskı aygıtı (hükümet, yönetim, ordu, polis, mahkemeler vb.) diğeri ise devletin ideolojik aygıtlarıdır (dini, öğretimsel, aile, hukuki, siyasal, haberleşme vb.) Din olgusu, yüzyıllardır toplumsal yaşantının belirleyici biçimlerini oluşturdu. Kadın ve erkeğe dayatılan –elbette özellikle kadına- katı toplumsal roller, din olgusunu iktidarın hegemonyasının en güçlü aracı olarak meşrulaştırdı. Bu bilgiler ışığında; toplumsal, ekonomik, sosyal ve cinsel alanda kabul gören Ataerkil düşünce sisteminin söylemine göre: “Kadınlar ve erkekler yalnızca biyolojik olarak değil ihtiyaçları, yetenekleri ve işlevleri bakımından da farklıdırlar. Erkekler ‘doğal olarak’ daha güçlü ve akılcıdırlar, dolayısıyla egemen olmak ve hükmetmek için yaratılmışlardır. Erkekler, rasyonel zihinsel yetenekleriyle dünyayı yorumlarlar ve düzene sokarlar. Kadınlar, çocuk doğurma ve yetiştirme yetenekleri dolayısıyla günlük yaşamın ve türün üretilmesi işlevini üstlenirler. Erkeklerin, kadınların cinselliklerini denetleme hakları vardır ama kadınların bu hakkı yoktur.”[2] Kadının ‘ötekileştirilmesi’ için egemen güçlerin, iktidarın, dinin ve erkeğin şartları ağırdır. Kadın ‘kabul edilmek’ için köleleşmek zorunda bırakılır.

İşte; majörden minöre, ‘yaradılış’tan çekirdek aileye kadar, kadının zorlu mücadelesi… ‘Yaradılış’ hikayesini Hristiyanlık’ın kutsal kitabından alıntı yapmamın nedeni; yurttaşlık, modernizm, devrimler, birey, feminizm, ekonomik ve endüstriyel devrim vb. alanlarda, Batı tarihinin, dünya felsefi sistemlerindeki belirleyiciliği ile insan-insan ve insan-toplum çelişkisinin açıklanmasında anahtar görevi görecek olan “öteki” kavramının da Batı kökenli olmasıdır. Ancak kadının tüm semavi dinlerde (Hristiyanlık, Yahudilik, İslam) geri planda kaldığı yeni bir bilgi değil.

Şiir yazdığı, döneminin ailevi ve toplumsal ataerkil, özgürlük karşıtı ve katı dinsel tabularına karşı çıktığı için kendi ailesi, kocası ve ülkesi tarafından aforoz edilen; çocuğundan koparılarak cezalandırılan İran’lı kadın şair Furuğ Ferruhzad (1935-1967)’ın ‘İsyan’ adlı şiirinin dizeleri, [3] yasaklar karşısında bir kadın yüreğinin en saf görüngüsünü anlatıyor bizlere:

“ey tanrı! ey ölüme bulaşmış gizemli kahkaha
ne yazık ki sana yabancıdır benim ağlamalarım
ben sana kafir, sana münkir sana asi
sana inat işte şeytan benim tanrım!”

Furuğ Ferruhzad

Şimdi bir an kendimizi bir zaman tünelinden geçirerek ilk yaşam biçimlerine götürelim ve çevremize bakalım: gördüğümüz manzarada henüz evcil hayvanlar yok ve yabani, yırtıcı hayvanların çokluğu bizi ürkütüyor. Yarı açık kaba giysileri içinde kıllı bedenleri, adaleli, keskin gözleri ve dişleriyle, güçlü elleriyle kavradıkları keskinleştirilmiş aletleriyle ilk insanlar; avladıkları hayvanı kanlı canlı, çiğ çiğ yiyorlar… Kimisi ayakta kimisi yatar halde… Ve dipsiz kocaman, ürkütücü karanlık ve ay ışığı. Ateş yok; buldular bulacaklar… Bize göre bu, yaşanmaz vahşi korkunç bir yaşam (dı)! O manzarayı düşünmek bile bizi ürkütür. O günden bu güne doğa ve insan milyonlarca kez şekil değiştirdi, yeni düşünce yapıları doğdu, ikili kavramlar çoğaldı, zıtlıklar birbirleriyle savaşır oldu… Bugüne gelindi... Zaman tünelinden günümüze yol alındıkça ikili zıtlıklar, diyalektiğin yasasına uygun olarak savaşımlarla kızıştı, yok edildi ve yeniden var oldu. Doğa gereği kadın ve erkeğin birlikteliği zaman tüneli içinde çeşitli değişimlere uğradı. Doğadaki ve toplumdaki çelişkiler her şeyi kendine göre şekillendirdiği gibi kadın ya da erkeği de kendine göre biçimlendirdi. Ve şimdi tünelin ucundaki vahşi doğal yaşamdan bugünkü modern yaşam arasında gidip geldiğimizde, ilginç gelişmelerin ve değişmelerin paralelinde; insanın insanı nasıl köleleştirdiğini açıkça görmekteyiz.

Paul Kucynski

Şimdi ‘ilkel’ dediğimiz zamanlardan çok uzakta bir başka ‘ilkel’ liği yaşıyoruz. Sınıflı toplumun var oluşundan günümüze her akla gelen varlık; pazarı elinde tutan güçlerce kullanıldı. Sömürünün sürekliliği için insanlar arası her tür çelişki derinleşerek hayat buldu. Bu zıtlıkların ayrılığı ya da birliği sürekli sömüren güçlere fayda sağladı.

Evet, dişi ve erkek bir zıtlıktır. Ama dünyanın her yerinde, her zaman çelişkinin altında ezilenlerin kadınlar olduğu ve kadınların zor durumda olduğu bir gerçek. Törelerin, adetlerin, gelenek ve göreneklerin etkin olduğu; ataerkil toplumların yaşadığı coğrafyalarda kadınlar daha çok baskı altındadır. Varsıllığın ve yoksulluğun doruğunda yaşamlarını sürdüren toplumlarda, kadınlar bir meta durumuna getirilmiştir. Zor koşullarda yaşamaya mecbur edilen ve onursuzlukla suçlanan kadınlar… Oysa ki, yoksulluğun yarattığı çaresizlikle boğuşan toplumların onurundan söz edilemez! Açlık onur tanımaz, aç olan insan erdemini yitirir. Açlığın çaresizliği insana akla gelmeyecek şeyleri yaptırtır. Hiçbir şey yapamazsa kendini yok eder. Yoksul insanların çok olduğu ülkelerde, zenginlik de bir o kadar zıvanadan çıkmıştır. Bu mutlu azınlık da çılgınlıklar içindedir, ne yaptığını bilemez haldedir…

Bu zıtlıkların bir ucunun arşa bir ucunun batağa saplandığı toplumlarda haktan, kadın haklarından söz etmek iyimserlik olur. Burada kültür ve sanatın dibe vurduğu bir yaşam biçimi sergilenir; birileri her şeylerini satarken; birileri de hep alır. Ahlaktan, onurdan, erdemden söz etmek olası değildir.

Sömüren sınıf kendi koyduğu yasaların bayatlığı içinde adaleti sağlayacak durumda değildir. Adaletin yerini bulup bulmaması da pek önemsenmez. Ekonomik dengelerin bozulduğu toplumlarda kadın, çocuk ve insan haklarından söz etmek lükstür. Gelenek, töre, örf, adet, bayatlamış yasalar, toplumun ön yargıları, ilkel sahiplenme duygusu, benim olmayan kötüdür mantığının yanında bir de ekonomik bağımlılık kadının insani haklarını elinden almanın ötesinde, ‘öldürüyor’.

Kadının doğallığı, doğal yaşam döngüsü ona dayatılan zorlu bir göreve dönüştürülüyor! Kadın; doğurganlığından dolayı yavrusunu emzirme ve yaşatma iç duygusu sebebiyle yuvanın bekçisi ve sahibidir. Onun hamileliği ve sonraki evresi kadını evine doğal olarak bağımlı hale getirmiştir. Kadın, yaratıcı, hayatın kaynağı, bir anlamda hayatın özü ve ortağıdır. Çocuğunun biyolojik olarak gerçek sahibidir. O olmasa çocuk doğmaz ve büyümez. Kadının bu en önemli gücü ve yaratıcılığı, kalıcılığı; erkek gücünün zalimliği ile karşı karşıya kalmıştır. Geri kalmışlığın her mahallesinde eşi ve gücü olmayan tek başına yaşamak isteyen kadına karşı, toplum kötü bakarak, ötekileştirmiştir. Cinsel eğitim almamış bu yavan toplumun kişileri, bencil bir davranış takınarak, kendine iyi davranan kadına iyi kadın, demiş; kendine yüz çevirene, kötü kadın yaftasını gecikmeden yapıştırarak, onu yargılamıştır. Ya sev beni, ya da yok ol anlayışıyla, o’nu yok saymıştır...

‘’Bizde bayana hesap ödetmek kitabımızda yazmaz.’’,"Kadınlardan yönetici olmaz.", "Çalışmak senin neyine?", "Sen ne anlarsın ki!", "Bu evde benim dediğim olur.", "Ben erkeğim, istediğimi yapmak zorundasın." Elinin hamuruyla erkek işine karışma’’ gibi toplumda yer etmiş beylik sözlerle kadın, hayatın dışına atılmış ve örselenmiştir.

Ekonomik özgürlüğünü sağlayan kadınlar ise: ezilen, horlanan, emekçi kadınlar adına ‘alt yapısız’ bir destekle, yüzeysel çözümler getiriyorlar. Geri toplumlarda, çocuklar doğar doğmaz, cinsiyet ayrımcılığı ile karşı karşıya kalır. Aynı biçimde annesi de. Doğan çocuk kız olduğunda, toplumsal çevre tarafından aşağılanmak kaçınılmazdır. Eğer çocuk erkekse çocuk ve anneye anneye sonsuz özgürlük sunulurken kız çocuğuna yasaklar konulur. Ve ‘’Kızını dövmeyen dizini döver.’’ atasözü, burada hayat bulur. Bu, kız ve erkek çocuklar: ayrımcı, itici, dışlayıcı, aşağılayıcı, ayıplayıcı, ötekileştirici ve kıyıcı bir eğitimle, olumsuz bir yükleme yapıldıktan sonra yarının ‘potansiyel katil ve suçluları’ olarak var olurlar. Erkek çocuğun çevresiyle ilişkileri, ailesi ve aile yakınlarınca desteklenirken; kız çocukların arkadaş ilişkileri ‘evlilik asıllı’ olmazsa hoş karşılanmadığı gibi, kontrol aile ve aile yakınları altındadır. Erkeklerin her davranışı çevresinden destek görürken, kızların davranışı kontrol altında olmanın ötesinde suç sayılmaktadır. Bu yaşam biçimi toplumun suç trendini her gün bir kat daha artırmaktadır. Ne yazık ki bu bozuk gidiş de belli çevrelerin işine gelmektedir. Kadın ve erkek arasında yaşanan birlikteliğin; insan türünün devamı için, en olmazsa olmaz eylemsel halini ‘küfür edebiyatına’ kazandıran erkeklerimiz, ‘kadınlık durumunu’ konuşma dilinde her cümlenin öznesi olarak her an her yerde tüketiyorlar. Bununla birlikte medyanın da, kadını bir cinsel obje olarak kullanması sonucunda kadın daha çok geri planda…

Van deprem çadırları,

Birgün.net (29 Ocak 2012)
Sevgim Denizaltı’ın
''Başınızda beyiniz yok muydu bayan''

yazısıyla ilgili fotoğraf

Kadının o önemli edimsel gücünü tüketerek, onu küstüren, aldatan, döven, söven ve armağanlarla yeniden onu sömüren, sömürten sistem sorgulanmadığı sürece kadına yapılan şiddetin sonu gelmez. Bu yazıyı kaleme alırken; Birgün gazetesinde ‘’Başınızda beyiniz yok muydu bayan’’[4] başlıklı Sevgim Denizaltı’ın röportajı gözüme çarptı. Okudum, irkildim, korktum ve bir insan olarak utandım. Depremin ardından çadırlarda kalan insanlardan, taciz ve tecavüzden söz ediliyordu. Buradaki olay çok vahim ve içler acısı. Üç, dört ailenin bir çadırda yedi, sekiz metrekare yerde üst üste, bu iklim şartlarında kalmaları bir insanlık ayıbı ve suçudur; burada her türlü çarpık ilişki yaşanır!

Oysaki Çin ile ilgili okuduğum bir haberde; on beş günde otuz katlı bir yapıyı oluşturdukları yazıyordu. Dokuz şiddetindeki depreme karşı durabilecek bir yapı inşa ederek, dünyanın en gelişmiş ülkelerini şaşırttılar. İşte insana verilen değer burada! Biz neredeyiz, ne haldeyiz ve nelerden söz ediyoruz? Deprem mağduru aileleri yerleştirecek konutları, yardım evleri olmayan devlet, yine deprem mağduru kadını suçlar. Nasıl mı? “Başınızda beyiniz yok muydu” diyerek.

Kadınları korumanın, kadınlara ‘sığınma evi’ açmak, geçici yasalar ve koruma önlemleri yerine, daha kalıcı bir anlayışa gereksinimi vardır. Kadın, dizi programlarıyla toplumun insani değer yargıları, sosyo-kültürel yapısı sürekli aşağı çekilirse; bu yaşanan ensest, taciz, tecavüz, çarpık ilişkiler ve öldürme eylemleri hep artarak, olacaktır. Halk arasında yaşanan bu cebelleşmeden ise, sistemin sahipleri hep, her zaman kârlı çıkacaklardır.

Toplumda her kanayan yaranın altından sistemin çarpıklığı çıkıyor. Olumsuzlukların önüne geçmenin yolu sosyo-ekonomik devrimden geçer. Sistemle hesaplaşmadığımız sürece hiçbir yara iyileşmediği gibi, sorunlar daha da kangrenleşecektir.

Her dakika akan haberlerden biri kadına uygulanan şiddetle ilgili. Yaşanan her olay bir süre yazılıp, çiziliyor; sonra hemen hızla bir başka magazin haberle unutturuluyor. Sistemin ötekileştirici siyaset anlayışının sürdürüldüğü toplumlarda, ırkçı, gerici, oryantalist anlayış, insanları kategorize ederek; yoksulluğun kemikleşmiş yorgunluğu altında yaşatmanın ötesinde; kadınları ve çocukları gelenek ve törelerin önüne atarak ‘kurban’ edilmesi ne yazık ki bu zamanda da sürmektedir.

Emma Goldman’ın çok önemsediğim dizeleriyle başlayan yolculuk, anlayışsızlıkların, acımasızlıkların ve eşitsizliklerin ilacı Nazım Hikmet Ran’ın dizeleriyle devam ediyor… edecek…

(…)
Analardır adam eden adamı
aydınlıklardır önümüzde gider.
Sizi de bir ana doğurmadı mı?
Analara kıymayın efendiler.
Bulutlar adam öldürmesin.
(…)

Nazım Hikmet Ran

İnsanlık ve kadın hareketi tarihinde hayata sınıfsal, sanatsal ve bilimsel dünya görüşüyle bakıp, yaşadığımız dünyanın daha güzel, daha yaşanılası olması için savaşım veren ve 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nü hayata geçiren kadınları saygıyla anıyorum.

Aydınlık güzel günlere...

Canip DOĞUTÜRK

Kaynak:
[1] Louıs Althusser, İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları, İstanbul: İletisim Yayınları, 2000, s.47.
Yücel Bulut, Oryantalizmin Tarihi, İstanbul: Küre Yayınları, 2004, s.11.
[2] Fatmagül Berktay, Tektanrılı Dinler Karsısında Kadın, İstanbul: Metis Yayınları, 2000, s. 18
[3] Furuğ Ferruhzad , Yaratılarım Aşktandır, Türkçesi: Haşim Hüsrevşahi, telos yayınları
[4] Sevgim Denizaltı / Başınızda beyiniz yok muydu bayan
http://www.birgun.net/actuels_index.php? news_code=1327831698&year=2012&month=01&day=29

Yılmaz Güney, Castro, Stalin, Kızları ve Halk Üzerine

2012-01-17T23:48:00.004+02:00

Yazıma nereden başlayacağımı düşünürken; insanlık için yaşamlarını veren düşün ve sanat adamları bir bir aklımdan geçti. Hepsi birbirinden önemli; üstün kişilikli. Yazıma; insanlık savaşımının en büyük kahramanlarından biriyle; Ahmed Arif ile başlamak istedim. Onun ‘Ay Karanlık’ şiirinin o can alıcı dizeleriyle…

AY KARANLIK

(…)

Dört yanım puşt zulası
Dost yüzlü
Dost gülücüklü
Cigaramdan yanar.
Alnım öperler
Suskun, hayın, çıyansı.
Dört yanım puşt zulası
Dönerim dönerim çıkmaz.
En leylim gecede ölesim tutmuş
Etme gel
Ay karanlık..
.
Ahmed ARİF

Toplumlar yüzyıllardan beri kendi iradeleri dışında, kendi içlerinde üstünlük kuranların anlayışına göre şekillendi ve çoğunlukla onların hukukuna, onların sistemlerine yani onların insafına tabii yönetildi. Yönetim değişikliklerinde ise; halkın büyük çoğunluğu varsıllara ve erk olanlara taraf oldu. Neden? Çünkü halklar tarihin her döneminde korku ve çaresizliği neredeyse bir yaşam biçimi olarak benimsemiş; güçlü ve haksız olanın düşüncelerine biat ettirilmiştir. Bu zalim egemenlik doğadan, insandan ve sanattan yana olana zulüm ederek; kendi ilkel statik dünya görüşünü dayatıyor ve zaman içinde bu yaşam biçimi gelenek ve töreye dönüşerek, değişim ve dönüşüme karşı bir hal alarak, kendinden farklı düşünene, kendini ileri taşıyacak olana karşı düşmanlık kavramını besliyor! Peki sonra?

Tarihsel akışa göz attığımızda her zaman umutlu bekleyişleriyle halkları görüyoruz ve bu halkların, erklerin gücünden korkarak; her zaman kendine verilenle yetindiğini, ona dayatılan ırkçı politikalara ve bağnazlıkla şekillendirilmiş dinsel inançlara hapsedildiklerini ve kaderci yaşamlarına razı olarak daimi bir beklenti içinde tükendiklerini de görmekteyiz…

Öyleyse aydın, düşün ve sanat insanları bu tükenişin içinde on bin kat daha tükenmeyi göze almış olmuyorlar mı? Çünkü “tükeniş” i anlatmak ve savaş vermek bu zorlu yolu baştan yüce bir bilinçle seçmek; yani bir anlamda ‘tüm dünya halklarının acısını yüklenmek’ tir. Ama yaşamımız boyunca gördük ki; büyük insan yığınları, iyilik ve güzelliklerin yaşanacağı bir dünya özlemiyle; yaşamını toplumsal sınıfların eşitliği düşüncesine adayan insanlara; erkin isteği doğrultusunda hor bakmıştır. İçinde yaşadıkları cehennemi yaratanlara karşı haklarını savunmak yerine, sanat ve düşün kahramanlarına karşı soğuk bakarak, onları yalnız bırakmıştır…

Halkın kaderini değiştirecek düşün ve sanat adamlarını, içinde yaşadığımız dünyanın zalimleri ve onun uşakları düşman olarak göstermiş ve onlara karşı akla gelebilecek her türlü olumsuzluğu kullanmaktan geri kalmamışlardır. Kendi zalimliğine başkaldıran ozanlarını, yazarlarını, ressamlarını ve halkından yana olan kişileri etkisiz kılmanın yollarını aramış; onun adını anmak isteyenleri bile hapishanelere tıkmış, işkenceden geçirmiş, anlamsız yasaklar koymuş, yakmış, eşini, dostunu, akrabasını, tehdit etmiş ve daha ötesi kıyımını emretmiştir. Onun gölgesinden dahi korkar olduğundan, onu hep karalamış, kötülemiş hain olarak göstermiştir. Şeyh Bedreddin’in adını 600 yıl boyunca yasaklayan zihniyet, bugün yeni Bedreddin’lere de aynı bağnazlıkla yaklaşıyor. O günden bu güne ne değişmiş? Hiç bir şey! Sömürü düzeni, zulüm ve kıyım sürüyor. Bu körlük, sağırlık ve dilsizlik… Ancak tüm olumsuzluklara karşın halkın aydın kesimi; her tür zulme karşı kendinden yana olan kahramanını korumayı bilmiştir.

Teknolojik gelişmelerin bugünkü geldiği noktada, artık dünyanın neresinde olursa olsun, insanlığın açlık ve yoksulluğu gizlenemiyor. Herkes gizli olan yaşamları görebiliyor. Bu durum, yoksulları örgütlerken, egemen güçleri de küresel düşünmeye yöneltiyor ve onlar da giderek ‘mobil yaşama’ geçiyor. Görünmez bir biçimde kölelerini mobil-organize ederek, halkların üzerine salıp, gerekirse kendisinden yana olmayan liderleri bile kendi halklarına linç ettirerek kurban ettirebiliyor! Libya’da olduğu gibi… Bütün iletişim kaynaklarını elinde tutan ve büyük insan yığınlarına ulaşan bu yalan imparatorları Adolf Hitler’in sözlerini haklı çıkarıyor adeta! ‘’Yalan ne kadar büyükse inanan o kadar çok olur.’’

Ama asıl can alıcı olan; görünmez sömürü düzeninin, demokrasi adı altında “sende düşünceni ortaya koy, sende varsın” diyerek; herkesi bir çeşit düşünce özgürlüğü yanılmasıyla kandırarak; asıl ‘düşünce üreten bilim ve sanat adamlarını’ saf dışı bırakarak; saygısız bir toplum yaratmış olmasıdır. Arada kalan kendi halinde olanlar ise, sistemin kötü emellerine katılıp; halk aydınlarının kızları ve oğullarını örgütleyip onları satın alarak, korkutarak, babalarının hatalarını yazdırıp, gösterip taraf olmaya zorlamaktadır! Bunu Slavoj Zizek’in sözü ne güzel ifade ediyor: “Demokrasi ile kapitalizm arasındaki evlilik bitti”. Lakin hiçbir zaman da gerçekleşmemişti. Hintli yazar ve küreselleşme karşıtı Arundhati Roy ile DieZeit gazetesinde Georg Blume tarafından yapılan röportajda; Roy’un öngörüsü bunu destekliyor: “Ya tamamen bir çöküş olacak ya da zenginlerin sadece silahlı koruma altında yaşayabildiği; silahlıdan barışçıla, militandan teröristliğe kadar her türlü direnişin savuşturulduğu militarist bölgeler oluşacak. Bu tür savaş Hindistan’da şimdiden yaşanıyor.” [1]

Bu uzun girişten sonra yazımı son zamanlarda şaşkınlıkla okuduğum bir haber üzerine; Yılmaz Güney’in kızının babası ile ilgili açıklamalarıyla ilgili düşüncelerimle sürdürmek istiyorum.

Yılmaz Güney, çok yönlü bir sanatçı: oyuncu, yönetmen, şair, yazar, senarist ve bir anarşist. Sanatçı olarak toplumsal çelişkileri görebilmiş olmanın ötesinde, sanatını sistemin haksızlıklarına karşı yok edici bir güç olarak kullanmayı seçmiş. Çeşitli ekonomik ve elbette siyasi zorluklarla var ettiği sinema eserlerinde kendi halkının acı gerçeklerini dünya halklarının izlenimine sunarak, tüm dünyaya ‘acı’ nın paylaşılabilir olduğunu ve çözümün ortak olduğunu göstermiştir. Dile getirme biçimiyle ödüllendirilerek; bu coğrafyanın sanat anlayışını dünya sanatları arasına koymuştur. Tüm dünya halklarının aydınları, Yılmaz Güney’i takdir ederek yaptığı filmleri dünya sinema tarihinde hak ettiği yere yerleştirmiş ve onu ödüllendirmiştir.

‘Her insanın bir bedeli vardır’. Kapitalizm mantığı budur. Kapitalizm, kendisine biat etmeyeni kendine köle etmek için, her yolu mubah sayar. Bu eğreti davranışı anlamayanlar babalarını suçlayarak; şöyle diyebiliyor; “Yılmaz Güney’in kızı olmak hayatımı mahvetti’’. O zamana kadar babam, evdeki ‘sert bakışlı ve tüfekli büyük fotoğraf’. “Baban bu!” diyorlar. ‘‘Belki de bugün babama karşı bu kadar sert olmamın nedeni, bunların hiçbirini babamla konuşamamış olmam. Belki babam hayatta olsaydı, böyle bir kitap yazmazdım. Çünkü onunla çatır çatır kavga ederdim.’’ “Baba, sen davanın bedelini bize ödettin!” derdim. “Sanatının bedelini biz ödedik. Hayatımız kaydı.’’

Çok tuhaf… “Baba, sen davanın bedelini bize ödettin!” diyor.. Oysa dava yalnızca Yılmaz Güney’in değildi; dava tüm insanlığın davasıydı. Kapitalist sistemde herkes, herkesin ve her şeyin düşmanıdır. Kızı, eşi, babası, annesi fark etmez. Buradaki söyleme baktığımızda, bu sözlerin hiçbiri bir insana yakışmayacak türden sözler. Bugün böyle suçlamalarda bulunan insanların; çocukların ve kadınların ne halde olduğunu bilmek istemediği ve düşünmediği kesin…

Burada Nazım Hikmetin şiiri akla geliyor. ‘Anlamak’ üzerine.

BEŞ SATIRLA

Annelerin ninnilerinden
spikerin okuduğu habere kadar,
yürekte, kitapta ve sokakta yenebilmek yalanı,
anlamak, sevgilim, o, bir müthiş bahtiyarlık,
anlamak gideni ve gelmekte olanı.

1946
Nâzım Hikmet Ran

Peki Yılmaz Güney’in kızı Yılmaz Güney’i ‘anlıyor mu?’ Yılmaz Güney’in ‘dava’sının büyüklüğünü ve bu umudun tüm insanlığın kavgasını kapsayışını..ve bu büyük resimde aslında kendisinin de kimsesiz, aç, tecavüze uğrayan, savaşa maruz kalan genç kızlardan bir farkı olmadığını.. Ve aslında Yılmaz Güney’in, babasının aynı zamanda onun için de savaştığını..Yılmaz Güney’in bakış açısının bireyci değil ‘toplumsal’ olduğunu ve bunun ne demek olduğunu..

Zorluğu, dışlanmışlığı anlıyor belli ki kendinden yola çıkarak ancak kaçırdığı nokta zorluk ve dışlanmışlık, yalnızca Yılmaz Güney’in kızı demek değildi… Babasızlık sadece onun başına gelmedi. Bu anlamda Yılmaz Güney’in kızı hiçbir zaman yalnız değildi; belki yalnızlığı babasının davasına katılabilme şansını yakalamamış olmasından ötürü, belki Güney’in kızını korumak istemesi ve kendinden uzak tutmasındandı! Şöyle der Güney: “Ülkemden ayrılışım, özgür olmak, yaşamak istediğimden ötürü değil, özgürlük ve demokrasi kavgasına daha etkin ve aktif bir biçimde katılabilmek içindir.”

Diğer bir örnek de Fidel Castro’nun kız kardeşidir. Onu suçlar ve terk ederek Amerika’ya yerleşir. İnsanlar; piyasa kanallarının haberleri aracılığıyla Fidel Castro’nun ne için, kimler için savaştığını, kimin için nasıl bir düzen kurduğunu ve bugün her türlü ambargoya karşın, iç ve dış düşmana karşı bütün gücüyle dimdik durduğunu ve bir mutluluk adası var ettiğini, bilmez! Ama kız kardeşi Juanita Castro’nun ABD’ye ‘sığındığını’, kardeşlerine karşı muhaliflerle birlikte Küba’daki düzene karşı olduğunu bilir ve sistem aile üyelerini kendi tarafına çeker; ‘aile’ tüm dünya için hassas bir konu değil midir! İşte sistem bunu kullanır. Kitaplar yazdırılır; röportajlar yapılır, beyanatlar kaydedilir.

Ama ‘insan’... “(…) gocuklu celep kaldırınca sopasını” bir koyun gibi salhaneye koşan insan; Fidel Castro’nun topraklarını devrim sonrası topraksız köylülere paylaştırdığını bilmez. Aradan 50 yıldan fazla zaman geçmesine karşın hala o Batista diktatörlüğü zamanının özlemiyle, mafya çetelerini; Küba’yı yeniden ‘fuhuş, kumarhane ve zıvanadan çıkış adası’ haline getirmek isteyen o insan ve doğa düşmanlarını düşünemez! Buna inananlar, ya gerçeği anlayacak kadar okuryazar değil ya da düşmanın yalanlarıyla tıka basa beslenenlerdir.

Fidel Castro’nun kız kardeşi Juanita Castro ya da Castro karşıtları, ancak kendi ‘bencil’ düşüncelerinden dolayı haklı olabilirler. Castro ailesi Küba zenginlerindendi. Şöyle yapsaydı: Küba’nın zenginliklerini kendi mal varlığına katsaydı, daha çok toprak, daha büyük kumarhane, daha çok köle ile çete ailesi olsaydı, daha mı iyi olurdu? Bu yüz karası tablonun Küba halkına ve insanlığa ne faydası olacaktı? Böyle çılgın yerler, çılgın sömürü ve zıvanadan çıkan çılgın insan yığınları hala var. Bu insanlığı sömürüp zıvanadan çıkan insanların insanlığa ve bize ne faydası var?

Ve Josef Stalin'in kızı Svetlana, 1966 yılında ABD büyükelçiliğine giderek, babasını eleştiren sözler söylemiş, babasına diktatör demiş, kınamış, pasaportunu yırtmış ve siyasi sığınma hakkı istemişti. Svetlana, ABD’de öldü. O zamanlara gidip, zamanın sentezi ve analizini yaptığımızda: Stalin’i diktatör yapan güçler neydi, Stalin diktatördü de karşıtları nasıl bir diktatördü acaba? diye sormamız gerekir. ABD’de CIA ajanlarının aklına eseni komünist olarak damgalatıp yok ettiği unutuldu mu? Stalin’in kızı o zamanki soğuk savaş yıllarında nasıl ikna edildi? Zor kullanılmış olabilir mi? Bir ödül verilmiş olabilir mi?

Ya da bu kutuplu, sıcak ve soğuk savaşın yaşandığı zamanda, kendisi orada yaşamak istemiş de olabilir ve onun bu isteği, Stalin karşıtlarının dillerine pelesenk olanın tersine; sosyalist toplum yaşamının iyi ya da kötü oluşunu gösteren bir ölçü olamaz!

İnsan düşünür ve eninde sonunda şöyle der: Böylesi sınıflı bir toplumda, böylesine haksız işleyen sistemlerde ailenin kendi içinde bölünmesinden; çocuğun babasına, annenin oğluna vb. küskünlüğünden, kızgınlığından daha doğal ne olabilir. Bu küreselden toplumsala, toplumsaldan bireysele kadar her geçtiği yeri talan eden bir bozuk makinedir aslında: majörden minöre sıçrayan, sirayet eden yalandır. Asıl düşünülmesi, sorgulanması gereken kapitalist sistemin kendisi olmalı. Ve şu bilinmeli ki sömürü düzeninin sürmesi için: düzeni kuran ve sürdürenler her yolu mubah saymışlardır. Sömürü düzeninin varlığı için ‘insanlar ve doğa’ acımadan kirletilmiş, katledilmiştir ve ediliyor… İşte aydın, düşün ve sanat insanlarının anlatmak istediği budur. Ahmed Arif’in satırlarında olduğu gibi…

HASRETİNDEN
PRANGALAR ESKİTTİM

Seni, anlatabilmek seni
İyi çocuklara, kahramanlara.
Seni anlatabilmek seni
Namussuza, halden bilmeze
Kahpe yalana.
(…)

Ahmed Arif

Ey halk, artık sana yıllarca söylenen yalanı tersine çevirip düşünme, sorgulama zamanın gelmedi mi? Kapitalistlerin acımasızlığı, insanın en yakın sırlarını bilen çocuklarına, kardeşlerine ya da eşlerine bile insanı vurdurtur. Onun felsefesinde insanın önemi yoktur.

Kapitalizm: iktidardır, köleliktir, vicdansızlıktır, açlıktır, yoksulluktur, göçtür, depremdir, ilkelliktir, töredir, gelenektir, fuhuştur, uygar olmamaktır, cehalettir, kandır, kan davasıdır, katildir, hırsızlıktır, gasptır, tacirliktir, simsarlıktır, kârdır, yalandır, dolandırıcılıktır, düşmanlıktır, çoraklıktır, GDO’dur, kanserdir, ayrılıktır, gurbettir, ölümdür. İşkencedir, zulümdür, esarettir, sevgisizliktir, mahpusluktur. Hiçliktir, dilenciliktir, tinerciliktir, vandalisttir, terördür, savaştır, ihanettir! Tecavüzdür. Erkektir, magandadır, obezitedir, uzayda villa almaktır, tatminsizliktir, varoşlardır, kullan attır, deliliktir… Daha ne kaldı; kalanını siz tamamlayın sevgili okurlar…

Yazımı Yılmaz Güney’in bir sözüyle bitirmek istiyorum.
“Arkadaşlar! Dışarı da bir şeyler oluyor farkında mısınız? Uykuda olanları sarsın, uyandırın. Herkese söyleyin, yakında ışıklar kesilebilir. Karanlıkta ne yapacaksınız?”…

Canip DOĞUTÜRK

Kaynak:
[1]. Selami İNCE, Sadece Marx değil Lenin de haklıymış, 10 Ocak 2012 tarihli Birgün Gazetesi

Server Tanilli ve O’nun Aydınlığı Üzerine

2011-12-07T10:29:00.006+02:00

“Sayın Başkan, Sayın Üyeler, çağına ve toplumuna karşı görevini yerine getirmiş bir hocanın huzuru içindeyim şu anda. Yazdıklarım, yazılması gereken şeylerdi. Bugün yazmaya kalksam -en azından- gene aynı şeyleri yazardım. Hiçbiri hakkında en ufak bir pişmanlık duymuyorum. Kalemimden çıkmış her cümlenin -cümle ne demek- her kelimenin ve hecenin altında, entelektüel şeref ve haysiyetim yatmaktadır. İnsanım, hayatta dönebileceğim şeyler olabilir. Ama entelektüel şeref ve haysiyetimden, -ölüm pahasına da olsa- dönemem… Ben, içinde yaşadığım çağa ve topluma karşı, bir bilim adamı olarak sorumluluğumu yerine getirdim. Şimdi sorumluluk sırası sizde. Yalnız, unutmayınız ki, siz de çağınıza ve topluma karşı sorumlusunuz. Çünkü her mahkeme kararı, onu verenlerin yalnız hayatları boyunca değil, onu verenler hayattan çekildikten sonra da anılır. İyi anılır, kötü anılır, ama anılır. İsterim ki, sizin kararınız -ilerde kültür tarihinin mutlaka bahsedeceği bu dava dolayısıyla- iyi anılsın, takdirle anılsın. Sizleri tarihin huzurunda, toplumun huzurunda sorumluluklarınızla baş başa bırakıyorum. Hoşça kalınız.” [1]

Server Tanilli

1973'te basılan "Uygarlık Tarihi" eseri, üniversitelerde ders kitabı olarak okutulmasının ötesinde bir başucu kitabı olarak değer buldu. Bu çalışmanın önemi, insanların yaşamlarından öncesini, güncel zamanı ve geleceği yorumlamasında bir ışık kaynağı olmasındandı. Uygarlık Tarihi eserini okuyan herkes, bir dünya görüşü kazanarak geçmişte yaşanmış, yaşanan ve yaşanacak olayları yorumlayabilir. Uygarlık Tarihi eserini okumak; yaşadığı çağa karşı sağlam temellerden beslenmek; hayat bilgisi ile donanmak ve geleceğe ışık tutan gerçekçi bir rehber edinmek demekti. Bu nedenle bu güçlü eser, o puslu zamanlarda DGM mahkemelerinin haksız çarkından geçti ve Server Tanilli’nin yargılanmasına sebep oldu.

İşte yargı sürecinde Server Tanilli hocamın savunmasındaki sözleri, bu onurlu duruşu beni hep etkilemiştir.

Server Tanilli hocamla tanışıklığımız,12 Mart karanlığının şafağında, üniversite ortamında duyarlı olan gençliğin, sendikacıların, öğretim görevlilerinin yüreklerinde atan aydınlanmanın heyecanında yazılan Uygarlık Tarihi’ nin teksirle çoğaltılıp bir araya getirilerek iki kalın cilt olarak kitaplaştırılması ve aydınlanma isteği duyan kitlelere ulaştırılması sürecinde tanıştım. Tanilli hocamı dinleme fırsatı bulduğum ve bu çalışmalara katıldığım için kendimi hep mutlu saydım.

Daha sonraki görüşmelerimizde babasının Nahiye Müdürü olduğunu, çocukluğunun Kars Cilavuz’ da geçtiğini, ilkokula orada başladığını; Cilavuz Köy Enstitüsü’nü, okula gelen köy çocuklarını ve o okulların başarılarını orada gördüğünü ve tüm bunların sonraki yaşamını nasıl etkilediğini anlatmıştı. Ben de Cilavuz’lu olduğumu, orada okula başladığımı ve onunla aynı okulda okuduğumu söylediğimde birbirimize yakınlığımız, dostluğumuz daha da pekişmişti. ‘’Eğer bir gün fırsat bulabilirsem tekrar oralara gidip oraların havasını solumak istiyorum’’ diyordu.

Server Tanilli, aydınlanma sürecinin en önemli çelişkilerini karanlıktan aydınlığa bilgece bir görev ve sorumluluk bilinciyle açığa çıkarmıştır.. Türk ve benzeri ezilen ve sömürülen halkların özgürlüğü için; aydınlanmanın kaynağı olacak eserler üretmiştir. Eserleri, insanlık tarihini ve onun savaşımını bize anlattığı gibi, çağımızda yaşanan çelişkileri sınıfsal dünya bakışı açısında değerlendirmemizi sağlamıştır.

Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Aydınlanma hareketinin Cumhuriyet’in ilanıyla yeni bir ivme kazandığı ve Aydınlanma’nın tek partili sistemin görüşlerinden sıyrılıp daha halkçı ve emekçi yığınların bilinçlendiği bir dönemde; köy enstitülerinin varlığını ve önemini hepimiz biliyorduk. Fakat ardından gelen dönemde Köy Enstitülerinin kapatılması, çok partili düzene geçiş ile Türkiye tarihinde toplumsal anlamda büyük yaraların açıldığı ve şüpheli bir karanlığın başladığına dair kuşkular doğrulandı. Bu alacakaranlığın sonrasında bir Aydınlanma, sorgulama çağının uyanışına şahit olduk. Bu süreçte toplumdaki politik ve sosyo-ekonomik değişimler, diğer dünya ülkelerinin çoktan kazandığı ‘sınıfsal bir dünya görüşü’ fikri, kavramını geçte olsa tetikledi.

Sovyet Sosyalist devriminin paralelinde başlatılan Kurtuluş Savaşı ve kurulan Türkiye Cumhuriyeti sonrasında bir ayrışmaya giden Türk Aydınlanma Hareketi, dünyadaki halk devrimlerine paralel olarak gelişme gösterdi. İşte bu süreçte halklar kendi kahramanlarını, önderlerini var ettiği gibi kendi sorunlarını irdeleyen aydınları da var etti. 1950 sonrasında sınıfsal dünya görüşü, işçi sınıfı, işveren, grev, boykot, askeri darbe sözcükleri toplumda bilinir oldu. Toplumsal yaşama duyarlı yazarlarımız öykü, roman, şiir, makale ve tez yazarak var olan ırksal ve dinsel söylemin dışında daha insancıl söylemleri ve yaşamsal çelişkileri dile getirmeğe başladılar. Bu ırksal ve dinsel söylemin dışına çıkışın ileri dönüşümü sancılı, acılı, işkenceli ve ölümcül olmuştur. Bu çelişkileri dile getiren kim olursa olsun düşüncelerinden ötürü cezaların en ağırına çarptırılmış ve mahkûm edilmiştir. Düzeni var eden ve savunanların yasal çarkını kıran emekten ve emekçiden yana olan aydınlar faşist çetelerin saldırılarıyla ya öldürülmüş ya da sakat bırakılmıştı. İşte bu düzenin koruyucuları, yasalarıyla engel olamadığı; sorunlara bilimsel biçimde yanıt bulan ‘aydınlanma kaynağı’ Server Tanilli’yi susturmanın yöntemini 7 Nisan 1978 günü kara-faşist bir saldırıyla noktalamıştır. Server Tanilli, omuriliğini zedeleyen kurşunla felç oldu ve tekerlekli sandalyeye mahkûm edildi. Tekerlekli sandalyede yaşayan bedeni; düşmana inat daha bir dirençle emekten, emekçiden, insandan, bilim ve sanattan yana savaşımını bilemiştir. Bedenini taşıyan tekerlekli sandalye ile faşist anlayışı ezerek, beyniyle üretkenliğini sürdürmüştür.

İnsanların tek tek kıyılarak sömürünün devamını ve hızını her şeye karşın yavaşlatan gençleri, emekçileri, sendikacıları, genel olarak aydın ve aydınlanma yoluna girenlerin yolunu kesmek için 12 Eylül 1980 ‘toplu insan kıyımı’ nı yasallaştıran generaller, düzenin koruyucusu olarak görevi devraldılar. Sanayici ve iş çevreleri rahat bir nefes almakla birlikte, diğer devlet görevini sürdüren partililer de tatile gönderildi. Yani böyle tek tek faili meçhuller yerine; onların adına yasal olarak tümünü ben kıyacağım! dediler… ve kıydılar!

Server Tanilli, 80 yıllık yaşamı boyunca bir bilim emekçisi olarak toplumun her sorununa çözüm olacak eserler yazdı. Eserleri, felsefi nitelikte, gelişen ve değişen dünyamızda gittikçe yolu aydınlatan bir ışık kaynağıdır. Eserleri bir başına anlam ve nitelikli olduğu gibi, birbirinin tamamlayıcısı niteliğinde bir bilgi bütünüdür. [2]

Filiz Berk DOĞUTÜRK ,
Voltaire ve Dostları,
Tuval üzerine yağlıboya, 80 x 60 cm. 1998

Server Tanilli, kitaplarıyla genç kuşaklara aydınlanma felsefesinin yolunu açtı. Kızım onun kitaplarını okuyarak büyüdü, resimlerini yaptı; yaşamına bilimsel ve sanatsal yön verdi. Tezinde Tanilli’nin kitaplarından yararlandı ve onları baş kaynak olarak gösterdi. Tanilli, 2004 yılında Tüyap Sanat ve Kitap Fuarı’nda kızım Lizberk’e kitap imzalarken ona bir soru sorar: ‘’Bir genç olarak benim kitaplarımı okurken onlarda ne buluyorsun?, Ne hissettiriyor sana yazdıklarım?’’ Lizberk ‘’Kitaplarınızı okuduğumda ayaklarımın yere daha sağlam bastığını hissediyorum.’’ diye cevap verir. Bu Server hocamın çok hoşuna gider ve gülerek ‘’Beklediğim yanıt buydu işte ‘’ der.

Server Tanilli, 33 yıl tekerli sandalyede ışığını yaymayı sürdürdü, direnerek yaşadı. Ve eserleriyle insanlık var oldukça yaşayacaktır. Düzen sahiplerinin av mevsiminin karanlığında yazdığım bir şiirle yazımı sürdürmek istiyorum.

DÖNER FAŞİZMİN KURŞU

Öldürülürler
Özgür dünyayı özlerken
Sabah
Akşam
Gece.

Duyurulur
Akşam
Ekranlarında
Gece
Radyolarında
Sabah gazetelerde
Öldürüldü
Devrim Dinçer!
Öldürüldükçe sütunlarda
Bir bir
Tohumlaşır
Çoğalır
Derinleşir bu dava.

Ölümünü sezdiği içindir ki
Sütunlarda öldürür
Bedrettin Cömert'i
Doğan Öz'ü
Fahrettin Yılmaz'ı
Kaftancıoğlu'nu
Ayaklarından eder Server Tanilli’ yi
Daha nice
Sayamadıklarımızı.

Kanlı eli şakağımda
Uyanırım
Halkımın sesiyle
Döner faşizmin kurşunu
Kendine doğru...

Canip DOĞUTÜRK
1979

Server Tanilli savunmasında savcılara ve yargıçlara söylediği gibi faşizme ödün vermeden insanın insanca yaşaması için üretti. Bunun için savaşım verdi. Uygar olmanın, onurun, erdemin, hukukun ve aydınlanma ışığının öğreticisi bir bilim insanı. Server Tanilli eserleri, eylemi ve yaşam biçimi ile bizi aydınlık yarınlara taşıyacaktır.

’Döner faşizmin kurşunu / Kendine doğru...’ O’nu sevgi ve saygıyla anıyoruz...

Canip DOĞUTÜRK

Kaynak :
[1] Avukat M. Emin DEĞER
Bir Bilim Adamının Savunması, İst.1978

[2] . Server Tanilli toplu eserleri ,

• Uygarlık Tarihi (1973)
• Devlet ve Demokrasi: Anayasa Hukukuna Giriş
• Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?
• Yüzyılların Gerçeği ve Mirası" (6 cilt)
• Candide ya da İyimserlik
• Yaratıcı Aklın Sentezi: Felsefeye Giriş
• Değişimin Diyalektiği ve Devrim
• Dünyayı Değiştiren On Yıl
• Fransız Devriminden Portreler
• Anayasalar ve Siyasal Belgeler
• Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?
• İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?
• Din ve Politika
• Voltaire ve Aydınlanma
• ve çeviri: Robert Mantran, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, 2 cilt

Yaşama Davet Üzerine

2011-11-26T00:12:00.008+02:00

DUVARA TEBEŞİRLE YAZILAN

"Savaş istiyoruz!"
En önce vuruldu
bunu yazan

Bertolt Brecht

Savaş nedir? Karşı gruplar arasında yaşanan ilkel bir cinayet işleme oyunudur.

Erki elinde bulunduranların ve bu kurulu düzeni koruyanların yasal boyut kazandırarak; savaşı, hayatın vazgeçilmez bir unsuru haline dönüştürmeleri yüzyıllardır süregelen bir olgu. Savaş, akla gelen her şeye sahip olmak ve bunları ‘öteki’ nden korumak için, gücü elinde tutmak isteyen; cehaletle yoğrulmuş bir üstünlük duygusuyla saldırganlaşan insan ya da toplumların yakalandığı korkunç bir hastalık halidir. Salgın ve bulaşıcıdır. Karşısındakine saldırarak; tarımla uğraşan, bilim-sanat yapan ve insan-doğa çelişkisini çözmek isteyen ‘insanı’ ilkel, cahil olmaya –kalmaya zorlar. Çünkü temelinde bir güç gösterisi vardır. Karşısındakini ilkel emelleri için ya öldürür, ya da onu da kendisi gibi silahlandırarak ilkelleştirir.

Yaşama, yaşatma duygusunun çıkmazı…

Bir düşünün ki bu duygu tümüyle insanlığı etkisi altına aldığında: gezegenler, ülkeler, kentler, kasabalar, köyler, mahalleler, komşular, eşler, ana-babalar çocuklarıyla, çocuklar kardeşleriyle ve insan kendi kendisiyle boğuşur. İşte bunun adı savaştır ve diğer adıyla faşizmdir.

Sonuç olarak savaş, üretim araçlarını elinde tutanların kurduğu stratejilerle; düzenli ve ‘yasallık kazandırılmış’ ordularla; büyük yoksul kölelere karşı oluşturulan bir iğdiş etme, çaresizleştirme, yok sayma ve böylelikle kendi gücünü meşrulaştırma politikasıdır. Bu politika, daima kendi varlıklarını korumak ve zenginliğini büyütmek isteyen ‘insan’ın ‘insan’ı kurban etmesidir. Orduları var eden bireylerin örgütlü bilinçleri, ırksal ve dinsel düşüncelerle sürekli güçlendirilir. Hiyerarşik yapının ast-üst ilişkisi, itaat mantığı içerisinde disipline edilir. ‘Geriye döneni vur’ zihniyetinde ölenler şehit, yaralanan gazidir. Bu duygu, gerçek ve fani dünyada yerini yüce ve erişilmez kahramanlık duygusuna bırakır. Bu tip kurumsallaşan ordular, tarihte güçlü ordular olarak anılırlar. Hangi güç? Hangi kahramanlık?

Savaşın kural koyucu ve koruyucuları buna da bir kılıf uydurur; ‘’Büyük balık küçük balığı yer’’ diyerek doğanın bu koşulsuz kanununu rasyonel akla monte ederler. Hiç de saf olmayan bir biçimde..

Yaşamın bu ‘haksız’ hiyerarşik düzeni içinde, sömüren güçler işlerini her zaman garantiye alırlar. Toplumların besin kaynaklarını elde ederler ve kullanırlar; böylelikle düşünce düzeylerini de etkilerler. Böylece geri kalmış ya da bıraktırılmış toplumlarda doğa-insan, insan-insan çelişkisi sürekli savaş halinde kalarak derinlik kazanmıştır. Silahların üstünlüğü, kahramanlık duyguları ve ekonominin kademeli paylaşımı; toplumu genel olarak baskılamış ve onun içinde var olan bilim ve sanat olgularını etkisiz kılmıştır.

Bertolt Brecht’in şiiriyle başladığımız yazımızı sürdürürken; yine adına ‘’ikinci dünya paylaşım savaşı’’ denilen, gerçekte belki de kaçıncısı olduğu belirsiz ‘insanlık kıyım savaşı’nı yaşamış Brecht’ten bir başka şiir daha aktarmak istiyorum sizlere; bu şiir savaşın kimlerin işine yaradığını anlatır:

SAVAŞLA ÇOK ŞEY BÜYÜYECEK

Büyüyecek
Mülk sahiplerinin mülkleri
Ve mülksüzlerin sefaleti
Yönetenlerin söylevleri
Ve yönetilenlerin suskunluğu

Bertolt Brecht

Bazı yerlerde görmüşsünüzdür; ateş etmeyen tankın, topun, tepeden yuvarlanıp düşen; bir askeri öldüren taşın suçlanıp; düzen sürdükçe hüküm giydiğini… Çevresi demir parmaklık ya da zincirlerle çevrilmiş; suçunun ne olduğunu gösteren bir yafta konmuştur bir yanına. Başına bir nöbet eri dikilen; cansız varlık ya da silahların suçlanıp mahkûm edilmesi; canlı olan insanlara bir ibret gösterisidir. Taşa ceza veren anlayış, sizlere ne yapmaz ki! (?)

Dünya tektir ve herkesindir. Ve asılda insan vardı, zaman içinde, zenginler ve yoksullar var oldu. Yaşamak için, diğer hayvanlar ve bitkilerden faydalanan insan; giderek elde ettiği aletleri silahlara dönüştürdü ve insan insanı vurmaya başladı. İnsanlık binlerce yıl öldürerek yaşadı. Dünyada 200’ün üzerinde ülke var, bunların orduları var. Neden? Ülkelerini korumak için. Ama dünya tek ve insanlar iki halde: yoksulluk hali, zenginlik hali. Ülkeler çok, insanlar savaş halinde, kimler için?

Bir gün, barış; insanların, kendini ve yaşadığı doğasını öldüren silahları toplayacak; savaşanlar anlayacak ne için savaştıklarını ve ellerindeki silahları yığacaklar bir meydana… Ve sanatçılar, doğayla barışık, savaşın erleriyle birlikte bu silahlardan heykel yapacaklar ve yaftasına yazacaklar: ‘Beni var eden sömürücülerin keyfiyeti için büyük insanlığı öldürdüm ve onun doğasına zarar verdim. Ben bir demirim; artık yerinde kullanılmak için üretilmek istiyorum, hapishanelerinizde parmaklık olmak, pencerenizde hırsıza karşı kullanılmak istemiyorum. Benimle köprü yapın, inşaatlarda kullanın, benimle heykel yapın, benimle yol yapın tren koyun üstüme…. Ama silah asla yapmayın. Benden yapılan tankların pasını silin, boyayın, süsleyin gölgemde çay için!’

İşte ben de o gün bütün silahları toplayıp heykel yapanların arasında olacağım.

Savaşı var edenlerin silahlarını susturacak, sömürüsüz varsıl bir insanlık için, Federico García Lorca’nın şiiriyle sürdürelim.

APTAL ŞARKI

Ana,
gümüş olmak istiyorum
Oğul,
çok üşürsün sonra
Ana,
su olmak istiyorum
Oğul,
çok üşürsün sonra
Ana,
yastığına işle beni
Oğul,
olur hemen şimdi

Federico García Lorca
Çeviri: Sait Maden
Müzik: Ruhi Su

Filiz Berk Doğutürk
Savaşı Yiyen İnsan -
Tuval üzerine yağlıboya 70x60 cm.1998

Son söz: Sömürünün olduğu yerde her türlü mikrop vardır. İnsanlığa, doğaya saldırı vardır. Vandalizm, terör, savaş vardır. Çocuklarımıza bırakacağımız güneşli ve güzel bir dünyada işlensin yastıklara ‘barış insanları‘… Barışın ölümsüzleşmesi umuduyla…

Canip DOĞUTÜRK

Karikatür : Ödüllü karikatürler dizisinden:
http://img114.imageshack.us/img114/8929/resim6ap7.jpg
____________________

Terör, Kaddafi, Van Depremi ve Ardındaki Vahşet Üzerine

2011-11-20T19:31:00.003+02:00

'Faşizm ile yönetilen bir ülkede
hiçbir halk özgür olamaz ve asla gerçek bir barış olmaz.
Gerçek bir barış ancak sosyalizmle gelir.'

Gerçek bir barışın ancak sosyalizmle mümkün olacağını söylemişti. Oysa Emperyalizmin faşist anlayışı bütün uluslara sirayet ederek, onları ayakları altında ezmeyi sürdürmesi; ‘savaşı’; insan hayatının normal, sıradan ve kabul edilebilir bir parçası haline getirdi. Ve tüm insanlık değerlerini yok sayarak, satarak ve yok ederek; her yere zalimce saldırısını sürdürüyor.

Emperyalist güçlerin varlığı, toplumların geleneksel ve bilimsel varlıklarını, doğal yapılarını bozmuş; insanlığın tarihsel değerlerini kullanarak yeni bir inanç sistemi yaratmıştır. İyi yaşamak yanılsaması ile her yolu mubah sayan bir inanç. Bu inanç paralelinde yapılan; insanların kişiliğini alt üst etmenin ötesinde, istediği yere sürükleme ve onlarla dama taşı gibi oynamaktır. Gelişen akıl ve yerleşik tanrı inancı her türlü çıkara karşı yenik düşerek, onur ve erdem yok olmuştur. İşte kapitalizmin zaferi bu!

Toplum ‘de monte’ edilmiş, günlük üretilen, medyatik ve eklektik bilgiler sarmalında gerçek felsefi değerlerini her geçen gün öz yıkıma uğratıyor... Böylelikle ‘gerçeklik’ kavramı saptırılmış oluyor. Özgürlüğün felsefi olarak ne olduğunu bilmeyen topluluklar, her an, her yerde birdenbire bir kaos yaratıp; gurur duydukları, övündükleri kişileri bir anda al aşağı edip; ‘linç’ girişimi içinde vahşice katledebiliyor!

Acı ve hazin olan şu: toplumlar sömürü sistemine karşı durmuyor, ondan söz etmiyor; o açlığı ve yoksulluğu var eden, o zalim düzenin varlığı için zulmün sistemini kuran ve savunanlara karşı bir şey yapamıyor, yapmıyor! Her şeyin düşmanı olanları ortadan kaldırmayı düşünmüyor bile. Onların uydurma yalanlarına inanarak, hiçbir şeyi sorgulamadan sistemin kölesi olmayı sürdürüyor.

Asıl olan şu; insanları sürü sayan, adına demokrasi denilen maval; insanlara güya önem veriyormuş görüntüsü takınarak onların ‘oy’ unu alıp, temsilen onların çıkarlarını düzenleyerek, adalet sağlama amacıyla bir meclis oluşturmuştur. ‘Politikacını seç’ onaylama ritüeli, demokrasi, halk adına halkı kandırmasından başka hiçbir şey değildir.

Kasım H.J., (Iraklı karikatürist)

Sınıflı toplumun varlığını derinleştiren, her türlü ayrımcılığın, ötekileştirmenin patentini elinde bulunduran düzenin simsarları ‘demokrasi’ diyerek; insanları ‘Sürü Psikolojisi’yle yönetiyorlar.

Oysa bu eğilim; ‘diğer teokratik yönetimlere göre daha iyi’ yanılsamasının yutturulmaya çalışılmasından başka bir şey değildir. Oy vererek yönetimi tayin eden ve sistemin varlığını yaşatan; az beslenip, az düşünen büyük halk yığınları da seçilmiş ‘dikta’ sistemin temsilcilerinin oyununu çözmeye muktedir değillerdir. Halkın yaşama savaşı verdiği bu sisli havada, bir avuç seçilmişin rant kavgası karmaşasının adı ‘demokrasi’dir. Sıralı seçilmişlerin diktatörlüğünün adıdır demokrasi. Ve gündemi belirleyen terör, savaş ve ırkçı söylemleri kendi karanlığında eritip yeniden ve yeniden, güruhu harekete geçirerek vatan millet sevgisini pekiştiren ritüel söylem ve davranış kalıpları hiç değişmez!

İnsanlarını eşkıya yapan bu sistemin sahibi ve onun savunucuları birden bire vatan sevgisi söylemlerini derinleştirdiler. Halkın sırtından palazlanan bir avuç halk düşmanı, çirkin davranışlarını sergilemeye başladı. Peki insanların sefalet içinde yaşadığı, yaşayabilme savaşının verildiği, kadınların öldürüldüğü, her türlü ayrımcı, aşağılama, ötekileştirmenin yaşandığı ve insanların birbirleriyle cebelleştiği bir düzende vatan sevgisinden söz edilebilir mi?

Bu yaşananlardan daha da acı olan ve kan davasına dönüşen: adına diktatör dedikleri Kaddafi’nin sömürücülerin emriyle yakalanıp; bir güruh tarafından barbarca ‘linç’ edilerek vahşice sorgusuz, sualsiz öldürülmesi. Emperyal güçlerin silahlandırdığı taşıma çeteler, sömürücülere baş kaldıran Kaddafi’yi vahşice katlederek güya diktatörlüğe son verdiler! Libya’yı emperyalist güçlerin anlayışıyla demokrasiye kavuşturdular. Irak’a getirdikleri demokrasi ve özgürlük enkazı hala ortada duruyor işte. Bu nasıl demokrasi ki hukuk yok, yargılama yok; şiddet kültürüyle yoğrulmuş, daha dün tapınan bu köle ruhlu insanlar nasıl oldu da birden isyan ettiler. İsyan ettiler ve linç ederek yöneticilerini öldürdüler. Sistem zulme ve sömürüye dayalı ise, yöneticisinin nöbet değişimi neyi değiştirir ki? Sömürücülerin ortak kararıyla vahşi bir biçimde sonlanan bu Libya iç savaşı ve Kaddafi’nin vahşi bir biçimde yargısız, hukuksuz öldürülmesi insanlık hukuk adına utanç vericidir ve mutlaka sorgulanmalıdır!

Bu olayın arkasına Van’da yaşanan deprem, insanı sarsan bu acılar zincirinin arka arkaya gelmesi; insan olan herkesi derinden sarstı. Doğu’da terör, Kaddafi’nin öldürülmesi ve Van depremi. Bu üç olayın acı etkisiyle sarsılırken, arkasına gelen ırkçı ve ayrımcı söylemlerin etkisi, daha çok yaraladı duyarlı insanları! Irkçı ve gelenekçi toplumlar, olan her olay ve eylemi mutlaka bir üst bilinmeze havale eder. Birilerini sorumlu tutar, 17 Ağustos İzmit depreminde olduğu gibi… Van depremi söylemlerine de bu yüzden şaşmıyorum. Evrenin doğal devinimini -hareketini-, insanlara verilen haklı cezalar olarak algılayan toplumlardan fazla bir şey beklemiyorum. Gerek dinsel, gerek bilimsel düşünen fakat birazcık aklı olan her insan şunu bilir ki; insanlık var olmadan önce evren ve ‘dünya’ vardı, sürekli değişiyor, kendini yeniliyordu. Tıpkı doğum ve ölüm gibi. Ama bunu düşünecek eğitim verilmemişse! Bu da işin diğer acı yanı.

Bu üç olayı izleyip dururken; düşündüm ki aslında daha olumsuz daha kötü ve daha acı olan bir deprem varsa, o da depremlerin en kötüsü olan bu ‘söylemler’dir. Irkçılık hastalığı ve bu hastalığın salgınlığı karşısında ki çaresizliğim, nerdeyse ‘beni bana vurdurtacaktı’!

Felaketler, içinde yaşadığımız toplumda, insanlığımızın bir çeşit sınavdan geçirilişi değil midir? Yaşadığımız coğrafyada kapitalizmin faşist çığlıkları, depremin yarattığı doğal etkiden daha etkili ve daha korkunç bir boyuta varmadı mı?

Şimdi savaşın, doğal felaketlerin ganimet yiyicileri, müteahhitleri koşun! Yeniden yıkın yapın, sömürün! Diye bağırıyorum.

Ama diyorum ki :
‘Bana diktatörlüğün olmadığı bir yer gösterin’! Çocukların taciz edilmediği, törelerin kadınları öldürtmediği, çocukların sevgisizlikten sokağa kaçmadığı, tiner çekmediği, iş hanlarının havalandırma boşluklarında birbirlerine sarılarak yatmak zorunda kalıp, ölmediği, hapishanelerin dolup taşmadığı, okulların yüksek duvarlı hapishanelere benzemediği, okul önlerinde uyuşturucu satıcılarının cirit atmadığı, çocukların okula yalnızca bir diploma almak için gitmediği; insanların dolandırılmadığı, sahte çekin, senedin olmadığı, icranın, hacizin olmadığı, iflasların yaşanmadığı, hastane kuyruklarının olmadığı, küçük kızların satılmadığı, insanların yaşamak için organlarını satmadığı, kadın bedeninin metalaşmadığı, yolsuzluğun olmadığı, insanların birbirlerini boğazlamadığı, ‘burası neresi diye’ soran bir yabancıya ‘komisyonumu verirsen, ‘söylerim’ denilmediği, şiddetin olmadığı, şiddet dizilerinin, banalliğin olmadığı, çocukların doğa içinde özgürce eğitildiği, 10 yaşındaki çocuğa kelepçe takılmadığı, 14’ünde terörist fişlemesi yapılmadığı, 17 yaşında idam edilmediği ve sistemin kendisinin diktatörler yaratıp tapınmadığı; bir yer gösterin! 13 yaşında kız çocuğunun 26 kişinin tecavüzüne maruz kalmadığı, tecavüz edenlerin aklanıp tecavüze uğrayanın suçlanmadığı; para kazanabilmek için bir çocuk tecrübesizliği ve çaresizliğiyle kendini satmak zorunda bırakılmadığı ve tecavüzcüleri aklayan ‘daha büyük tecavüzcülerin’ kurumsallaşmadığı bir hukuk sistemi gösterin.. Var edin! Bu hepimizin zihinlerine tecavüz eden işleyişin son bulacağını söyleyin artık! Bu karar bu suçu işleme potansiyeli olan zavallı ve eğitimsiz insanları haklı çıkarmıyor mu, bu suça teşvik değil mi?

Ve savaş çığırtkanlığı yapan seslerin, görüntülerin, Kaddafi’nin o vahşice öldürülme anının, tekmelenme görüntülerinin; depremin ve insanların o çürük yapılar arasında can çekişmelerinin sessiz çığlıkları ile duyduğumuz o lümpen ve faşist düşüncelerin aykırı sesleri silinebilir mi aklımızdan!

Nazım Hikmet’in Vatan Haini şiirini okumamak olmaz bu günlerde… Çünkü şimdi hepimiz vatan hainiyiz…

VATAN HAİNİ
''Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.
Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi Hikmet.
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ."
Bir Ankara gazetesinde çıktı bunlar, üç sütun üstüne, kapkara haykıran puntolarla,
bir Ankara gazetesinde, fotoğrafı yanında Amiral Vilyamson'un
66 santimetre karede gülüyor, ağzı kulaklarında, Amerikan amirali
Amerika, bütçemize 120 milyon lira hibe etti, 120 milyon lira.
"Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz, dedi Hikmet
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ."
Evet, vatan hainiyim, siz vatanperverseniz, siz yurtseverseniz, ben yurt
hainiyim, ben vatan hainiyim.
Vatan çiftliklerinizse,
kasalarınızın ve çek defterlerinizin içindekilerse vatan,
vatan, şose boylarında gebermekse açlıktan,
vatan, soğukta it gibi titremek ve sıtmadan kıvranmaksa yazın,
fabrikalarınızda al kanımızı içmekse vatan,
vatan tırnaklarıysa ağalarınızın,
vatan, mızraklı ilmühalse, vatan, polis copuysa,
ödeneklerinizse, maaşlarınızsa vatan,
vatan, Amerikan üsleri, Amerikan bombası, Amerikan donanması topuysa,
vatan, kurtulmamaksa kokmuş karanlığımızdan,
ben vatan hainiyim.
Yazın üç sütun üstüne kapkara haykıran puntolarla :
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.
28.7.1962
Nâzım Hikmet Ran

Bana diktatörlüğün olmadığı bir yer gösterin. İnsanı insanlıktan çıkaran, terörist yapan bu düzenin sorgulanması, yargılanması, sonlandırılması ve yeni bir dünya düzeninin kurulması umuduyla…
_____

Canip Doğutürk

Duvarlar Üzerine

2011-10-05T21:37:00.003+03:00

Duvar, doğal ya da yapay materyallerin üst üste ya da yan yana konularak oluşturduğu yapı olarak tanımlanabilir. Duvar yapısı; en temelde belirli bir mekânı çevrelemek; koruma ve savunma amaçlı olarak tehlikelerden arındırmak ya da bir alanı diğer alanlardan ayırmak ve sınırlandırmak için tasarlanan işlevsel bir mimari öğedir.

İnsanoğlunun gelişmesiyle orantılı biçimde; özel alanı kamusal alandan ayırmak, kamusal alanı kendi içinde düzenli ve kullanışlı hale getirmek ve elbette ‘biz’ ve ‘öteki’ arasında büyük ve güçlü ‘sınır’ ları oluşturabilmek için kilometrelerce duvarlar örüldü; malzemeler ve biçim değişse de ‘duvar’ ların yarattığı olumsuz algı bizi düşünmeye çağırıyor!

İlk zamanlarda barınma ve savunma amaçlı olarak kullanılan duvar yığınları daha sonraları ustaların sanatsal bilinçleri geliştikçe; daha uzun ömürlü anıtsal yapılara dönüştü. Ancak duvar metaforu daima “sınırlandırmak” olgusunu akla getirir. Sınırlandırmak; bir şeyi diğer bir şeyden, bir yeri diğer bir yerden ‘ayırmak’; ‘özel kılmak’ ya da ‘gizlemek’.. İlginç olan şu ki: ‘sınırlamak’ elbette gerekli bir eylem olabilir kimi zaman, ama yine de olumsuz bir duygu yaratıyor...İnsanın en temel gereksinimi ve hatta tutkusu olan “özgürlük” kavramına ters düşen bir fiil, eylem ve duygu..Düşünün belki de bu yüzden şairler uçsuz bucaksız denizleri özlerler ve bizler geniş ve sınırsız vadileri ya da bahçelerde koşabilmeyi isteriz kentin karmaşasından –duvarlarından!- yorulduğumuzda..Ve bu nedenle çocuklar zil çaldığında bahçeye mutlulukla koşarlar, sınıfların dört duvarından kaçarcasına…

İşte bu yazı da sınırların ve duvarların karanlık gölgesine eleştiri getirmek ve sorgulamak için yazıldı.

Doğanın olumsuz koşullarından korunmak için yapılan yapılar giderek bir kentin içinde birçok kent yaratmak için biçim değiştirdi. Modernizmin gelişen sanayi, yenilenen ekonomi ve elbette kentte oluşan yeni kaos ortamı için geliştirdiği yüksek duvarlarla korunan site kentler, şehrin dışına kurulan sanayi bölgeleri, insani duygu ve düşünceler yerine daha çok kar ve rantın amaçlandığı bir işlevselliği yücelten zihniyet giderek daha çok beton, daha çok duvar ve daha çok kar ve daha az özgürlük yarattı. Bu nedenle günümüz dünyasında artık siteler, köşkler, villalar, hatta mahalleler, okullar vb. kamu ya da özel kişi mülkleri duvarlarla çevrilidir. Duvarlarla korunmaktadır. Kendi içinde uyumlu ve bir bütün olan doğayı parçalara ayırıp duvarlarla çevirip, çoğuna da güvenlik sistemleri konarak ayrı birer devlet gibi önlemler almak artık yeni bir özgürlük biçimini dayatır insanoğluna… Ve yollar bir kanal gibi. Sağlı sollu duvarlarla çevrelenmiş… Yeni bir özgürlük biçimi: yalan bir özgürlük biçimi! İnsanoğulları ördükleri duvarları, zaman içinde, sistemin bunaltıcı karanlığından sıkılıp vahşice yıkıyorlar ve yeniden aynı duvarları aynı taşlarla örüyorlar. Taş aynı taş... Duvar eskisinden daha kötü! İlginç bir gerçek!

Önceleri erki elinde tutan güçler tarafından saraylar, köşkler, hanlar hamamlar, camiler ve okullar yaptırılırken; yapının niteliğine (heybetine) göre; arazi içinde yapılırdı. Bu yapılar kanımca, yapıların ve içindekilerin hava alması; bakarken ağaçların, derelerin, tepelerin, bulutların ve güneşin görülmesi için tasarlanırdı. Örneğin, Uzak Doğu’ da inşa edilen evlerde bilinçli olarak insanın doğayla bağlantısının kesilmemesi amaçlanır; bunun için evler, evin içinde bir odadan diğer odaya geçmek için bahçeye çıkılmasının şart olduğu bir mimari biçim düşüncesiyle tasarlanırdı. Ev sakini diyelim ki mutfağında, yani içeride geçirdiği belli bir süreden sonra, yatak odasına gidebilmek için mutlaka açık havayla temas edeceği bir avludan geçmek durumundaydı. Bu fikir insanın günlük yaşamında hatta belki uykusuna ara verdiği bir anda bile doğayla iç içe olmasını sağlayan mimari tasarımlar yaratmıştır.

Oysa binaların düzensiz bir şekilde üst üste yığıldığı, herkesin neredeyse kendi çevrelerine ördükleri duvarların ardına saklandığı büyük kentlerde insan sürekli çalışan, sürekli tüketen bir yapıya sahip görünüyor. İyi yaşadıkları yanılsamasıyla kendi ördükleri duvarların ardına gizleniyorlar. İnsanların kendileri için tasarladıkları kentler ve yaşam alanları onların lüks yaşamlarına ya da ihtiyaçlarına uygun görünüyor ancak acaba gerçekten böyle mi? Sosyal yaşamın duvarlarla sınırlandığı büyük kentler… Hiç var olmayan komşuluk ilişkileri… Birbirini tanımayan birbirini sevmeyen insanlara mı dönüşüyoruz gitgide? Ben olumsuz yönde değişen insan yapısının, insanların gittikçe mutsuzlaşmasının birçok sebebi olduğunu düşünüyorum. Ancak kendi yaşadığım yere de baktığımda ve kendimi de dinlediğimde yükselen binaların, beton blokların, gitgide pervasızca katledilen doğanın, daha az yeşilin ve daha az mavinin mutsuzluğuma sebep olduğunu görebiliyorum. Siz de kendinize bir sorun? Acaba bir yanılsama içinde mi yaşıyoruz? Mutluluk yükselen duvarlar ve binaların ardında mı gizli?

Ve yazımın başında da değinmiştim; sınıflarından bahçeye büyük bir coşkuyla koşan öğrencileri düşünelim… Bu hareket bize ne anlatıyor olabilir?

Okullar, sınıf ya da dershane dediğimiz bölümlerden oluşmuş yapılardır. İçlerinde yüzlerce öğrencinin gün boyunca öğrenim gördüğü, ‘yaşadığı’ yerlerdir. Çocuklar zamanlarının önemli bir bölümünü okulda geçirirler. Yani yaşamlarının büyük bir bölümünü de diyebiliriz. Bu anlamda “okul” bir yaşam alanıdır. Okul belki bir eğlence yeri değildir, ancak çocukların birçok güzel şeyi öğrendikleri, arkadaş edindikleri ve yaşamlarının bu çok özel dönemlerini arkadaşlarıyla paylaştıkları; eğitimlerini eğlenceye ve mutluluğa dönüştürdükleri bir yerdir. Bu durumda onları korumak için de olsa duvarlarla çevrili okullarda geçirilen bu zaman onlar için ne kadar eğlenceli ya da ne kadar doğru olabilir.Bütün gününü beton yığınları arasında geçiren çocukları bir düşünün..İnsan sormadan edemiyor; duvarlar yerine onları dışarıdaki tehlikelerden korumak için ne tür bir okul tasarımı yapılabilir? Onların kendi yaşamlarından yola çıkarak eğitim almaya geldikleri bu yerler, bir sürü pencereleri olan ve yüksek beton bloklarla çevrili soğuk ve korunaklı yapılar olmak yerine; ağaçlarla çevrili, yeşil alan içinde doğayla iç içe olabilecekleri; böylece doğal ortamda eğitim görebilecekleri yerler olamaz mıydı? Bu onları daha istekli ve umutlu kılmaz mıydı?

Çocuklar zil çaldığında ürkütücü bir enerjiyle bahçeye koşarlar hep. Tabi okullarının bir bahçesi varsa! Ama… Duvarların yükseldiği bir bahçeye… Bu ne kadar doğrudur? Ne kadar sağlıklıdır? Ne kadar umut vaat eder? Bir çocuğun güneşi ve gökyüzünü dar bir alanda kafasını yukarı kaldırarak görmeye çalışması; bakarken nemli rutubetli yüksek duvarlara çarpması düşündürücü değil mi? Buna benzer, gökyüzü ve güneşin görüldüğü bir yer daha vardır: Hapishaneler. Çocuklar sabah uyanıp bu hapishane benzeri okullarına, sonra da evlerindeki koğuşa mı kapanıyorlar? Altı yaşında başlayan yoğun eğitim temposu ve onlar için düşünülen bu yaşam biçimi gerçekten onların doğasına uygun mu?

Çocuklar henüz hayatın kirliliğini bilmedikleri için, bu girdapta yaşamaya çalışırlar. Var olan okul bahçelerinin servis araçları ya da kantin binalarıyla her gün daha da daraltıldığı bu eğitim alanlarında çocuklar, gençler yarış atı gibi eğitilmektedir. Amaç ne, sonuç ne olacak? Her gün, her dinlenme ve paydos aralığında; nasıl dershane kapısını çarpıp, birbirlerini ezercesine, patlatırcasına çıktıklarını ve kendilerini duvarlara vurduklarını görmekteyiz. Neden? Bu durum biz yetkili ve etkili plancılara neyi anlatır? Ne için var olduğumuzu ve ne için yaşadığımızı bir sorgulayalım!

İnsan yapısı gereği doğayla birlikte yaşar; özellikle bir çocuk, başını kaldırdığı zaman güneşi, bulutları görebilmeli, alabildiğine koşabilmeli. Oysa tam tersi, dar alanda hapsolmuş bedenleriyle yaşamayı, dünyayı, matematiği ve hayat bilgisini vb. öğrenmeye çalışıyorlar.

Duvarların çocuklar üzerindeki etkisini; İspanya’da arenaya bir mızrak gibi fırlayan boğalara benzetmekteyim. Bilirsiniz boğalar loş barınaklarda tutulur. Daha sonra ışığa ve boşluğa bırakıldığı anda da çılgınca kendini sağa-sola vururlar.

İşte duvarların bitkiler, hayvanlar ve insanlar üzerindeki olumsuz etkisini yine; bitkiler, hayvanlar ve çocuklar davranışlarıyla gösteriyorlar bize!

Biz ne için yaşıyoruz? Geleceğimizi yok etmek için mi?

Şimdi bir düşünelim! Montaigne der ki : ’’En korkunç hapishane ne taş duvarlar ne de demir parmaklılardır. En korkunç hapishane; insanın kafasının içidir.’’

Dünyayı parsellere ayırıp, sınırlar çizen; duvarlarla çevreleyen anlayış günümüz kentlerinin cadde ve sokaklarını bir kanala dönüştürerek; insanları ev diye beton kasalara mahkûm etmeyi sürdürüyor! Toplumsal olanı yok edip ‘özele’ dönüştürüyor. İnsanları bir başına, ‘tek’ bırakan bu korkunç anlayışın özgürleşmesi umuduyla…

Canip DOĞUTÜRK

DÜZEN ÜZERİNE

2011-09-16T11:02:00.002+03:00

Hırsız Çeşitleri Üzerine
Hırsızların Düzeni Üzerine
DÜZEN ÜZERİNE

Üç tip hırsız vardır. Birincisi açlık duygusundan kendinden geçip, doymak için ekmek çalan, ikincisi hırsızlığı meslek edinenler, üçüncüsü bu işi yasal olarak yapanlar..

Birinci tür hırsız hayatında bir kere eylemde bulunur, en az on beş yıl yatar mahpushanelerde, çıkması zor, çıksa da kimse hırsız diye iş vermez.

İkinci hırsız türünün mesleği hırsızlık olduğu için, akla gelebilen her şeyi çalar; bu türler organize halde çalıştıkları için, kolay yakalanmazlar. Biri içeri girse diğerleri ona bakar. Takım elbiseli, kravatlı, kara gözlüklü patron onu bir biçimde tekrar çıkartır. Her şeye rağmen çıkaramazsa; zaman içinde genel afla çıkarlar. Öncelikli olarak bu ‘kader mahkûmu’ mağdurlar dışarı çıkar ve içeride meslek içi eğitimi aldıklarından dört elle tekrar mesleklerine dönerler, canla başla yeniden işe koyulurlar.

Üçüncü tip hırsızlar, dolandırıcı, rantçı ya da komisyonculardır: Bunlar ilginç canlılardır, doğadaki tek örneği bukalemunlardır. Her tür araziye uyarlar. Yasal olarak çalışırlar. Renkleri, biçimleri yoktur. Bunlar banka, site, villa, balkon, dağ, baraj, tatil köyleri, orman, dağ, yayla, ova, köprü, yol hatta denizleri bile çalabilir ve pazarlayabilirler. İnsana ait ne varsa; komisyonunu alır ve satarlar. Bunlar aynı zamanda dünyalı oldukları için, her yerde mülkleri, paraları ve köleleri vardır…

Her gün yeni bir safsata üretir; delicesine gündemi saptırırlar. Yasal olduklarından, her şeye hâkimdirler. Yaptıkları iş çok büyük olduğundan kolay kolay yakalanmazlar. Anlaşmazlıkları ancak, kendi aralarında paylaşamadıkları ‘ganimetlerden’ doğabilir! Bunlar toplumun değer yargılarından beslenirler. Vatan ve millet sevgisini vurgulamak için, köprü, geçit, cami, okul gibi kurumlar yaptırıp, adlarını yazdırırlar…

Yakalandıklarında, mahkemelerin bunları yargılaması: namuslu, dürüst aç, zar zor geçinen asgari ücretlileri, işsizleri, açlık sınırında yaşayanları, banka mağdurlarını inandırmak için bir yargılama provasıdır. Kolay kolay suçlu bulunmazlar. Suçlu bulundukları enderdir.

Mahpushaneleri beş yıldızlı otel gibidir. Kısa bir süre dinlenirler; çevresindekiler emrindedirler. Daha düşük düzeyli hırsızlar ona hizmet etme yarışındadırlar. Onunla resim çektirip övünenler, onun eskittiği eşyaları alıp saklayanlar, çıktıklarında resimlerini çocuklarına gösterip bak oğlum ben bu ünlü kabadayı, iş adamıyla aynı koğuşta yattım diyenler, anılarını çevresindekilere anlata anlata bitiremeyenler vardır...

Bu büyük iş adamları ya da komisyoncu iş bitiriciler, çıktıklarında bir kahraman gibi gösterilerle karşılanır. Kurbanlar kesilir, yoksul ve işsizlere tattırılır. Bir süre memleketinde ağırlandıktan sonra, kazandıklarını gözden uzak yesinler diye; dünyanın bir başka bölgesine yerleştirilirler… Bunlar çalmaya doyamaz ve hep yoksuldurlar. Çala çırpa, dünyanın her yerinde mekân kursalar bile, rahatlıkla hiç sıkılmadan ceplerinin astarını herkese göstererek işte benim de param yok, bende sizin gibi yoksulum derler.

Hükmetme hastalığı depreştikçe, psişik davranışlar gösterirler. Bulundukları yerlerde de rahat durmazlar. Yasa dışı işleri orada da yapmaya kalkışırlar, yakalanıp yargı önüne çıkarılınca da: onların burada milli duygularıyla ayaklanan ‘kahraman artıkları’, o ülkeyi protesto ederler. Yürüyüşler nümayişler yaparlar. Siz bizim iş adamımıza nasıl böyle (…) dersiniz… O ülkelerin malları, bayrakları yakılır, protesto edilir v.b...

Dolandırıcılık görüldüğü gibi çeşitli biçimlerde kendini gösteren salgın bir hastalıktır. Bu amansız hastalık herkese bulaşmışsa tedavisi yok denecek kadar zordur. . Yukarıdan aşağıya hiyerarşik bir biçimde bulaşıcı bir hastalık gibi herkese sirayet eder. Bu, öyle bir illettir ki, bu hastalığa yakalanmayan yaşama şansını bile yitirebilir! Çalanlar bir olup çalmayanı hırsız diye ispiyon edebilirler! Diğer hırsızlar tarafından suçlu ilan edilip her türlü linçe maruz kalabilirler.

’’Devletin malı deniz yemeyen domuz’’ felsefesinin benimsendiği toplumlarda; zaman içinde herkes çalmaya başlar. Veren ve alan memnun olduğu sürece virüs kökleşir. Çalınan nesnenin kazanımı çeşitli adlarla anılabilir. Bunlar çok çalışmak, akıllılık, kurnazlık, hediye gibi kavramlarlardır.

Bildiğiniz gibi devletin malı ortak maldır. Çeşitli kaynaklardan beslenen bir ekonomi sistemi ile havuz doldurulur. Bu havuz eski çağlarda savaş ganimetleriyle dolar, tüketilir; tüketildikçe de savaşçı topluluklar, yerleşik düzene geçen tarım toplumlarına saldırır nesi var nesi yok alır, boşalan ambarı tekrar doldururlardı... Bu ganimetler pay edilir, bir kısmı da havuza konulurdu. Devlet, malı azalınca da kendi halkını haraca keserlerdi. Tarihin tozlanmış sayfalarının arasındaki kısa ve kaba özet bu.

Topluma bulaşan bu hırsızlık illeti zamanla alışkanlık yapar ve herkes birbirinden çalarak yaşamaya başlar; çok çalabilen akıllı ve beceriklidir, hiç çalamayan akılsız ve beceriksizdir. Hatta zamanla bu çok çalabilen kişi çalmayı karakteristik bir alışkanlık davranışına Kleptomani (hırsızlık hastalığına) dönüştürür. Çaldıkça zevk alan bu hasta öyle bir hale gelir ki evrimleşerek genleri değişir ve bu hastanın çocukları da ‘gizli yasal kleptomani’ olabilirler!

Kapitalist sistem, insanların limbik sistemini öylesine bozmuş ki; herkes geleceğinden endişeli, korkak, yoksul ve çaresizlik içinde yaşar olmuş! Varsıllar bile, endişeli ve korku içinde geleceğinin güven içinde olmadığını biliyor. O nedenle hep varlığına varlık katma yarışında. Bu gerilim tüm insanlığın ortak noktasıdır aslında! Herkes kendinden daha büyük, daha güçlü olan tarafından ya da halk tarafından linç edileceği, mallarının yağmalanacağı paranoyası içinde yaşar! İşte bu duygu, sistemin içindeki insanları psişik hastalıkların içinde bir canavara dönüştürür. Kapitalizm piramidinde olduğu gibi, kapitalist sistem kendi varlığını korumak ve sürdürmek için yönetiyor, kandırıyor, öldürüyor! Bütün bunlar için daha çok tıkınıyor. Büyük insanlık ise bu çarkın içinde, bu sistemin varlığı için kendisini ve herkesi beslemeyi sürdürüyor…

Toplum, yaşamında çok önemli yeri olan, insanı insanlaştıran: müzik, resim, beden eğitimi, edebiyat ve felsefe gibi yaşamsal ve sanatsal dersleri kaldırıp onun yerine insanlara, akla gelebilecek en kötü, en olumsuz ne varsa, üretme ve paylaşma yerine; en kısa yoldan para kazanmayı öğreten ezberciliğin ve pazarlamacılığın metot ve teknikleri ile ilgili öğretim anlayışı dayatılırsa sonuç işte böyle hüsran olur! Dahası her geçen gün insanın içinde var olan eşitlik, özgürlük, adalet ve dayanışma duygusu ile değer yargıları yerini toplumun bilinçaltına yerleşen komisyonculuk, dolandırıcılığın o çirkin hazzına bırakıyor.

Sistem hırsızlık, dolandırıcılık, tefecilik, bankercilik ve komisyonculuk (simsarlık) zeminine uygun olduğu sürece, her zaman ve her yerde bozukluk olacaktır… Çünkü insanların içinde bulunduğu düzen bununla besleniyor ve bundan nemalanıyor!

Kapitalist Sistemin Piramidi

Kapitalizm
Sizi yönetiyoruz
Sizi kandırıyoruz
Sizi öldürüyoruz
Sizin için tıkınıyoruz

Biz herkes için çalışıyoruz. Biz herkesi besliyoruz.

Bu sistem, yeni rant alanları yaratıp dağları kel, denizleri batak, ırmakları balıksız, ovaları çorak bırakır… İşte Afrika bunun kanıtı!

Öyleyse; selam olsun! Selam olsun ‘insan haklarının’ olmadığı, hırsız, dolandırıcı ve komisyoncuların cirit attığı ülkelerde üreterek yaşayanlara, milyonlarca işsize, açlık sınırında kıvranan mağdurlara, aç çocuklara, çaresiz kadınlara ve ÇALMADAN YAŞAMA SAVAŞI VEREN EMEKÇİLERE…!

Canip Doğutürk

Sivas Vahşeti Üzerine

2011-06-30T12:32:00.001+03:00

(…)
Pir Sultan'ım der ki: Deli,
Elden koymaz doğru yolu.
Ne yanarsın dünya malı,
Birin alıp gidemezsin.
Pir Sultan ABDAL

İnsanlar; kendi değerlerini savunan, insanlığa ışık olan kahramanlarını anmak; onun düşüncelerini yeniden anımsamak için toplanırlar… Böylelikle dünya üzerinde her kıta, ülke, bölge, il, kasaba, köy; bir varlığı, yaşayan ya da yaşatılan önemli bir değeri ile öne çıkar; hatırlanır.

Sivas ili de bir halk ozanı olan Pir Sultan Abdal’la anılır…

Pir Sultan Abdal, asıl adıyla Haydar, 16. Yüzyıl’da yaşamış, bir düşünür, bir halk ozanıdır. Yaşamının önemli bir bölümünü Sivas ili Yıldızeli ilçesinin Banaz köyünde geçirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nda çıkan haklı halk isyanlarına ve sosyal olaylara destek vermiş; halkın sömürülmesine karşı çıkmıştır... Halka karşı yaşanan haksız uygulamalar Pir Sultan Abdal’ın şiirlerini besler ve bu şiirler de isyanları güçlendirir.

Söylenceye göre; büyük insanlık ekmek bile bulamazken, sarayda ‘yok’ bile yokken Hızır Paşa, af dilesin diye Pir Sultan’ı sofrasına çağırır. Pir Sultan ‘’bu haramı benim köpeklerim bile yemez’’ der. Ve bir ıslık çalar Pir Sultan Abdal, o sezgileri çok güçlü olan köpekleri uçarak, koşarak gelir sahibinin yanına, Hızır’ın kurduğu sofraya bakınırlar; köpeklere yemeleri için işaret verilir; köpekler bakar, koklar ganimetlerle pişen yemekleri; ve anlarlar… Bu halkın hakkı olandır ve ‘’haram’’ dır dercesine tiksinti duyarak geri çekilirler… Bir zamanlar Pir Sultan Abdal’ın öğrencisi olan ve bir halk ayaklanmasında saraya ‘elçi’ olarak gidip: sarayın ihtişamlı yaşamından nemalanıp gözü dönen ve ‘paşalık’ unvanıyla ödüllendirilerek Sivas’a vali olarak gelen Hızır Paşa hiddetlenir; Pir Sultan Abdal’ın karşısında küçülür ve ‘yokolmamak’ için, O’nu idam ettirir.

Pir Sultan Abdal, o günden bu güne ulaşan; geleceğe akan bir halk önderi ve ozanıdır. İsyan ateşi şiirlerinde gizlidir. Pir Sultan Abdal’ı anmak şiirlerini dillendirmek bir insanlık görevi, bir saygıdır, bir bedeldir; Pir Sultan deyişleri zengin birer bilgi kaynağıdır; doğa ve insana duyulan sevginin, ilahi ve dünyevi aşkın oya gibi işlenişidir. Yazılan tarihin gizli gerçekleridir. Halkın günlük yaşamıdır; acının ve mutluluğun özüdür. Ve daha ötesi Pir Sultan Abdal bir bilge kişidir.

Sivas’ta 2 Temmuz 1993 günü Pir Sultan Abdal ve onun haksızlıklara karşı duran hümanist ve cesur felsefesini yaşatan, her biri kendini dostluğa, eşitliğe, sanata, iyi ve güzel olana adamış olan insanlar ‘bir kez daha’ öldürüldüler. Nesimi, Muhlis, Asaf, Asım, Hasret, Altıok, Sulari ve nice genç aydın; sömürülen ve kobay olarak kullanıldığının farkında olmayanlar tarafından vahşice yakıldı. Ne tuhaf, ne biçim bir karanlıktır ki, insanlar kendinden yana olanı vahşice katledebiliyor...

Anadolu’nun, insanlık tarihinde önemli bir yeri var… Üç ana kara arasında, bir göç köprüsü ve bir uygarlık beşiği olmuştur Anadolu. Her gelen geçen ve yaşayan toplumlar zengin kalıcı kültürel, sanatsal değerlerini bu topraklarda bırakmıştır. Her bırakılan sanatsal miras bir yeni sanatsal eserin yaratılmasında öncü rol oynamıştır.

Tarih boyunca büyük insanlık, dinsel ve toplumsal çıkarlar; salgın hastalıklar ya da ekonomik nedenlerden dolayı sürekli yer değiştirme gereksinimi duydu. Ve güçlü olan, cahilleri örgütleyen erkler dünya coğrafyasında neredeyse her dönem ‘egemen’ oldu. Sömürü düzeninin ve sınıflı toplumun varlığını savunan erk, çeşitli etki ve güçlerle kendi varlığını korudu. Burada en etkili güç öncelikle din ve ırk eksenlidir. Toplumlar bölünüp savaştıkça, sömüren güçlerin çarkı, var olmanın ötesinde daha hızlı dönecek ve sömürülen halkları dişlileri arasında daha da ezecektir.

İnsan ırk ve din odaklı politik güçlerin kuklası olmaktan kurtulmadıkça; bilim ve sanatın, o tüm uyumsuzlukları bir arada tutmayı başaran; uzlaştıran; insanı tüm dünyaya ve doğaya ait kılan gücü yadsındıkça savaş denilen o vahşet hep sürecektir! Toplumlara; insanı bütünleyen bir eğitim yerine; ayrıştırıcı, dışlayıcı ve ötekileştirici eğitim verildiği sürece bireysel ve toplumsal vahşet de sürecektir!

Ne var ki, insanlık tarihinde ezilen, hor görülen, sürülen, ötekileştirilen halkların içinde, insanlık bilimini, sanatın gücünü ve kültürel birlikteliğin anlamını özümseyen halk kahramanları hep var oldu. Sonsuzluğun gücünü kavrayan bu insanlar, süre giden yaşamın umutsuz ve haksızlıklarla dolu karanlığına dalarak derinlerden asıl gerçekleri açığa çıkarmak için ‘yandılar’, yakıldılar. Kendi varlıklarını, insanlık ve gelecek nesillerin, daha yaşanılası bir düzenin oluşumuna adayarak... Ve gelişmiş dediğimiz; uygar, hukuk düzenine kavuşmuş toplumlar varlıklarını; bu bilim ve sanat kahramanlarına borçludur.

Ama bu çağ sömüren güçlerin etkisinde; insanı ve doğayı yücelten felsefi anlayıştan neredeyse vazgeçti! Çağımız sömüren güçlerin ezilenlerle alay ettiği, onları kobay olarak kullandığı bencillik çağıdır. İnsanlık, sınıflı toplum düzenine geçtiği günden bu güne doğal felaketlerin yanına bir de kıyametlerin en büyüğü olan kendi vahşetini de eklemiştir.

‘Sivas vahşeti’ insanın kendinden olana karşı kıyımıdır. Ateşin varlığı Sivas’ ta, ateşi bulup insanlığa sunanları yakmıştır. Bu vahşet; insanlık için bir utanç olmanın ötesinde bir anlam taşır. İnsanlar kendi inançlarını katletme pahasına karşın kendi karanlığını aydınlatan aydınlarını yok etmiştir! Din sevgi ve hoşgörü ise eğer; birbirinin canını almaya kastetmek ne tür bir anlayış-sızlık-tan doğar?!

1420 yılında da yine tarihin bir başka hak ve halk kahramanı Şeyh Bedreddin’i asan ve Bedreddin adını bile yasaklayan, Bedreddin diyeni kazığa oturtan zihniyet, 2 Temmuz 1993’te Sivas’ta; Pir Sultan Abdal Şenliklerine katılan 35 aydınını katletti. O günden bu güne değişen ne? Düşündüğün zaman, o gün bu günden daha farklı; o gün Pir Sultanı astıran padişahtı. Bugünse halk! Oysa Pir Sultan din ya da dil ayrımı yapmaksızın o halkın hakkını savunuyordu. İşte acı olan da bu!

Osmanlı’da halkın tek bir seçeneği vardı o da Padişaha bağlı olmak. İster haklı ister haksız olsun yüzyıllar boyunca bu sistem, dağa taşa korku salarak sürüp gitti. Bundan 500 yıl öncesinde Pir Sultan, halkın eşitliğini ve iyiliğini savunduğu için taşlandı, asıldı evet; ama 20. Yüzyıl’a ulaşana kadar dünyada zulümlerin, yargısız infazların, savaşların insanlığa ne kadar acı verdiği de anlaşıldı. Hukuk ve demokrasi; insan hakları ve düşünce özgürlüğü yüzyıllar içinde tartışıldı, uygulandı, değişti, olgunlaştı. Ve Sivas’ta Pir Sultan deyişlerini müziğine katan, barıştan yana 35 aydın bu yol uğruna can verdi.

İnsanlığın yüzlerce yıllık yolculuğunda savaşan da savaşın bedelini ödeyen de her zaman halk olmuştur. O zaman Devlet-i Ali Osmanî’nin gücü karşısında belki korkudan belki de bağlılıktan Pir Sultan’ı taşlayan halk ve idam ettiren anlayış; aradan geçen beş yüzyılın sonunda Pir Sultan heykeline bile tahammül edemeyerek; heykeli yerinden söktürüp, boğazına urgan geçirtip caddelerde sürükletip; parçalayan gözü dönmüş bir güruh olarak karşımıza çıkıyor.

Bu vahşet sanata, bilime ve insanlığa karşı işlenen bir kıyım, bir suç değil midir?
Ben Musa'yım sen Firavun
İkrarsız Şeytan-ı lain
Üçüncü ölmem bu hain
Pir Sultan ölür dirilir…

Bir toplum gericiliğin karanlık bataklığına bir kez batarsa, bir daha kolaylıkla o karanlık bataktan çıkamaz ve her gün kendinden farklı düşünen aydınlarını katlederek daha da bataklığa saplanır.. Burada bu karanlığı savunan güruhun beynini bozan neydi? Asıl sorgulanması gereken anlayış bu iken; birkaç çaresiz insanı tutuklayıp sorgulamak, ayrıca insanlığa karşı işlenen bir ayıp ve ayrı bir suç! Çünkü kendine hakaret edildiğini düşünen o birkaç insan yerine asıl suçlu bu hoşgörüsüzlüğü ve yalnızlığı o insanlara dayatan sistemdedir.

Yazımızı büyük insanlığın halk ozanı Pir Sultan Abdal’ın bir şiiriyle sürdürelim… İşte bu dizeler bizi bize anlatır.

Hızır Paşa Bizi Berdar Eyledi

Hızır Paşa bizi berdar eyledi,
Kesti kollarımı, kızak bağladı.
İşiten muhipler hep kan ağladı,
Açılın zindanlar pire gidelim.

Kalenin kapısı taştan, demirden,
Yanlarım çürüdü yaştan, yağmurdan.
Bir kimsem de yok ki, dellal çağırtam,
Açılın zindanlar pire gidelim.

Kalenin kapısı taştan çıkılmaz,
Penceresi yüce şaha bakılmaz.
Bir ben ölmeyinen cihan yıkılmaz,
Açılın zindanlar pire gidelim.

Çıkarım bakarım kale başına,
Mümin müslim olan gider işine.
Bir ben mi düşmüşüm can telaşına?
Açılın zindanlar pire gidelim.

İlimi sorarsan köyümdür Banaz,
Yakılsın yıkılsın ol kanlı Sivas.
Bir ben ölmeyinen cihan yıkılmaz,
Açılın zindanlar pire gidelim.

Pir Sultan Abdal'ım, hey Hızır Paşa,
Yazılanlar gelir sağ olan başa.
Hasret koydun beni kavim kardaşa,
Açılın zindanlar pire gidelim.

Güneşin aydınlığını perdeleyip, karanlıkta hakka ve halka karşı kirli hesap yapanları kınıyorum. Barış içinde yaşamak umuduyla, Aziz Nesin’i, yakılan o güzel insanları sevgi, saygı ve hüzünle hep anacağız…
Sevgiyle kalın…

__________

Not: Resim,Filiz Berk DOĞUTÜRK, 1993’ Sivas vahşeti üzerine yapılmıştır.

Canip DOĞUTÜRK

Çılgın Ucubeler Üzerine

2011-04-30T03:15:00.007+03:00

Bilim ve sanat takdir edilmediği yerden göç eder.
İbni Sina

En kötü padişah, şah, kral en iyi seçilmişten daha iyidir diyor, bir emekli öğretim görevlisi. Hangi kralın hükümdarın yaşam öyküsüne baksam, tümü en iyi hocalar tarafından eğitilmiş ve birçokları meslek sahibi, kimisi marangoz, şair, ressam... Seçilmişlerse analarından vekil doğmuş gibi; ürettikleri politika yalan ve maval üzerine kurulmuş. Oy avcılığı yapmak için ne sihirbazlıklar üretiyorlar. Oy avcılığı yaparken de klasik olan tüm değerleri hiçe sayarak; doğayı katlederek; benden sonrası yoktur, tufandır anlayışıyla iktidara yürüyorlar!

Şöyle bir baktığımızda son yüz yılın seçilmişlerinin hiç birinin aldığı eğitim kraldan, şahtan, padişahtan daha iyi değil. İçi boş böbürlenme ve meydan okumalarla, zavallı güçsüz halka büyük görünmekten başka marifetleri yok.

Çılgın sözcüğünün anlamına bakalım; anormal, çatlak, deli, dengesiz, divane, kaçık, kafadan sakat, keçileri kaçırmış, manyak, psikopat, tozutmuş, zıvanasız vb. gibi anlamlarla sürüp gidiyor. Çılgın adamlar şahları, padişahları, çarları ve krallarını devirip; iktidarı aldıklarından beri, halkın yaşama biçiminde bir değişiklik yok. Aksine olağan yaşam daha kötü sürmüş ve yetkili erk suçunu hep bir önceki yönetimlere yükleyerek biraz daha kemerleri sıkın diyerek yükselmiş…

Çılgın adamların çılgın projeleri ise daha da ilginç: Resmi kayıtlara göre 72 milyon olan ülke nüfusunun beşte biri İstanbul’da yaşamaya mahkûm edilmiş. İstanbul her gün göç alıyor ve nüfus niteliksiz iş kollarıyla çoğalıyor. 1980 darbesi öncesi İstanbul’un nüfusu iki milyon iken; darbe sonrası nüfus hızla artarak resmi rakamlara göre 12 milyona, gayri resmi rakamlar göre ise 20 milyona yaklaşmış.

Darbeler Türkiye’nin toplumsal, kültürel ve sosyo-politik dengesini bozduğu gibi kentlerin fiziksel yapısını da altüst etti. Altyapısıyla, toplu taşıma sistemiyle, yaşam alanları, sanayi bölgeleri ile tam anlamıyla bir metropol olma özelliği on yıllardır bir türlü oluşturulamayan İstanbul kentine Türkiye’nin bir çok açıdan geri bırakılmış kentinden ve köylerinden göçler özendirildi. Bu süreçte köy ve kent arasında kalan, sıkışan; ne köylü ne de kentli olabilen bir nüfus oluştu. Giderek mafyalaşan bu kesim, kamusal bir bilince sahip olmadığından İstanbul’un tarihi, doğal yapısını hiçe sayarak parselledi ve neredeyse yağmaladı. İstanbul’da nüfus kente adeta sığmazken; diğer Anadolu kentleri kimsesizleşti ve virane kaldı! Zamanın siyasal güce sahip ‘darbecileri’ ve onun sahipleri olan sanayicileri, memleketin bu hale gelmesinin baş sorumlusudur!

Tarım alanları en verimli olan Trakya bölgesi ise; son elli yılda ve özellikle darbelerin en babası 12 Eylül 1980 darbesinden sonra daha bir dengesiz, daha kozmopolit, daha köktendinci ve ırkçı bir nüfus göçüyle karşı karşıya kaldı. Göç alan Trakya bölgesi verimli topraklarını kaybetmeye başladı; İstanbul kenti ise devasa bir köye dönüşüyor giderek.. Şimdi yeni bir yağma ve rant çılgınlığı projesi hayata geçirilmeye çalışılıyor.

Kentlerin de bir taşıyabilme gücü, bir büyüme sınırı vardır. Bu sınır aşıldığı zaman kentin doğal dokusu, ulaşımı, sağlık sorunu, kurumların çalışma düzeni sekteye uğrar, bozulur. Bu çıldırmış projenin amacı yeni rant alanları yaratarak Anadolu insanını buraya çekip; daha mağdur, daha bağımlı yapmaktan başka ne olabilir. Oysaki daha bilimsel, doğa ve insan odaklı projeler üretilebilirdi. Anadolu’daki kentlere mobil fabrikalar kurulup yeni iş alanları ve yaşam olanaklarıyla çekim merkezi haline dönüştürülerek; büyük kentlerin o yaşamsal zorlukları hafifletilebilirdi!

Kanalın inşaatı için on binlerce insanımıza iş olanağı sağlanacak deniliyor. Peki, bu insanlar daha sonra ne yapacaklar? Tinerci, hırsız, vandalist, terörist mi olacaklar. Evet, öyle olacaklar, çünkü bu da rantın bir parçasıdır. İşsiz, çaresiz, yalan dolan düzenden güçsüz düşen bu halkı kandırmak çok kolay. Halk ki açlık sınırında yaşıyor; sömüren güçlerin oyuncağı, az beslenip az düşünen, kendinden yana olanları satacak kadar maddi ya da düşünsel anlamda çaresizleştirilmiş… Bir bardak çaya, bir file yiyeceğe, bir tas çorbaya muhtaç kalmış. Ben gidersem çorba da bulamazsın diye korkutulmuş. Senin kaderin bu denmiş.

Önce gizli tutulan “çılgın proje”, reklamlarla, büyük bir törenle, medya, iş çevreleri ve ilgili kurmaylarınca alkışlanarak açıklandı. ‘İnsanlık Anıtı’nın katlinden sonra bu projenin açıklanması zaten kurnaz bir stratejinin sonucu.

Yapılacak akılcı projelerin, insan ve doğa odaklı olması ümit edilirdi. İstanbul için yapılacak en akılcı proje, İstanbul’daki olanakları Anadolu’ya taşıyarak, yeniden planlayıp yaparak insanlara kendi topraklarında, dağlarında, ovalarında, ırmaklarında en iyi sağlıklı yaşamsal kentler kurmak olmalı. Artık teknolojinin sağladığı olanakların arttığı ve ulaşımın kolay olduğu günümüzde, insanları kendi tanıdık çevresiyle barışık ve yerleşik düzene geçirmek akılcı düşünme biçiminin en güzel örneklerinden olsa gerek. Ama yok! Çılgınlık devam ediyor!

Bu çılgın projeyle oy avcılığı yapmanın, rant uğruna insanlara günlük iş olanağı vaat etmenin, doğayı ve geleceği katletmenin anlamı ve bilimselliği yoktur. Bu proje ile boşalan o güzelim Anadolu şehirleri virane kalır. Irmakları kurur, dağları kelleşir, ormanları küser. Düşünebiliyor musunuz İstanbul’a ne olur? İstanbul iç ve dış sermaye çevrelerinin mega yapılarıyla kendine yaşam alanları yaratan ve geniş halk yığınlarının debelendiği bir devasa arabesk köy olur. En önemlisi bu ‘anormal proje’, insanın yaşamı için gerekli besinlerin sağlandığı; en verimli Trakya bölgesi topraklarının katledilmesinden başka bir şey değildir.

İnsanlık tarihi için arkeolojik önemi olan dünya kenti İstanbul’u kurtarmanın yolu, yeni bir 'boğaz kanalı' projesinden önce, şu anda yapımı yıllardan beri süren projelerin tamamlanması gerekirdi [1]. İstanbul’un yaşanır bir dünya kenti olması için, dünyanın önde gelen mimarları, kent tasarımcıları, arkeologları, sanat tarihçileri ve çevre bilimcilerinin görüş ve önerileri değerlendirilmeli ve ivedilikle hayata geçirilmelidir. Daha önemlisi akılcı bir projeyi hayata geçirmenin yolu; İstanbul’u bilmeden; bu güzel kenti gerçekten yaşayamadan; açlıkla tokluk arasında, gurbet türküleri dinleyerek varoşlarda yaşayan o insanların doğduğu yeri, doyacağı yere çevirmekten geçer.. . İşte o zaman hem İstanbul, hem de o insanlar kurtulur. Yoksa seçilmiş görevlileri, kentin simitçileri, kebapçıları, incik-boncuk satıcıları, pansiyoncuları, meyhanecileri, barcıları, müteahhitleri, iç -dış sermaye simsarları, yandaş ve kandaş iş adamları ile yapılan toplantılarla; yap-işlet-devret modeliyle İstanbul kurtarılamaz! Boğazdan geçen gemilerin düzenli geçişine gelince; bu bilgisayar çağında, akıllıca yapılan bir programla kurtarılır. İstanbul boğazının en dar yeri 700 metredir. Doğru bir trafik akışkanlığı ile güvenlik sağlanabilir.

Panama, Süveyş ve diğer kanalların yapılış nedenlerine baktığımızda bir anormalliğin olmadığını; aksine akılcı bir anlayışla yapıldığını görürüz. Bu kanalların işlevselliği ile bizim açacağımız yeni boğaz kanalının işlevselliği aynı değil.

Doğada bir düzen ve denge vardır. Kanal İstanbul doğanın düzenini bozacak ve geri dönülemez, dengesiz bir projedir [2].

Sorun yaratıp sonra da onu çözmeye çalışmak proje üretmek değildir. Bozuk, kayırmacı sistem, kendi yaşam alanını yaratmak ve varlığını sürdürmek için sürekli ‘çılgın ucube proje’ler üretir! Üretilen projelerin ise hiç biri toplum ve doğanın sağlığı için gerekli değildir! Dünyanın hiçbir ülkesinde kentler, ‘siyasal iradenin’ yaptırımı altında değildir. İstanbul’un bir an önce siyasal iradenin etkisinden kurtarılarak; çok geç olmadan sanatçılara, kent tasarımcılarına, arkeologlara, sanat tarihçilerine ve çevre bilimcilerine teslim edilmesi bir zorunluluktur.

İstanbul’un sonradan var edilen, kentin dokusuna aykırı tüm ucube eklentilerden ayıklanıp, modern ve klasik sanatsal dokusuna kavuşturulması umuduyla...!

Canip DOĞUTÜRK

Kaynaklar:
[1]. Çılgın proje, İstanbul'u çıldırttı bile / Can Dündar
http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetayV3&ArticleID=1047713&Date=29.04.2011&CategoryID=77
[2]. Çılgın Proje / Prof. Dr. Cemal Saydam
http://www.havadantozdan.com/

İnsanlık Anıtı Üzerine

2011-04-25T09:51:00.004+03:00

“İnsanlık anıtı” Türkiye’ye ters bir rotada dikilmiştir. Bu heykeli yapan bir insan, insan sever, doğasever, evrene ve tüm insanlığa sımsıkı bağlı; taşla mermerle yoğurmuş yaşamını; kimi yönleriyle anarşist belki; çünkü o bir sanatçı, dünya üzerindeki, ruhunu taşa, boyaya ve kağıda aktaran bütün sonsuzluk savaşçıları gibi… Herkesten başka bir yerdedir sanatın savaşçıları…Çünkü siz uyurken onlar size sizi anlatacak en güzel rengi, en doğru kelimeyi, en çarpıcı görüntüyü ve taştaki en doğru formu ararlar..ve bizim sanatçımız da aradı durdu; yol uzun, gece karanlıktı ve bir gün bir karar verdi; istediği şey güzel bir şey… Bir anıt.. Şimdiye kadar birlikte yaşadığı canlılar için; paylaştığı, sevindiği, üzüldüğü, mücadele ettiği, nefret ettiği, ölesiye sevdiği, vazgeçemediği bu diyara dair bir canlı türünün yüceliğini, güzelliğini kutlamak için… DÜŞÜNEN, HİSSEDEN, RUHU VE AKLI OLAN İNSAN DENEN CANLI İÇİN BİR ANIT… Ama belki bizim sanatçımız biraz delidir, belki uzaylılarla işbirliği içindedir, bu anıt topraktan tüm yeryüzüne yayılan bir zehirle tüm değerlerimizi yok edecek, din, dil ve ırk: bize işe yarar hiçbir şey bırakmayacaktır. Kim bu insanlar! Heykel yapan, resim yapan, kitap yazan, düşünen, konuşan? Kimiz biz? Ve bu adam kim bu heykeltıraş; sanki biraz… bize göre değil gibi… peki onun yaptığı yanlışsa BİZ KİMİZ?

İşte manzara bu!

Bakalım çevremize; kendiniz için kurduğunuz kentinize; sanatsal yapıların üstüne giydirdiğiniz arabesk kondular; on yıllar öncesi kurulan gecekonduların ‘gökdelenlere’ dönüştürüldüğü; alt yapının olmadığı yerlere; güneşi, yolu ulaşımı felce uğratarak, eski güzelim kentleri dönüştürdüğünüz mega köyler ucube değil mi?

Perdelenmiş yapılarıyla, yollarıyla, alışveriş merkezleriyle, İstanbul Müftüsünün de sitem ederek, bir çok caminin mimarisinin tuhaflığına değindiği gibi; camilerin ibadethane olmaktan çıkıp; ticaret haneye çevrilmesi; kaldırımların orta yerine konulan duraklarıyla, kamu alanları ve parklarını mafyaya teslim edenlerin ‘kentleri’ ‘ucube’ değil mi?

Son yüz yılın başından sonuna doğru uygarlıkların beşiği olan üç yanı denizlerle çevrili İstanbul’u ve Anadolu’nun dağlarını, ormanlarını, kıyılarını yağmalayan kim? Beton yığınları ile kıyı şeridini yok edip, ormanları yok eden, insanları dengesiz bir ekonomiyle yönetip kültürsüzleştiren, onları keyfi ya da zorunlu göçe zorlayan sistem ‘ucube’ değil mi?

Bu anıtın çevreye, insanlığa, sit alanına ve diğer kültür varlıklarına ne zararı var? Zararlı olan bunca çarpık yapılaşma varken, istenildiği zaman gerekli gördükleri ticari yapılara yer açılırken; nasıl olur da bir sanat yapıtına, üstelik mimari açıdan ‘İslam uygarlığının’ o anıtsal, ritmik, soyut tonlarını barındıran; bu çağdaş yoruma, soyut bir anıta nasıl yer verilemez (!). Ve bu anıtı yapan heykeltıraş bu ülkenin vatandaşı değil mi, okullarında okumadı mı, Mehmet Aksoy bu topraklarda yaşamıyor mu? Bu anıt sıradan bir yapı mı, bu eserin sanat değerine kim karar veriyor? Ve siyasal erk kentsel alanları, yapıları kendi anlayışı doğrultusunda kararlarla inşa ve imha edebilir mi? Bu ne kadar etik. Eğer böyle olursa siyasal erkler her değiştiğinde popüler söylence olan ‘Neron un Roma’yı yakması’ gibi yapılırsa sonuç nereye gider?

İnsanlık anıtı, zorlu çalışmaların sonucu olarak bu duruma getirilmiş ve az bir zaman sonra da bitirilecekti! Anıtın bu aşamasından sonraki ‘yıkma kararı’ bir insanlık suçundan, emeğe saygısızlıktan ve sanat adına emek veren; insanlık için çabalayan yıllardır bu ülkenin vatandaşı olan, oy veren; bu ülkenin binalarını yapan, değerlerini savunan; bu ülkeyi tanıtan, bu ülkeyi seven onca insana haksızlık ve ihanet değil mi?!

Ve bu nasıl tuhaf bir çelişkidir? Bir yandan “sanatçı açılımı” dedikleri; masalara su ve pahalı örtüler koyarak davet edilen sanatçılara ne yapabiliriz diye soruldu. Bu neydi? Sanatçıları avutmak mı? Bu mudur sanatçı açılımı? Gün geldiğinde; hem birikimiyle, hem de heykel alanında kendini çoktan kanıtlamış olan bir heykel sanatçısının yaptığı bir heykeli yıkmak mıdır “SANATÇI AÇILIMI” ?

Sonra bir diğer çelişki: İstanbul’un tarihi değerleri, İstanbul’un temsili dediniz. Avrupa karşısında, Batı karşısında bizim sanat ve kültür değerlerimizin, tarihimizin yüceliği dediniz. En iyi şekilde tanıtılmalı, anlaşılmalı dediniz. Turizm politikaları inşa ettiniz. Peki, Kars’ın İstanbul’dan ne farkı var? Kars da Türkiye’nin bir kenti değil mi? İstanbul’da korunan tarihi değerlerin Kars’ta yapılmaya çalışılan bir heykelden bir anıttan ne farkı olabilir. Hatırlayalım, Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u aldığında şehri dolaşıyor; şehir Bizans anıtları ile dolu! Hipodrom şimdiki Sultanahmet Meydanı. Burada üç anıt var: biri III. Tuthmosis Dikilitaşı, bu görkemli sütun, Mısır firavunu III. Tuthmosis’in Güneş Tanrısı Amon Ra’ya hediyesidir. İmparator Konstantinus’un ise Konstantinopolis’i kutsamak; kentini aydınlatmak için bu kente hediyesidir. Dikilitaşın üzerinde Mısır hiyeroglifleriyle Tanrı Ra anlatılır ve alt kaidelerinde de oldukça belirgin şekilde Bizans İmparatorlarının Hipodrom’da atlı araba yarışlarını izlerken tasvirleri kazınmıştır. Fatih Sultan Mehmet bunları gördü elbette; kent onundu ama o sütunun değerini anladığına şüphe yok. Fatih Sultan Mehmet Mısır Dikilitaşı’na ucube demedi. Onu koruma altına aldı ve çevresini çok değerli Osmanlı yapılarıyla çevirdi. Tüm yazılı ve görsel kaynaklar bunu gösterir ve en önemli kanıt günümüzde Sultanahmet Meydanı’nda yükselen o sütundur.

Yapılan şeyler insan içinse eğer yerinde kalmalı ve hayat bulmalıdır İnsanlık Anıtı. Yok, eğer amaç bütün insani olan değerleri yıkmaksa; tarih, insanlık ve gelecek kuşaklar bu eylemi affetmez. Kaldırma ve yıkma kararı bir ihanettir; kültür ve sanata günümüz erklerinden daha fazla değer veren köklerimize de ihanettir.

Bir kez daha düşünmeye çağırıyorum bu erk olan erki. ‘İnsanlığı’ yıkmayın! Fransa’nın nasıl ki Auguste Rodin’i varsa; bizim de Mehmet Aksoy’umuz var.

Ve dediniz ki Ebul Hasan el-Harakani hazretlerinin türbesinin yanında UCUBE gibi bir şey! Ama şu gayet açık; Ebul Hasan el- Harakani’nin kim olduğu ve türbesinin nerede olduğunu belki de çoğu kişi bilmiyordu. Ama ucube(!) gibi yükselen İnsanlık Anıtı ile birlikte türbe de gerçek değerine ulaştı. Barışın simgesi olarak modern ve soyut formuyla İnsanlık Anıtı'nın bulunduğu tepe ve karşısındaki Kars Kalesi’nin görkemli klasik yapısı çok güzel bir birliktelik bir siluet oluşturmuştu kuşkusuz.

Ayrıca burada çok güzel bir duygu, bir felsefe birlikteliği ve düşüncelerin birliği var. Bu görsellik önemliydi. Yani çok eski zamanlara ait çok önemli bir düşünce yapısının temsili; İslam medeniyetinin en önemli mimari yapılarıdır Türbe’ler. Ve onun yanında yükselen bir soyut anıt: ikisinin birlikteliği birbirinin değerini düşürmez. Bu düşünce bağnazlıktan başka bir şey olamaz. Sultanahmet Cami Külliyesi ve Ayasofya birlikteliği gibi, Caminin yükselen minareleri ile Mısır Dikilitaşı ve Örme Sütun’un kaynaşması gibi.

Biz nasıl ki geçmiş yüzyıllarda yapılan olumsuzlukları yargılıyorsak; gelecek kuşaklar da bizi sorgulayıp, yargılayacaklardır. Günümüzde gerçekler önceki yüzyıllara göre daha şeffaftır. Yapılan hatalar artık gizlenemez. Yüzyıllar öncesindeki bilinçli insanların, erklerin bu ülkedeki karşılığı bilinçsizlik olamaz artık. Bu kadar ucuz olamaz bir sanat yapıtına bakış, bu kadar da basit olamaz yıkmak, yok etmek!

Savaşlar sürüyor hala, ama aynı zamanda insan hakları ve barış düşüncesinin egemenliği de her geçen gün artıyor. Ve dünyanın dört bir yanı barış için dikilen anıtlarla dolup taşıyor. Dünya tüm farklılıklara karşın bir bütündür. Teknolojik gelişmeler uzağı yakınlaştırdı. Görünmezi görünür, bilinmezi bilinir kıldı. Yaşadığımız yüzyılda hepimiz her yerdeyiz aslında. Dünya üzerindeki ülkelerin her birinde, farklı dil, din ve ırktan insanlar birbirleriyle paylaşım içinde çok kültürlü bir yapıya sahip. Artık o eski erişilmezlik ve aynılık yok. İnsanlık yaratılışı gereği farklılık gösterse de temelde ihtiyaçları benzerdir. Aynı çalgılarla şarkılar söyleniyor, aynı ayaklarla koşuyor aynı ellerle üretiyor, ürettiklerini dünyanın diğer ucundaki insanlarla paylaşıyorlar. Ortak değerlere önem veriliyor. İnsanlık bir arada yaşamanın yollarını arayıp buluyor ve artık bunun değerini anlıyor. Popülizm her geçen gün biraz daha önemini yitiriyor. Böyle bir dünyanın Türkiye’sinde bu yüzyılda hangi bahaneyle bir anıtı yıkıyoruz biz. Vurgulamak gerekir tekrar: imar kurallarına uymuyor gerekçesiyle mi! Hayır çünkü kentin dört bir yanı imar kurallarını yıkmış, çiğnemiş bina ve yapılarla dolup taşarken; insan şöyle bir titremeli en azından dürüst olmalı!

Yazıma ısrarla eklemek istiyorum çünkü dürüstlük işte budur:

"Burayı kentsel dönüşüm çerçevesinde yaptırdık. Burada bir insanlık anıtı olsun, insanlığın değerlerini yitirdiği, savaşan dünyada, Sarıkamış’ta 90 bin askerimizin şehit olduğu, acıların çekildiği bu coğrafyadan insanlık mesajı verelim istedik.

Gerek Ermenistan’daki, gerekse Iğdır’daki soykırım anıtlarına karşı soykırım yapılmadığının anıtını yaptırdık. Çünkü soykırım anıtları bize göre halklar arasında kan davasını pompalıyor.

Bundan dolayı yargılanacaksak yargılanalım. Ucube deniyor ama anıt daha tamamlanmadı. Erzurum’daki Anıtlar Kurulu bunun yapımına izin verdi. Aradan 3 yıl geçtikten sonra birileri politik müdahale ettiler. Anıtlar kurulu sadece bu parseli tescilledi, sit alanı ilan etmedi ama anıtın yapılmasına da karar verdi.

Ben dünyaya Türk insanının soykırım yapmadığının anıtını yaptırdım ve bölge barışı için mücadele ediyorum. Yıkılacaksa da saygı duyarım. Maalesef ülkemizdeki en önemli sorun ön yargılardır."..Kars’ın o zaman Ak Parti’li şimdi Chp’li eski belediye başkanı Naif Alibeyoğlu’nun yıkma kararı üzerine açıklaması. Ve şimdi de yine Ak Parti’li şimdiki Kars belediye başkanı Nevzat Bozkuş’un yıkma kararını savunması: "Konu bugün gündeme geldi. Zaten 2006 yılında kültür varlıkları bölgesine yapıldıktan sonra şikayet edilmiş. O şikayetin üzerine Erzurum Kültür Varlıkları Kurulu tarafından da yıkılma kararı alınmıştı. Konu tamamen Kültür ve Turizm Bakanlığı'na iletilmişti. İlgili komisyonda kararını alarak yıkılmasına karar vermiştir. Tabi şimdi bu karar elimize ulaşmadı. Ulaştığında da -Sayın Başbakanımızın da bilgisi var- sonuçta oradan kaldıracağız. Hiç kimse kanunun üstünde değildir. Kanun ne diyorsa onun olması gerek. Eğer mevzuata aykırı ise yapılmaması gerekirdi".

Farklılıklar ortada. Ve insanı şok eden şey; bir heykelin, bir anıtın KÜLTÜR VARLIKLARI BÖLGESİ’ne ters düşmesi… Heykel nedir? Kültür varlığı nedir? Sit alanı nedir? Kültür ve Turizm Bakanlığı ne yapar? Erzurum Kültür Varlıkları Kurulu neden kurulmuştur? İçinde bu kadar çok kültür geçen kurullar, komisyonlar, bakanlıklar işte haliniz budur.

Neron’un, Roma kentini yeniden yaptırma düşüncesiyle yaktırdığı bilinir. Yaktırma eyleminin hatasını anlayıp bir suçlu bulamayınca, kendisini cezalandırarak yaşamını kendi hançeriyle sonlandırdı... Bunun için yeni ilkel popülist kararlarla yeni karanlıklar yaratılmamalı. Ve ben Dünya coğrafyasından dışlanarak, kirletilmiş bir köşede utanarak yaşamak istemiyorum. İSTEMİYORUZ!

İnsanlık anıtı yıkılırsa bir gri toz bulutu bir ‘sis’ saracak etrafı Tevfik Fikret’in anlattığı gibi;

Sis

Sarmış ufuklarını senin gene inatçı bir duman,
beyaz bir karanlık ki, gittikçe artan
ağırlığının altında herşey silinmiş gibi,
bütün tablolar tozlu bir yoğunlukla örtülü;
tozlu ve heybetli bir yoğunluk ki, bakanlar
onun derinliğine iyice sokulamaz, korkar!
Ama bu derin karanlık örtü sana çok lâyık;
lâyık bu örtünüş sana, ey zulümlér sâhası!
Ey zulümler sâhası... Evet, ey parlak alan,
ey fâcialarla donanan ışıklı ve ihtişamlı sâha!
Ey parlaklığın ve ihtişâmın beşiği ve mezarı olan,
Doğu’nun öteden beri imrenilen eski kraliçesi!
Ey kanlı sevişmeleri titremeden, tiksinmeden
sefahate susamış bağrında yaşatan.
Ey Marmara’nın mavi kucaklayışı içinde
sanki ölmüş gibi dalgın uyuyan canlı yığın.
Ey köhne Bizans, ey koca büyüleyici bunak,
ey bin kocadan artakalan dul kız;
güzelliğindeki tâzelik büyüsü henüz besbelli,
sana bakan gözler hâlâ üstüne titriyor.
Dışarıdan, uzaktan açılan gözlere, süzgün
iki lâcivert gözünle ne kadar cana yakın görünüyorsun!
Cana yakın, hem de en kirli kadınlar gibi;
içerinde coşan ağıtların hiç birine aldırış etmeden.
Sanki bir hâin el, daha sen şehir olarak kuruluyorken,
lânetin zehirli suyunu yapına katmış gibi!
Zerrelerinde hep riyakârlığın pislikleri dalgalanır,
İçerinde temiz bir zerre aslâ bulamazsın.
Hep riyânın çirkefi; hasedin, kâr gütmenin çirkeflikleri;
Yalnız işte bu... Ve sanki hep bunlarla yükselenecek.
Milyonla barındırdığın insan kılıklarından
Parlak ve temiz alınlı kaç adam çıkar?

Örtün, evet ey felâket sahnesi... Örtün artık ey şehir;
örtün, ve sonsuz uyu, ey dünyanın koca kahpesi!
Ey debdebeler, tantanalar, şanlar, alaylar;
Katil kuleler, kal’ali ve zindanlı saraylar.
Ey hâtıraların kurşun kaplı kümbetlerini andıran, câmîler;
ey bağlanmış birer dev gibi duran mağrur sütunlar ki,
geçmişleri geleceklere anlatmaya memurdur;
ey dişleri düşmüş, sırıtan sur kafilesi.
Ey kubbeler, ey şanlı dilek evleri;
ey doğruluğun sözlerini taşıyan minâreler.
Ey basık tavanlı medreseler, mahkemecikler;
ey servilerin kara gölgelerinde birer yer
edinen nice bin sabırlı dilenci gürûhu;
“Geçmişlere Rahmet! ” diye yazılı kabir taşları.
Ey türbeler, ey her biri velvele koparan bir hâtıra
canlandırdığı halde sessiz ve sadâsız yatan dedeler!
Ey tozla çamurun çarpıştığı eski sokaklar;
ey her açılan gediği bir vak’a sayıklayan
vîrâneler, ey azılıların uykuya girdikleri yer.
Ey kapkara damlarıyla ayağa kalkmış birer mâtemi
sembole eden harap ve sessiz evler;
ey her biri bir leyleğe yahut bir çaylağa yuva olan
kederli ocaklar ki, bütün acılıklarıyla somutmuş,
ve yıllardır tütmek ne... çoktan unutulmuş!
Ey mîdelerin zorlaması zehirinden ötürü
her aşâğılığı yiyip yutan köhne ağızlar!
Ey tabi’atin gürlükleri ve nimetleriyle dolu
bir hayata sâhip iken, aç, işsiz ve verimsiz kalıp
her nâmeti, bütün gürlükleri, hep kurtuluş sebeplerini
gökten dilenen tevekkül zilleti ki.. sahtedir!
Ey köpek havlamaları, ey konuşma şerefiyle yükselmiş
olan insanda şu nankörlüğe lânet yağdıran feryât!
Ey faydasız ağlayışlar, ey zehirli gülüşler;
ey eksinlik ve kaderin açık ifadesi, nefretli bakışlar!
Ey ancak masalların tanıdığı bir hâtıra: Nâmus;
ey adamı ikbâl kıblesine götüren yol: Ayak öpme yolu.
Ey silahlı korku ki, öksüz ve dulların ağzındaki
her tâlih şikayeti yapa geldiğin yıkımlardan ötürüdür!
Ey bir adamı korumak ve hürriyete kavuşturmak için
yalnız teneffüs hakkı veren kanun masalı!
Ey tutulmayan vaatler, ey sonsuz muhakkak yalan,
ey mahkemelerden biteviye kovulan “hak”!
Ey en şiddetli kuşkularla duygusu körleşerek
vicdanlara uzatılan gizli kulaklar;
ey işitilmek korkusuyla kilitlenmiş ağızlar.
Ey nefret edilen, hakîr görülen millî gayret!
Ey kılıç ve kalem, ey iki siyasî mahkûm;
ey fazilet ve nezâketin payı, ey çoktan unutulan bu çehre!
Ey korku ağırlığından iki büklüm gelmeye alışmış
zengin – fakir herkes, meşhur koca bir millet!
Ey eğilmiş esir baş, ki ak pak, fakat iğrenç;
ey tâze kadın, ey onu tâkîbe koşan genç!
Ey hicran üzgünü ana, ey küskün karı koca;
ey kimsesiz; âvâre çocuklar... Hele sizler,
hele sizler...

Örtün, evet, ey felâket sahnesi... Örtün artık ey şehir;
Örtün, ve sonsuz uyu, ey dünyanın koca kahpesi!

Tevfik Fikret
1902

Canip DOĞUTÜRK

Nisan 2011

İngiltere Başbakanının Güvenliği Üzerine

2011-04-22T12:30:00.003+03:00

İngiltere Başbakanı David Cameron ve eşi; Samantha Cameron'ın 40'ıncı yaş günü için İspanya'da "ekonomik" bir tatil yapıyor. En ucuz hava yollarıyla İspanya’ya giderek; sıradan bir otelde kalmış ve güvenlik korumaları olmadan rahatça kentin çeşitli yerlerinde dolaşmışlar. Başbakanın bu davranışı İngiltere’de ve bazı çevrelerce eleştirilmiş. Koruma önlemi olmadan böyle halk tipi nasıl yaşanılır? [Ntv Haber 11 Nisan ‘11]

Bu haber ve meseleye duyulan tepki aklıma bir isim getirdi; İsveç başbakanı Olof Palme: (31 Ocak 1927 - 28 Şubat 1986).

Olof Palme, tüm dünya halkları tarafından sevilen ve umut olan, yönetimler tarafından ise kin duyulan bir siyasetçi idi. Sinemaya halktan biri gibi gitmiş ve sinema çıkışı evine giderken öldürülmüştü. Halktan biri gibi davranan Palme’e; bu ‘insan gibi insana’ kıydılar. Belli siyasal çevreler bunu basit bir terör olayı olarak değerlendirdi. İsveç, o zamanların en sosyal, barışın yaşandığı, kimsenin aç açıkta kalmadığı ve sosyal paylaşımın olduğu ülkelerin başında gelmenin ötesinde; bütün ezilen ulusların da savunucusu konumunda idi..

İkinci dünya paylaşım savaşı sonrası, gelişen emperyalist güçler ve onun başını çeken devletlerin kan emici güçleri yeni savaş makineleri üretmek için hız kazandı. Bu silahlar başlarda devletlerarası bir savunma gücü olarak düşünülürken daha sonraları bireysel güçlerin oyuncağı olmaya kadar indirgendi. Bireysel anlamda korunmak için silahlanma ve güvenlik gündemi yaratıldı. Silah üreten güçler, pazar sıkıntısını aşmak; belli konumda olan kişi ve kurumların kendi güvenlikleri için yeni savaş ve güvenlik makineleri geliştirdi. Bu gelişen makinelere elbette piyasa ve pazar gerekli idi. Belki de bu sebeple dünyanın her yerini savaş sahnesi yapmak için harekete geçmiş ve bir devletin başkanını katletmişlerdi! ‘Sensin ha sosyal devletim diye dünya ezilen halklarının yanında olan. İşte biz adamı böyle yaparız.’ dercesine..

Ve diyorlar ki : ‘Biz bu silahları niçin ürettik? Devletler savaşsın diye. Savaşacak kimse kalmayınca, işte biz de bireysele indik, bireysel savaş. Yaşasın bireysel savaş. Hırsız seni sen hırsızı vuracaksın’ oyunu!…

11 Eylül olayı dünyanın ekonomisine yeni sömürü alanları kazandırmanın ötesinde; bireysel silahlanma, güvenlik makineleri ve güvenlik sektörüne ivme kazandırdı. Devletlerin ipi Pentagon’a bağlıdır. Pentagon ne isterse o yapılır oldu. Kafasını kaldıranın ülkesini başına yıkar; tank top tüfek! Uzaktan karadan denizden hücumla yerle bir eder! Adamı yerin dibine girse de çıkarır asarız dedi ve astı da. Bu böyle biline diğer kalanlara ders ola. Dikkat edin sıra size de gelebilir dedi pentagon.

Şimdi bir Devlet düşünün: dili, dini, ırkı, yasaları bir ve sınırları olan, askerleri ile dış düşman dediği devletlere karşı korunan. Devlet cumhurbaşkanı, başbakanı, bakanları ve vekilleriyle meclisi ve ordusu, polis gücü olan devlet. Bu devletlerin içinde de kurtarılmış bölgelerde: çiftlikler, kurumlar, saraylar, konaklar, villalar, siteler ve mahalleleri var. Kendi içinde küçük devletler…Bütün burada oturanların silahlı, güvenlik personeli ve güvenlik kameraları ile korunduğunu düşünün. Bu korkunç bir şey.

Bu insanların içinde yaşadığı devletin çatısının altında ordu ve polis gücünün dışında kalan güçlere bir bakın! Herkes bireysel ve kurumsal olarak kendi güvenliğini alıp canını kurtaracak. Böyle bir anlayış olur mu. İşte Olof Palme ve benzeri olayların; 11 Eylül cinayetini işleyen katil güçlerin başarısı burada yatıyor. O günlerden sonra ne oldu; her birey ve her kurum kendi güvenliğini sağlama yoluna gitti. Özel güvenlik şirketleri yasallaştı, mafyalaştı, sektörleşti. Herkese en az bir koruma, her kurum ve kuruluşa vardiyalı, eli coplu, silahlı güvenlik personeli. Bankalara, şirketlere, villalara ve sitelere güvenlik güçleri. Bunun yanında kameralı koruma. Binlerce ürün kapı pencere siren ve kilidinden tutun da yeri göğü inleten ses çıkaran, sahibini arayan güvenlik makineleri. İşte gelişme buraya doğru gidiyor.

Başında bir güvenlik elamanı mutlaka geleni oradan geçiriyor. X ray ışınlarına maruz kalıyorsun. Geçmek istemesen, ‘’sizin güvenliğiniz için’’ diyor güvenlik elemanı.

Sömüren güçlerin başarısına bakın ki bir korku yaratmış, bu korkunun gölgesine karşı da devletin resmi gücünün ötesinde: güvenlik mafyası, güvenlik makineleri koymuş. Evde işte, okulda, yolda, alışverişte, kafede her yerde kamera ve x ışınları yayan makineler. İnsan kanser olmaz da ne olur. Yani bu zavallı insanları bir de böyle hasta ederek sömürmek. İlaç satarak …

İşte içinde bulunduğumuz sistemin anatomisi bu. Savaşı ve öldürmeyi geniş zaman aralığına yaymak bu güçlerin çağımızdaki anlayışı.

Şimdi İngiliz başbakanını güvenlik önlemi almadan, aldırmadan sokağa nasıl çıkar diye eleştiriyorlar. Var mı öyle halkın bir bireyi gibi elini kolunu sallayarak yanına makineli, zırhlı mafyanı almadan çıkmak.. Nasıl çıkarsın halkın arasına. Hiç acımazlar bu güçler onun bu davranışından ötürü, öldürebilirler de! Olof Palme’i öldürdükleri gibi!

Canip DOĞUTÜRK
http://www.derki.com/tarihteki/item/194-olof-palme-suikasti/194-olof-palme-suikasti

Ana Haber Bültenleri Üzerine

2011-04-22T12:21:00.001+03:00

“Haber, güncel ve ilginç bir olayın olduğunca ‘nesnel’ ve gerçeğe uygun bir biçimde sunulmasıdır. Haber metninde her türlü taraflı değerlendirmelerden ve söz oyunlarından uzak durulur. Metin kısa, haber dili de yalındır.” Haberin genel tanımı ansiklopedik bilgi olarak bu. Bu tanımın büyük medya kuruluşlarınca bilindiği kanısındayım.

Çocukluğumda babam için haber vazgeçilmez, kaçırılmaması gereken bir eylemdi. Hatta kitlesel bir eylem. Haber saati yaklaştığı zaman bütün mahalleli bir araya toplanır bir ev, kahve veya bahçede topluca o haber dinleme etkinliğine katılır; dinler ve yorum yaparlardı. Bunun bu biçimde oluşu Orhan Kemal’in Hanımın Çiftliği adlı eserinin bir uyarlaması olan dizide de var. Örneğin Berber Reşit’in dükkanında radyo haberlerini dinlemek için, mahallelinin toplanması…

İşte haberleşme eyleminin insanoğlunun insanlaşması için en gerekli eylemlerinden birisi olduğunu insanın ve toplulukların evrimleşme sürecinde de görmekteyiz.
Bizim evde de haber kanalı sürekli açıktır. Kızım bazen bu durumdan sıkılır; bense hep farklı bir haber alabilme beklentisi ile; başka kanallarda da niteliksiz eğlenceler, maskaralıklar, evlenme, aldatma, şiddet, rüya yorumları, cinnet, cinayet programları olduğundan genelde haber kanalını açık tutarım. Kızım aynı şeyleri dinlemekten ve aynı şiddet içerikli üzücü haberlerden olacak ki doğal olarak dinlemek istemez. Ve vurgulamak istediğim şu ki; duyduğu haberin sunuluş biçimi onu daha çok strese sokar.

Haberleri sunan sunucu, haberlerin tümünü aynı ses tonu ve davranış biçimiyle; hüzünlü, ciddi, mutluluk verici ya da düşündürücü bir bilgiyi, standart bir tonla vermek yerine; haberi sulandırarak, yayarak ve magazinleştirerek veriyor. Normal diksiyon ve konuşma kurallarını çiğneyerek haber sunuyor…Bu davranış biçimi kuşkusuz o haber sunucularının suçu değil. Bu davranışın kaynağında sistemi ve içinde yaşayan insanları dejenerasyona uğratan sürecin başlangıcına; belki de 12 Eylül anlayışına, gece darbecilerine kadar gitmek gerek.

Sonraki kuşak bu anlayışın toplum üzerinde ne derece güçlü bir zehir etkisi yarattığını bilmez belki! Ama o zamanın darbeci, işgalci, bütün insani değerleri alt üst eden yapısı, haber kaynaklarını ele geçirip; sunucularını ölüm, öldürme, yakma-yıkma, deprem, sel haberlerini bile mutlu bir ifadeyle sırıtarak sunmaları için teşvik etti.. En can alıcı haberler bile o günlerden sonra böyle sunulmaya başlandı… O günlerden sonra her şey değişti. Acılar üzerine söylenen türküleri bile oyun havası yapıp yozlaştırdılar. Buna örnek Mahzuni Şerif’in “Dom Dom Kurşunu’’ türküsü verilebilir. Mahzuni bu türküsünü, ‘okuryazar bir gencin’, Maraş’ın çarşı merkezinde vurularak öldürülmesi üzerine yazmış ve söylemiştir.Türküdeki sözlere tezat bir biçimde insanlar türküyü dinlerken zil takıp oynuyorlar. Buradaki algılama ilginç. İnsanlar acıları üzerine yakılan şarkıyla dans ediyorlar. Bu davranışların kaynağında o sözünü ettiğim anlayış yatıyor. O faşizan davranışların ‘neler yaptığını’ yeterince anlatan bir ‘sinema filmi’ henüz yapılmadı, bir ‘tiyatro’ oynanmadı, bir ‘roman’ yazılmadı ! O kötülüklerin taklidi bile çok zor.

Ve ben bir akşam kızımla birlikte haberleri izlerken onun aslında ‘ne’ den rahatsız olduğunu anladım; işte gençleri apolitikliğe iten; Jean Baudrillard’ın deyimiyle “Kusursuz Cinayet” in medya ayağı budur. İnsanların düşünme, okuma haklarına sınırlar çizmek yetmediği gibi bir de evlerinde otururken haber alma özgürlükleri de haber niteliği olmayan, dalga geçercesine sunulan, ciddiliğinden kuşku duyulan, boş sözlerle süslenmiş yapay ‘haber’lerle ellerinden alınır. Bu nasıl yapılır: yavaş yavaş, her akşam, her saat başı, dinlersin ve zaten her hafta izlediğin ya da izlemediğin dizide geçen kurgusal dram birden bire dizi karakterlerinin boy gösterdiği bir ‘haber’le karşına çıkar. Ve böylece kurgu ve gerçek birbirine karışır. Artık tsunamiye mi üzüleceksin yoksa Ali Kaptan’ın Balıkçıya yaptığı alçaklığa mı.. Buna siz karar verin.. Acaba Japon halkı ne durumdadır mı yoksa Balıkçı ölecek mi yaşayacak mıdır? Balıkçının hikayesi de yaşamın içinden bir hikaye buna lafımız yok ancak Balıkçı’nın hikayesi’nin yer aldığı bir ‘dizi film’in ana haber bültenindeki ‘reklamı’ : işte bu hem balıkçının hikayesinin ajitasyonu hem de haber alma hakkının ajitasyonu ve samimiyetsizliğidir. Ve bu kadar da olmaz! Bu haber anlayışına ters bir ölçüsüzlüktür.

Bunu sinemadan bir örnekle açıklamak isterim: Sovyet sinemasının aksine Amerikan sinema anlayışının geliştirdiği bir görme-algılatma biçimi vardır. Diyelim ki aynı senaryoyu iki tarafın yönetmenleri ayrı ayrı çeksin. İki ayrı çekilen filmde de ‘ikinci dünya paylaşım savaşını’ işleyen bir senaryo olsun. Konuşmalar, tartışmalar, savaş görüntüleri benzer biçimde. . Bir grup insana bir odada Sovyet yapımı filmi, diğer bir gruba da ABD yapımı filmi izletelim. Film bitimi izleyicileri gözleyelim! Sovyet filmi izleyen grubun yüzlerine ve bedenlerine baktığımızda, savaşın vahşetini sorgulayan davranış biçimlerini görebiliriz. ABD yapımı filmi izleyen grubun ise daha farklı, boş bakan gözlerle, şaşkın bir davranış içinde olduğunu görürüz. Neden ? Bir sahneyi düşünelim şimdi savaşta öldürme, kaçışma ve şiddetin her türlüsü var. Bir sahnede bir genç kız yaralanan birinin yaralarını sarıyor; kızın giysilerinde ve davranışlarında bir değişme olmadan savaşın vahşetini düşünüyor ve yaranın iyileşmesi için çaba içinde.. Aynı sahne ABD yapımı filmde de var. Farklı olansa şu: yaralı olan gencin yarasını saran genç kız, diz çöküp yarayı sararken, yüzünde gülümseme, eğilmiş beline doğru sarkan saçları ve sıyrılmış eteğinden, seksi bir görünümle bacakları, kadrajda. Yaralı gencin, kurşunla yaralanan kolunun acısını perdeleyen plan kameranın kıza odaklanmış olmasıdır. Genç kız gülümseyerek yaralının yarasını sararken bakışırlar. Burada bu kadrajdaki görüntünün, sahnedeki planın süresi yani sn/hız’ı bilinçli olarak uzatılmıştır. Olay, görünüm aynı... Ama seyirciye verilen mesaj farklı.

Burada oyun basit; kızın bacaklarına yönlenen bakışları kadraja alan yönetmenin, gösterme biçimi ve süresi.. İşte bu fark edilemeyen durum; sinema ve haber görselinde çok önemli; seyirciyi alıp farklı bir düşünme biçimine götürüyor… Gerçeği silme, perdeleme ve temelinde insani düşünme biçimini yok etme yatmıyor mu?

Amerikan emperyalizmin popüler anlayışının egemenliğinin yanılsama yaratan görünümlerine karşılık Sovyet sinema anlayışının temelinde insan ve sanat yatmaktadır.

Bizde yapılan sinema, dizi film ve haber anlayışı da bu emperyalist anlayışa benzer örnekler yaratabiliyor zaman zaman. Sinema daha sanatsal ve bağımsız bir anlayışla gelişiyor evet ama popüler medya olan dizi ya da haber anlayışı yanılsamalı ve boş kurgularla her gün işleniyor toplumun ruhuna..

Bu nedenle insanların haber alma hakkını gasp etmek; haber sunarken insanlara gösterilen gerçeği, haberin duygu yönüne uymayan bir görüntü ve ses tonuyla silmek doğru ve bilimsel olmasa gerek. Bu haber etiğine de aykırı olmakla birlikte, haber sunucularının o uygulanan bayat anlayıştan da vazgeçme zamanının çoktan gelmiş olduğu düşüncesindeyim.

Hayatın her hücresine sirayet eden insanlığın gözü, kulağı, dili ve sesi olan Nazım Hikmet ‘in ‘’elleriniz ve yalana dair’’ şiirinin ilgili bir bölümüyle yazımı bitiriyorum.

(…)
İnsanlarım, ah, benim insanlarım,
antenler yalan söylüyorsa,
yalan söylüyorsa rotatifler,
kitaplar yalan söylüyorsa,
beyaz perdede yalan söylüyorsa çıplak baldırları kızların,
dua yalan söylüyorsa,
ninni yalan söylüyorsa,
rüya yalan söylüyorsa,
meyhanede keman çalan yalan söylüyorsa,
yalan söylüyorsa umutsuz günlerin gecelerinde ayışığı,
söz yalan söylüyorsa,
ses yalan söylüyorsa,
ellerinizden geçinen
ve ellerinizden başka her şey
herkes yalan söylüyorsa,
elleriniz balçık gibi itaatli,
elleriniz karanlık gibi kör,
elleriniz çoban köpekleri gibi aptal olsun,
elleriniz isyan etmesin diyedir.
(…)

Yalanın ne olduğu biliniyor, Gerçeği de yalanlaştırıp bunu ‘haber’ diye topluma vermenin son bulacağı ve ‘gerçek haber kaynaklarının’ var olacağı umuduyla …

Canip DOĞUTÜRK

Kamu Alanları Ve İnsanın Tutsağı: ‘İnsan’ Üzerine

2011-04-22T12:11:00.005+03:00

        Güneşli, güzel bir günde, otobüs durağında bekliyor ve çevreme bakıyordum. Gökyüzüne uzanan sıra sıra bloklar; birbirini kesen yüzlerce çizgiye dizili küçük dikdörtgen pencerelere çarpıp geri dönen ışık önümde kıvrılan gri asfaltta dağılıyor… Bahçesiz kaldıklarını düşündüğüm ağaçlara gözlerimi dikmişken tam; çoğalan trafik gürültüsünün etkisiz kıldığı kuş seslerini dinlerken; beklediğim belediye otobüsü geldi; bindim, tam yerime oturacaktım ki bir de ne görsem; çok sevip saydığım Bedri abi. İşte; sahnemizin 2. Perdesi:
       Bedri abi ile Bakırköy’de Vita fabrikasında (şimdi Carousel iş merkezinin olduğu yer) çalışırken tanışıp arkadaş olmuştuk. Bedri abi dedim; şöyle bir süzdük birbirimizi, beni tanıdı! Ben ondaki hafızaya şaşarak bakarken o da beni şaşkın bakışlarıyla süzdü ve sarıldık.
       O zamanlar, o otuzlu yaşlarında, ben de on altı on yedi yaşlarındayım. Şimdi ikimiz de yaşlanmışız. Oturdu yanıma, yorgun ama hala sağlıklı görünüyor! Sordum nereye, dedi hastaneye, Cerrahpaşa’ya, dedim ne için? dedi, kontrole gidiyorum.
       Bedri abi fabrikada saygı gören bir kişiydi. Sessizce olup bitenleri izleyen bir emekçiydi. Gereksiz şeyler üzerine konuşmazdı. Sınıf bilinci taşıyan; bir patronu olduğunu, patronun ise fabrikalara ve işçilere sahip olduğunun bilincinde idi. Bedri aynı zamanda okur-yazar bir sendikacıydı.
       Bu fabrika (Unilever); Hollandalı margarin üreticisi Margarine Unie ile İngiliz sabun üreticisi Lever Brothers'ın ortaklığıyla oluşan ve 1952 yılında yurdumuzda açtığı fabrika ile margarin ve yağ çeşitlerini üreten döneminin rakipsiz en büyük yağ fabrikasıydı. Fabrika vardiyalı idi. Açıldığı günden itibaren aralıksız üretim yapıyordu. Bana bu fabrikadaki her şey çok hızlı, çok düzenli ve disiplinli gelirdi. Baş döndürücü bir hız vardı; bir yanda üretim, diğer yanda paketleme, istifleme, yurdun dört bir yanına gidecek kamyonlar sıra sıra… İşçiler dinlenme saatlerinde, fabrika içinde ağaçlık, yarı açık bir yerde; mola verirlerdi. Dinlenme aralarında burada oturulur çay, sigara içilir, sohbet edilirdi. İşte Bedri abi ile burada tanışıp, dost olmuştuk. Bedri abi Unilever’in işçisiydi. Ben ise mevsimlik çalışıyordum. Benim görevim gelen kamyonlara yağ yükletmekti.
       Yol giderek biterken biz geçmiş zamanla bu zaman arasında mola vermiş konuşuyorduk. Bedri abi bir süre önce Bakırköy Osmaniye semtinden Beylikdüzü’ne taşınmış. Beylikdüzü’nün havasının iyi olmasından dolayı buraya yerleşmiş. Ama bir yönüyle çok dertlenmiş. “İçim yanıyor evlat’’, dedi bana dönerek ’’memleket ne hale geldi’’. Biz gençken ne için çalıştık; şimdi her taraf mafyanın elinde, ben ömrümü verdim yemedim içmedim başımı sokacak bir ev zar zor aldım; kendimi bildim bileli borç içindeyim; adamlar beş kuruş vermeden kamuya ait koskoca parkları çevirmiş, lokanta, çay bahçesi yapmış, çayı da iki liraya satıyorlar. Bu hak’ka, insanlığa reva mı? Yok mu bunun belediyesi, dur diyeni. Bu ne biçim bir yağma. Adamlar bir de parklara kapı koymuş, meyhane kapısı gibi, kapının üstünde gözetleme cihazları! Kapı ne demek bilir misin?! Herkes buraya giremez, burası bana aittir demektir! Kapı ki ne kapı hani o eski Amerikan kovboy filmlerinde olurdu; devasa çiftlik kapısı gibi. O çiftlikler şimdi değişime uğradı: yağız atların yerini jipler, eski silahların yerine yenileri ve yanına da cep telefonları geldi; bekçilerin, marabaların yerine de ses ve görüntü kaydeden kameralar koydular. Belki de bir zaman sonra gelenden geçenden haraç bile alacaklar! Gidecek yer kalmadı; evde bir hapis gibi yaşıyorum desem yalan olmaz. Nerde o eski parklar, bahçeler. Bir memlekette mafya varsa o memlekette hiçbir şey düzelmez. Seçimle gelenler onların rüşvetçi katipleri, hepsi boş. Talan düzeni! Aha 90 yaşıma geldim düzelen bir şey görmedim, ama bozulan çok şey gördüm.” diye anlattı…anlattı.
       Bakırköy’ e gidiyor musun peki, dedim. “Önceleri çok sık gidiyordum. Şimdi çok mecbur kalınca! Ama oralar da, her yer bozulmuş. Meyhaneler, barlar, her yer çöp ve yağ kokusu, sahilde yürüyecek yer, kaldırım yok olmuş. Boş insan kalabalığı. Kim çalışıyor, kim yiyor belli değil! Bütün şehirlerin insanını İstanbul’a doldurmanın ne anlamı var ? Her yeri çaput satıcıları, dönerciler, tostçular doldurmuş. Nerde insan çokluğu varsa, orada parklar, yollar işgal edilmiş! Bir yerde çay içsen bir buçuk, iki lira, tuvalet de aynı para.”
       “Hele o İncirli Caddesi var ki korkunç! Sağlı sollu cafe ve lokanta; birde yabancı adlar uydurmuşlar. Düşünebiliyor musun, insanlar tıka basa dolu; kimileri çoluk çocuğu ile oturmuş yemek yiyor; kimileri bir şeyler içiyor. Ağır seyreden taşıtların eksozlarından, tekerleklerden ve yolun kendisinden salınan zehirli gaz partikülleri soluyarak; ‘yaşadığını’ sanan insan kalabalıkları. Bu insanlar bu pis ötesi havada kanseri ve benzeri hastalıkları soluyarak nasıl burada oturuyorlar? Bu tip yerlere hangi anlayış işletme izni istemiş, hangi anlayış buna izin vermiş ve burada oturup otomobillerin gürültü ve hastalık üreten ortamında yiyip içenler nasıl bir anlayışta? Bu önemli bir sağlık sorunu evlat! Ekonomiye, insanlığa ve doğaya zarar! İşletme izni alan, veren sorgulamalı. Yazık çok yazık..!”
       Emekli olduktan sonra bir iş yapayım dedim, olmadı, diye devam etti Bedri abi, konuşmasına derin bir iç çekişin ardından: “Emekli ikramiyemin yarısını hemen çarptılar. Meğer biz hayatın nasıl seyir ettiğini çalışırken anlamamışız. Herkesi kendimiz gibi emekçi sanmışız; emeği ile kazanıp yaşadığını düşünmüşüz! Ne gezer, meğer memleket dolu dolandırıcı, çarpıcı. Ben onlara ‘çarpıcı’ diyorum. “
       “Sonra bir süre eve kapandım, küstüm, kendime, hayata! Sonra sağ olsun belediye başkanı ücretsiz kart çıkardı. İETT otobüsleriyle İstanbul’u gezmeye başladım. Ama o da zarar! Parasız gidiyorsun iyi de; çay, yemek, tuvalet parasıyla yola vermediğin parayı bir başka biçimde hem de fazlasıyla, senden geri alıyorlar. O gezinmeleri de bıraktım, şimdi evde hapis gibi yaşıyorum!” Samuel Beckett’i bilirsin evlat, dedi gözleri çakmak çakmak; “fabrikada elden ele dolaşırdı işte onun o hayali kahramanını; ‘Godot’yu’ bekliyorum. Bazen gözlerim yettiğince kitap okuyorum; Vedat Türkali’nin ‘Güven’i’ okudum, mutlaka okunması gerekli bir kitap. Şimdi Dostoyevski’nin Yeraltından Notlar’ı okuyorum.”
      Sonra bana Ahmet Şık’ ın yazılmamış kitabını sordu: “okudun mu, ne varmış onda, torun internette var dedi, istersen oku dedi ama gözlerimden okuyamadım.” Ben de gülerek ‘yazılmamış kitap nasıl okunur Bedri abi’ diye takıldım, şaşırmış gibi yaparak! “Henüz yazılmayan kitabı, adamın beynindeki düşüncesini gören adamlar, görmüyorlar mı kamu mallarının, parkların nasıl yağmalandığını? Kör mü, sağır mı bunlar ya da ‘ortak mı’ ? Ya da kendileri de mafya mı oldu, vatandaş nerede. Ne kötü! Mahkemeler hala bu çağda ‘düşünen adamın’ beynini oymakla meşgul. Vatandaş çorbasını içip suçluları öbür dünyaya havale etmiş. Vay bana vaylar bana …” dedi, şaşırarak! Sen merak etme Bedri abi dedim; basılmadığı halde o satırları okuyabilenler bunları da mutlaka görecektir!
      Bedri abi, ‘Beylikdüzü’nde işte bu bahsettiği, yağmalanan parklardan birine yakın, ‘insan depoları’ sitelerden birinin odacığında oturup parka bakıp her gün bunları düşünür olmuş! “Önceden çıkıp rahatça belediyenin koyduğu banklarda otururken, şimdi artık o banklar yok. Onların yerini paralı masalar sandalyeler almış…” dedi ve çevirdi başını camdan yana..
       İndim otobüsten; açıldı 3. Perde; ben sessiz ve umarsız yürürken evime doğru: Ah Bedri ustam ah nerden rastladım sana, nerden anlattın bunları bana. Şimdi ben anlattıklarını yazmazsam içimde kalacak; stresten kendimi bitireceğim. Sus artık, otur koğuşunda be adam, bak pencerenden güzel güzel parka girip çıkanlara, yiyip içenlere, minderleri çimlerin üzerine atıp keyif yapanlara. Adam iki liraya çay satıyormuş, doğada insana dair olan her şey parsellenmiş, duvarlarla, kale gibi kapılarla çevrilmiş…! Peki, şikâyet etsen de işe yarar mı? Geniş meydanları, tüm şehrin sana gülümsediği büyük parkları olan bir kentin yok ki! Kendi şehrini bir kral gibi seyredeceğin taştan heykellerin yok ki senin! Kendinden kaçmak istediğinde, yorulduğunda ve özlediğinde buluşabileceğin bir ormanın yok; ağaçların sesini dinlemek istiyorsan vermen gerek iki lirayı!
       Sen bir garip Orhan Veli’ye mi kandın yoksa Bedri abi! Ah şairler bizi kandırır be abi…

       “Bedava
       Bedava yaşıyoruz, bedava;
       Hava bedava, bulut bedava;
       Dere tepe bedava;
       Yağmur çamur bedava;
       Otomobillerin dışı,
       Sinemaların kapısı,
       Camekanlar bedava;
       Peynir ekmek değil ama
       Acı su bedava;
       Kelle fiyatına hürriyet,
       Esirlik bedava;
       Bedava yaşıyoruz, bedava. “

       Orhan Veli Kanık

     Umutlu, mutlu ve aydınlık güzel günlere …

Canip Doğutürk

Obezite Üzerine

2011-04-22T11:58:00.000+03:00

Obezite ya da bir diğer bilinen adıyla şişmanlık, vücuttaki yağ oranının artmasıyla oluşan; insan yaşamını önemli ölçüde etkileyen ve yaşam düzenini alt –üst eden önemli hastalıktır. Obezite ‘çağımızın hastalığı’ olmakla birlikte başka hastalıkları da beraberinde getiren önemle üzerinde durulması gereken de bir hastalıktır.

Şimdi bir anımla yazımı geliştirmek istiyorum: geçen gün bir alışveriş merkezinde iki arkadaşıma rastladım. Biri sanayici, biri bürokrat ikisi de birbirinin aynı, göbekler belirgin biçimde dışarı fırlamış. Nasılsın, neredesin, uzun zamandır, yok okuldan sonra görüşemedik falan derken; yanımıza sonradan gelen bir diğeri bürokraside dirsek çürüten arkadaşa dönerek göbekleri süzerek, dokunarak: ’’ne bu şişmanlık, et mi yediniz, ot mu ?’’ dedi.. Bu bana Tevfik Fikret’in “Han’ı Yağma” şiirini hatırlattı, içimden geçirdim.

(…)
yiyin, efendiler, yiyin, bu iştah veren sofra sizin,
doyuncaya, tıksırıncaya, patlayıncaya kadar yiyin!
Çok açsınız, efendiler, suratınızdan bellidir,
yiyin hadi, yemezseniz, yarına kalır mı, kim bilir,
(..)

Sanayici olan, bürokrat olana takılıyor; ben sana o zamanlar söylemiştim bu memuriyette ne uzar ne kısalırsın, benim şimdi çok şükür o kentte villam var, bu kentte üç yazlık, iki kışlık, iyi kötü bir fabrika, kirada dükkanlar var.. çok şükür aç değiliz açıkta değiliz. Senin maaşın bizim aidata yetmez… benzeri sürüp giden konuşmalar. Biri et yediğinden, diğeri ot yediğinden …

Et mi, ot mu? İşte asıl konu bu: Ot yiyen de aynı ölçülerde, et yiyen de. İkisi de obezite hastalığının pençesinde kıvranıyor. Neden çağımız ’oturduğu yerden para kazanma çağı’ ve ’oturduğu yerden görev yapma çağı’!

Herkes oturarak yaşıyor, herkesin altında bir teneke kutu, teneke kutusu olmayan iki adımlık yer için minibüs, dolmuş kullanıyor. Kimse hareket etmek; yürümek istemiyor. Yürüyen paletler, merdivenler ve asansörler yaşamımızın olmazsa olmazları.

Diğer ve en önemli neden ise beslenme: İlgili ve yetkili kişiler diyorlar ki: ‘’çok yiyorsunuz’’ ondan böyle ’şişko’(!) sunuz’! Demiyorlar ki; yediğiniz şeyler çok ama çok kötü!

İnsanlar çağımızda çalışma ve yaşama koşulları gereğince ‘hareketsiz’ leştirilmiş !

Bununla birlikte sorgulanması gereken şudur: Kapitalizm ve hız çağında İnsan ‘ne’ ile ve ‘nasıl’ besleniyor ?

İnsanlar doğal olmayan besinlerle besleniyor. Bu içinde bulunduğumuz sistemin ‘tasarlayıcıları’ tarafından dünya insanlığına sunulmuş olan ucuz maliyetli, çok işlevli tek bir üründen binbir çeşitli lezzetler yanılsaması yaratan bir politika. Bu ürün Mısır.. Mısır hızla doyuran, çabuk şişiren, ucuz maliyetli, çeşitlenebilen, tadıyla oynanmış bir besin artık.

Geçmiş yüzyıllarda yediğimiz besinler doğaldı. Tavuk; çiftliğinde doğal iklim koşullarında beslenirken, kendi gübresinin doğal dönüşümü sonucu oluşan bitki ve hububatlarla güneşli ortamda hareket özgürlüğü içinde besleniyordu. Bugüne baktığımızda ise durum çok farklı, tavuk hızlandırılmış olarak yumurta üretiyor; hareketsiz ve karanlık ortamda tek tip bir gıda ile besleniyor. Bu gıda hızla yine yapay denilebilecek şartlarda yetiştirilen bildiğimiz ‘mısır’. Mısır üretiliyor. Kapalı, karartılmış yapay zamanlama ortamlarında… Hareket alanı daraltılmış hayvanlara yem olarak verilen o gizemli besin ‘mısır’.

Yaşadığımız çağa ‘mısır çağı’ da denilebilir. Çünkü yediğimiz et: mısırdan, ekmek mısırdan içtiğimiz içecekler mısırdan yapılıyor. Yani raflarda gördüğümüz yüzlerce ürünün ham maddesi mısır bitkisidir. Mısır sektörünü elinde bulunduran güç ise; her şeyi elinde bulunduran insanlığın gidişine yön veren en büyük emperyalist güçlerdir.

Asıl üzücü olan sistemi elinde bulunduran, ona yön veren bu büyük güç, insanları önce obez yapar sonra döner onu tedavi etmeye kalkar. Her iki durumda da kârdadır. Bu güç her şeye nadir ve kadirdir…Bu güç baş ağrısı için ilaç yapar, ilacın içine bir başka kimyasal ekler. Ne olur? Baş ağrısı için aldığın ilacı içtiğinde miden delinir. Bu kez mideni tedaviye kalkışır, onu kendince tedavi ederken bu kez başka bir organını bozar. Bu bozulma; bu kısır döngü sürer-gider…

Bu sistemin koyucuları ve onun koruyucuları insanların sorunlarına her gün yeni bir kaftan biçmeye hazırlar.

Bu güç hastalıklardan dolayı bir zamanlar ‘sigarayı’ suçlamıştı. Ne diyordu hastasına: sigara içiyor musun, içmiyorum diyorsa hasta ’’o zaman yanında içenden dolayı hastalandın’’ diyordu. Daha sonra buna cep telefonu eklendi. Kanser olana ’’telefondan dolayı hasta oldun’’ denilir oldu..

Şimdi de obezite hastalarını suçlamaya başladılar. Ne tuhaf ki; kişileri bireysel yaptıkları şeylerle kıstırıp suçluyorlar. Oysaki baz istasyonunu kuran, manyetik alan oluşturan kendi gücü, besin kaynaklarını yöneten ve yönlendiren kendisi! McDonald's, Burger King vb. fast food (hazır yiyecek) dedikleri yiyeceklerle beslenmeyi kimse suçlamıyor; durdurmak istemiyor. Nedense bu kurumları ortadan kaldırmayı, bunları sorgulamayı kimse düşünmüyor da, burada yemek yiyeni suçluyoruz. Kimse isteyerek obez olmaz. Obezite hastası olan tek başına suçlu değil, asıl suçu içinde yaşadığı sistemdeki belki de dayattırılan beslenme politikalarıdır.

Obez hastalarına ‘şişko’ diyerek obez hastalığına çare bulma fikri….müthiş bir zeka ürünü olduğuna şüphe yok!

Ancak insanlara ‘lakap’ takarak aşağılamak suç sayılmanın ötesinde, obezite hastasına ‘şişko’ denmesi de doğru değil. Bu okul öncesi öğrenilmesi gereken basit bir bilgi, arkadaşlarımıza lakap takmayız! Yani bu bir görgü kuralıdır. Bilimsel olarak ele alınması gereken; psikolojik ve toplumsal boyutlarda incelenmesi gereken bir insan hastalığının tedavi boyutu bu kadar ‘bayağı’ bir yaklaşımla değerlendirilemez.

İnsanlarımızı, hormonal dengesini bozan besinlerin kaynağını sorgulamaya çağırıyorum. Ne kadar okur yazarız; yaşam için gerekli olan bilgilere ne kadar sahibiz ve ne yediriyorlar bizlere; medya bizi ne kadar aydınlatıyor? İçinde bulunduğumuz sistemin bize sunduklarını sorgulayarak, yaşamamızı daha sağlıklı kılma dilek ve umuduyla…

Canip DOĞUTÜRK

‘‘Arabesk Yavşaklığından Utanıyorum’’ Üzerine

2010-09-10T14:22:00.015+03:00

“Bilim tarihi; cehalet ve hurafenin miskinliğine, ikiyüzlülük ve yalana, aldatma ve aldanmaya; kısaca, karanlığın tüm güçlerine karşı sürüp gelen, ama bir türlü bitmeyen, bir savaşımın öyküsüdür.”
George Sarton

’’Arabesk yavşaklığından utanıyorum” dedi Fazıl Say… Bu kendi ifadesiyle, “üst kültüre ait bir müziği”: Klasik müziği icra eden; dünya çapında tanınan bir Türk müzisyenin kişisel bir sitemi. Geç söylenmiş bir söz olmasının ötesinde bilimsel bir sitem değil. Fazıl Say’ın sözü, ne yazık ki arabesk yavşaklığı yapanların anlayacağı dilden, bir karşı duruş.

Ancak Fazıl Say’ın eleştirisi, şimdiye kadar Türkiye’de, toplumu ve sanatı Batı ve Doğu ikileminde çelişkide bırakan; sosyo-politik anlamda ele alınması gereken bir tartışmanın patlama noktası aslında. Yüzünü Batı’ya dönmeye çalışan bir Türkiye’den Batı ile kendi öz değerlerini bir potada buluşturma çabası içindeki Türkiye’ye gelinen noktada popüler kültür, varoş kültürü, arabesk, kitch gibi değerler kafa karıştırmaya devam ediyor. Bir orta değer yaratıyor sanki. Ne Doğu’nun naifliğine ne de Batı’nın yüksek estetiğine bir türlü -yakışmıyor- uydurulamıyor! Başka bir toplumsal sınıfa, başka bir değerler sistemine, başka bir dinleyici kitlesine ait bir müzik türü haline geliyor ‘‘arabesk müzik’’… Aydın ve Batılı kavramlarla ilerlemeye inanan kesim için bir alay konusu, asla ait olmayacağı bir “zihniyet”i temsil ederken; müziği bir kültür olarak değil de bir eğlence aracı ya da “acılı bir serzeniş” ten ibaret gören; ve ait olacağı bir yer arayan düşük gelirli ve sonradan kentli olan kesimin “duygularının tercümanı” olma durumunu temsil ediyor. Amacımız bu tür bir toplumsal sınıfı yok saymak değil ancak toplumu ne kadar geri bıraktığını vurgulamak…

Sosyo-politik açıdan arabesk müziğin temsil ettiği durum başlı başına bir araştırma konusu olmakla birlikte; şu söylenmeli: Toplumda var olan değerler gibi arabesk müzik de bir değerdir. Ancak “Arabesk yavşaklığı” Fazıl Say’ın da ifade ettiği gibi; başka bir durumu anlatıyor. Burada müziğin bir temsil siyaseti olarak nasıl kullanıldığı ile müziğin –Arabesk müzik- bir toplumdaki olumlu ve olumsuz değerler sistemini, kültür yapısını ve siyasetle kültür arasındaki ilişkiyi nasıl anlattığı; -olumlu ya da olumsuz- nasıl beslediği üzerinden konuşmak gerekir.

İlk olarak ortada bir yanlış var: Arabesk; “Arap tarzında” anlamına gelir. Türkiye’deki Arabesk kavramı ise; müzikten yola çıkılarak birçok farklı durumu ifade etmek için bir etikete dönüştürülmüş durumda.

Arabesk kelimesinin anlamına bakarsak; öncelikle Arabesk Orta Doğu’ya ait kendine ait görsel ve formsal özellikler barındıran; müzikte, süsleme sanatlarında ve mimaride kullanılan bir stildir. Arabesk müzik ise; Arap tarzında müzik demektir. Bu noktada Türkiye’de yapılan daha doğrusu “algılanan” Arabesk müzik ile Arap müziği arasındaki farkları müzik teorisyenlerinin yazılarında bulmak mümkün…

Arap müziği aslında Kuzey Afrika, İran, Suriye ve Arabistan’daki Müslüman halk müziği olarak tanımlanmalıdır. İslamiyet’in kabulünden önce Arap müziği, kervan şarkılarından (Huda) doğmuş ve daha evrensel bir üsluba yani dünyevi şarkılara (Nasp) dönüşmüştür. Bu şarkılara eşlik eden enstrümanlar ise; ud, zurna, davul ve tamburdur. İslamiyet’in yayılmasından sonra Arap müziği, icracılar tarafından geliştirilir; 7. ve 9. yy’lar arasındaki Emevi ve Abbasi Devletleri’nin kültürlerini destekleyen ve yansıtan önemli bir müzikal dile dönüşür. 10. yy’ın din ve müzik kuramcılarından biri olan Farabi (870-950) Kitab ül-Musik-ul Kebir (Müzik Üstüne Büyük Kitap) adlı eserinde Arap müziğinin kurallarını (12 temel makam üzerinde geliştirilen bir kuram) şimdiki kullanım biçimlerine yaklaştırmıştır. Böylece 16. yy’dan günümüze Arap halklarının müziğinin temel kuralları iki özelliğe bağlıdır: Makam ve yinelenen ritim. Bu Arap yarımadasının sosyo-politik bir yansımasıdır da aynı zamanda… Seçilen bir makam içinde “doğaçlama” yapılan bir çalgı taksimiyle başlayan müzik, dalgalı ritmiyle değişen doğasal döngüleri, gizemi ritimsel bir çözümlemeye tabi tutar. Örneğin, ud mevsimlerden yola çıkarak dört telli olarak icra edilir. Enstrümanlara ney, kanun ve tef de eklenir.

Tüm bu teorik bilgilere baktığımızda Türk Arabesk müziğinde keman ve bağlamanın da ağırlıklı olarak kullanıldığını ve Arap müziğinden alıntılanan unsurun da ritm ve makamlar olduğunu görürüz. Bununla birlikte Türkiye’de Arabesk kavramına eklemlenen ve kavramı büyük ölçüde sınırlandırmış olan acı, hüzün, yoksunluk, aşk acısı, sefalet gibi temaların “aşırıya kaçılmış” ifadeleri de aslında yine Türkiye’de dönemin toplumsal yapısıyla birlikte biçimlenmiş bir müziği bize gösterir. Elbette Arap müziği temalarında da bu duygular vardır ama Türk Arabesk müziği bu aidiyetliği “müziğe sözü uydurmak” tavrıyla yaklaşır. Türk Arabeski’nin çağdaş kültürel arenada yer alamayışının nedeninin bu “kolay yoldan uyarlama” olduğuna kuşku yok…

Bu durumda popüler arabesk müziğin Türkiye’de yüzeysel bir bilinçle dinlenildiği bir gerçek. İkinci bir gerçek de: Türkiye’de birçok şeyin, bilinçsizliğin, eğitime verilmeyen önemin kurbanı olduğu!

Yıllardan beri arabesk anlayış eleştirilmiş, doğru sanatsal bir eğitimden söz edilmiştir. Bu anlamda Fazıl Say aslında hazin gidişin ’’gerçeğini’’ söyledi! Fazıl Say’a kızanların gerçekte durup uzun ve derin düşünmeleri gerek, ‘‘neden böyle’’?

Fazıl Say’ın eleştirisini dikkate almak neden önemlidir? Çünkü Fazıl Say kendi alanında bir otorite, bir aydın. O, müzik alanında Türkiye’de ve dünyada eğitimini tamamlamış; bir sanatçı olarak deneyim kazanmış ve bu konuda söz söylemek için yetkin bir müzisyen… Ben onun ne söylediğine bakarım. Neredeyse hiç emek vermeden sanatçı olmaya çalışan bir pop starına ya da bu insanlara iç çamaşırını atan bilinçsiz bir dinleyici kitlesinin sözüne değil! Bu kitle nasıl olduysa “bence” diyerek her konuda uzman olmayı öğrendi. Bu anlayış toplumsal bir müzik kültüründen çok bireysel zevklerin cehaletine dönüştü.

Burada sorun şu; çoğunluğu oluşturan, müzik eğitiminden yoksun bırakılan bu kitle giderek geniş bir toplumsal kesimi oluşturuyor. Medya ise, yıllarca yaptığı kamuoyu yoklamalarıyla halkın ne dinlemek istediğini öğrenerek bir sistem geliştirdi. Bu sistemi anlamak için televizyonu açmanız yeterli. Her kanalda anlamsız eğlence programları, çocukların, gençlerin ve yetişkinlerin eğitimine, kültürüne hiçbir katkısı olmayan bir sürü program. (Evlilik, rüya tabirleri programları vb.) Bu programlarda, iyi müzik, doğru konuşma ve görgü kuralları yoktur!

Televizyon çok etkili ve güçlü bir sanal kamusal alandır aslında. Bireyler, aileler ve toplum televizyon yayını aracılığıyla sanal ama ortak bir programda, filmde, açık oturumda, haberde, eğlencede buluşur. Tam da bu nedenle medyanın toplumsal ve evrensel bir içerik taşıması gereklidir. Televizyon aynı zamanda özel de bir alandır. İstediğimiz an kapatıp izlemeyi bırakabiliriz. Ama dış mekândaki yaşamsal alanlarımıza dâhil olan AVM’lerde, büyük marketlerde ve kamusal birçok alanda da “dinletilen” müzik nitelikli bir müzik değildir diye düşünüyorum. Bu daha çok gürültü kirliliği ve düzeysiz sözlerden oluşan kötü pop ve arabesk müziktir. Halk bunları duyuyor ve bununla, bu kirlilikle besleniyor. Kirliliğin dışında olanı da kendince beğenmiyor.

Bu durumun en önemli nedenlerinden biri bir müzik eğitiminin yetersizliğidir aynı zamanda…Bu konuda, “eğitimin önemini” vurgulamak açısından çok önemli bir eğitim ve yaşam mekanından bahsetmek istiyorum: Köy Enstitüleri. Bu okullara kısaca değinmezsek ‘‘arabesk’’ konusuna yeterince açıklık getiremeyiz diye düşünüyorum.

Türk toplumu, Cumhuriyet kurulduktan sonra değer yargılarında bir çatışma yaşar: Bilimsel olanla, geleneksel değerlerin yerli yerine oturtulamadığı bir çelişki… Bu zıtlıkların getirisi olan karmaşık yapılanmayı çözüme ulaştırmak ve aydınlanmanın bilimsel yolunu açmanın eğitimden geçtiğini anlayan aydınlar, doğru bir eğitimi ve öğretmenlerin Türk yurttaşını aydınlatacağı gerçeğini savunarak 1940’ da Köy Enstitülerini kurarlar.

Köy Enstitüleri açılıp öğrenci alındıktan sonra bu işe önderlik eden eğitimcilerin katkısıyla, bu okullar eğitim verecekleri binaları tamamlamış ve eğitimlerine başlarken, ilkeleri şudur: ‘‘Aydın insan yetiştirmek için, önce aydınlanmak’’ [C.D].

Köy enstitüleri 1940 yılında açıldıktan kısa bir süre sonra, kendi yerleşkelerini kendi yapan, içinde marangoz, demir, taş vb atölyeleri olan; geniş tarım arazilerinin içinde bağcılık, hayvancılık, arıcılık yapılabilen; kendi fırınında kendi ürettiği undan kendi ekmeğini pişiren, kendi elektriğini kendisi üreten; beden eğitimi için spor alanı, salonu ve aletleri olan; dünya halklarının çaldığı müzik aletlerinin olduğu müzik salonları olan eğitimin ve emeğin değerini üreten ve gösteren okullara dönüştü.

Dışarıdan çok az ‘‘sanayi ürünleri’’ alınırdı. Her şeyi uzman eğitimciler eşliğinde öğrenciler üretirdi. Bu kurumlar aynı zamanda yakınında olan topluluklara da (köylere de) her türlü desteği sağlarlardı. Kısacası tüketici değil üretici bir anlayış hakimdi; burada yetişen birey sanatkardı, zanaatkardı, yazar, çizerdi, ressamdı, mimardı, heykeltıraştı, köylüydü, kentliydi, işçiydi, vekildi, doktordu; kısacası aydınlığa doğru yol alan ve yol gösterendi... Bireysel olarak kendi varlığını üretimle birleştirmeyi ve ürettiğini paylaşmayı öğrenirdi. Bu okullarda her şey uygulamalı ve yaşanarak öğretilirdi. Müzik derslerinde “kolay” üretilen popüler müziğe yer yoktu. Dünya müziklerinin içinde Türk müziğinin yerine dair bir müzik kültürü verilmeye çalışılırdı. Öğrenilen her şey gerçek anlamda müziksel bir sanat değeri taşımalıydı. “Ben yaptım, ben söyledim oldu” olmazdı. Öğrenciler bu okullarda zoru öğrenmek için vardılar.. Örneğin, İstiklal Marşı’nı söyleyip çalamayan öğrenci öğretmen olamazdı, başka bir mesleğe atanırdı. Buna benzer bir sistemden bahsetmem gerekirse; Fransa’da lise eğitiminden sonra Bakalorya Sınavı’ na girilir. Bu sınav bir insanın ilk gençliğinde kültürel yapısındaki yeterliliğini; hayata karşı yetkinlik ve bağımsızlık potansiyelini ölçen bir sınavdır. Bu şu anlama gelir: Fransa’da her birey bilimsel, kültürel ve pratik anlamda nitelikli bir aşamaya geldikten sonra üniversite eğitimine başlayacaktır. Aynı şekilde Köy Ensitüleri de bir insanı insan gibi yetiştirme okullarıydı. Burada cinsiyet ayrımcılığı yoktu. Aydınlanma, paylaşma ve sevgi vardı. Bu karma okullarda toplumcu düşünce egemendi. Bireyciliğe yer yoktu.

Köy Enstitülerinin insanlık için yararları saymakla bitmez. Ama insanlığın düşmanları için zararları saymakla biter! Kendini sürekli yenileyerek, gelişip büyüyerek ve yaratıcılığını hayata geçiren bu eğitim kurumlarının, giderek yozlaştırılıp, ezberci bir nitelik alması bugünkü toplumu var etti. ‘‘Derse gir salla başını al maaşını’’; ‘‘devamsız kalma, ezberle al notunu, mezun ol, bir baltaya sap ol’’. İnsanlara verilen hayat bilgisinden yoksun niteliksiz eğitimin sonucu, bu. Çocuklara hayatın bilgisi sanat eğitimi yöntemleriyle verilmezse ne yazık ki içinde yaşadığı toplum da zamanla niteliksizleşir. Bundan da insanlık ve doğa geri dönüşümü olmayan zararlar görür.

Bu anlamda her güzelliğin ve sevginin bilgiden geçtiğini düşündüğümüzde; “eğitim” in öneminde hepimiz hemfikiriz ancak önem verilmeyen, kapatılan Köy Enstitüleri gibi “değersizleştirilen” bir çok kavram ve kurum da, bir “okul” dan “ekol” e dönüşemeden hayatımızdan çıkıp gitti. Gerçek bir müzik eğitiminden yoksun Türk halkı şimdi müzik kültürü açısından yalnız ve çaresizdir. Bu nedenle öz değerleri koruyayım derken Batı müziğini es geçip, kendi müziği diye “pop” ve “Arabesk” müziğe yöneliyor. Ancak neyi sevdiğini bilmeden, neye yöneldiğini bilmeden. Burada tarihin en önemli parçası olan “iktidar” olgusu devreye giriyor.

Gerek üretime dayalı, dinsel ya da gerekse askeri olan iktidar bir “güç” ü simgeler. Halkın üzerinde en etkili bir yaptırım gücüne sahiptir. Bu ekonomik, ideolojik ve kültürel egemenliktir. Müzik de, kültürel egemenliğin en önemli araçlarından biridir. Sermaye ise, iktidarla at başı giden, el ele veren parasal güçtür. Bu güç, en ucuz ve en kolay olanı ister. “Ne pahasına olursa olsun” zenginleşmektir amaç… Egemen zihniyet toplumu kıskacına alır. Müziğin ne amaçla kullanılacağı da bu kıskacın stratejilerinden biridir. İnsanoğlu bu zorlu yaşama savaşında da hep ‘‘güçlü olandan’’ emir almış ve onun zihniyetine boyun eğmek zorunda kalmıştır. Bugün kapitalist sistemin dayattığı demokrasilerde de seçim sistemi cehaleti iktidara taşımıştır. Müzik de bir kültürel strateji olarak ideolojinin medyası aracılığıyla bir metaya, siyasetin oyuncağına dönüşür. Toplumu vezir ya da rezil edebilir.

Egemen güç, Köy Enstitüleri’ni sonlandırıp hayat ve sanat derslerine son vererek; “kendince arabesk” bir müziği destekledi; yalnız ve eğitimsiz bir toplumu “kültürle buluşturmuş”(!) oldu. Çok uzun bir süre boyunca, var olan uygarlıklardan gelip evrensele ulaşan sanatsal değerlerin mahkûm edilip; gücün egemen olduğu kurumlarda; despotizmin ve lümpenliğin ödüllere doymadığı yerlerde, gazinolarda “her telden çalındı”.

Geriye dönüp baktığımızda haksızlığa, yozlaşmaya, çürümüşlüğe, arabesk yavşaklığına karşı duran; halkın iyiliği, güzelliği için onun değerlerini evrensele katmaya çalışan sanatçıların sürgün yediğini, hapse atıldığını ve daha kötüsü yakılarak öldürüldüğünü görürüz. Yani bizim arabeskimiz (!) evrenseli dışlayan; ırkçı ve ümmetçi bir anlayışın sonucudur.

Doğu – Batı arasında kalmışlık kendi dinamiklerini “kolaya kaçarak” oluşturdu. 1970’li yılların ithal edilen değerleriyle “acılı bir toplum” kendini arabesk müzikte buldu.

“Çağdaş uygarlık seviyesi” ne ulaşma yolundaki Türkiye bunu, teknolojik, ideolojik (devrimler), endüstriyel ve kültürel anlamda büyük ölçüde başardı. 1950’li yıllarda başlayan siyasetle iç içe olan kültürel hegemonya: 70’lere gelindiğinde; Türk Halk Müziği, Klasik Batı Müziği ve toplumcu üst kültür değerlerini hiçe sayan bir baskı aracına dönüştü. 1970 ve 80 dönemi bir çok tarihçi ve sosyolog için kayıp bir tarih ve kaos içinde geçen bir dönem olarak adlandırılır. Bu dönem, Türkiye’nin Batı karşısında kendi değerinin farkına vardığı ve ekonomik açıdan serbest piyasa sistemiyle dışa açıldığı bir dönemdir. İstanbul’da gelişen sanayi Anadolu’nun toprak zenginlerini kente çeker, göçler yaşanır ve nüfus artar. Bir yandan toprak zenginlerinin geliştirdiği sanayi diğer yandan kentli çağdaşlaşma yolundaki kesim ve ardından gelen siyasi karmaşa (80 darbesi) Türkiye’yi bir kaos ortamına sürüklemiştir. Dünyada da Dünya Paylaşım Savaşları’nın ardından gelen kaos dönemlerinde toplumlar kültürel ve sosyal olarak bir çatışma yaşar. Bu çatışma asıl değerlerden bir kopuşun travmatik sonuçlarını doğurmuştur. Bunun sonucu da: Eklektik, yüzeysel, yavan ve banal olanın yaşamı ele geçirmesidir!

Şimdi daha net görüyoruz ki “arabesk yavşaklığı” bir hakaretten çok aslında uzun bir yozlaştırma sürecinin geldiği noktayı ifade ediyor. Bu bugün içinde yaşadığımız toplumun bir suçu değil. Türk Arabesk müziği aynı zamanda bir yaşam biçimi ve davranış kalıpları da yarattı. Bu Doğu ve Batı arasındaki ülkemizde kendi tuhaf iç dinamikleri içinde gelişen bir ideoloji bile oluşturdu. Egemen güç bu ideolojiyi destekledi ve evrensel müziğin etrafındaki çembere tutunamayan bir müzik kültürünü yarattı. Toplum ise, her zaman kendine benzeyeni ve basit olanı seçti. Hiçbir zaman zor olan şeyleri yapmaktan hoşlanmadı. Şimdi müzik kültürü: “Nasıl yaparım kolayından, yorulmadan, bilmeden, araştırmadan ve nasıl ünlü olur para kazanırım.” anlayışında “aşk acısı” ndan ibaret olan bir sözelliğe sahip bir “pop” ve “arabesk” piyasası içinde can çekişiyor!

Son sözden önce vurgulanması gereken şu; Sermaye, toplumun zayıf yanlarını hep kullana gelmiştir. Kendi egemenliğinin sürekliliği için kendi yarattığı figüran ve mankenlerini ileri sürerek ve destek sağlayarak toplumun yozlaşmasına katkı sağlamıştır. Bu yozlaşma için kendi tekelinde olan medyayı kullanır. Tuhaflık şurada ki: Sanatçılığını her defasında belgeleyen kişi, sanatsal değeri olan bir müziği halka sunar. Ama iletişim araçları bu sanatçıyı topluma dinletmek, tanıtmak istemediği için, toplum bu gerçek sanatçıdan ve aynı zamanda eserinden de haberdar olamaz. Buna karşın halkın aydınlanmasına karşı olan güçlerin elinde olan medya çok basit olanı, yoz olanı topluma sunmuş ve toplum da buna göre biçimlenmiştir.

Okullarında sanat eğitimi yöntemleriyle (müzik, resim, heykel, doğru yazma-konuşma sanatı vb.) doğayla barışık yaşamayı öğreten bir eğitim sistemi olsaydı eğer; kamuya ait yerlerde nitelikli müzik dinleyebilseydik, bir banka reklamının, bir dershane duvarının dibinin gölgesinde değil de bir çınarın, bir ceviz ağacının gölgesinde ve bir heykelin kaidesinin yanında otursaydık elbet; böyle arabesk yavşaklığı da yaşanmazdı! Yani yüzeysel, eğitimsiz, kolaycı, parayı ön planda tutan, kendi öz değerlerinden habersiz, evrensel değerleri hiçe sayan, değer bilmeyen ve az bilen çok konuşan bir arabeskin “yanlışlığı” = “yavşaklığı” !

Birçok şeyden utanç duyarak geldik bu güne; umarım bu utanç, son utanç olur.

Canip DOĞUTÜRK

Kaynak:
[1] http://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6y_Enstit%C3%BCleri
[2] http://www.odatv.com/n.php?n=nedir-arabesk-kimdir-arabesk-0208101200
[3] http://www.ntvmsnbc.com/id/25115944/
[4] http://www.t24.com.tr/haberdetay/85291.aspx
[5] http://www.politikadergisi.com/makale/arabesk-yavsakligi-uzerine
[C.D] Canip Doğutürk

Sitelerde Yaşamak Üzerine!

2010-08-29T12:07:00.009+03:00

___ Yazıma Vizontele filminden bir sahnede köye televizyon gelmesinin ardından belediye başkanının konuşmasından bir alıntı ile başlamak istiyorum!
___ "Buraya gelen yabancılar bize hep şunu sordular ya siz burada nasıl yaşıyorsunuz, buranın nesini seviyorsunuz? Çok zor buna cevap vermek. İnsan memleketini niye sever? Başka çaresi yoktur da ondan. Ama biz biliriz ki bir yerde mutlu, mesut olmanın ilk şartı orayı sevmektir. Burayı seversen burası dünyanın en güzel yeridir. Ama dünyanın en güzel yerini sevmezsen orası dünyanın en güzel yeri değildir."
___ Kapitalizmin karma ekonomisinde yap-sat anlayışının hüküm sürdüğü günümüzde, özelleşen ekonomide kâr uğruna her yol mubah sayılmıştır. ‘’O yer onundur yapar’’,’’burası komünist ülke değil’’, ‘’özgürlük var’’, ‘’istediğini yapar ‘’, ‘’sende yap’’, ‘’yapamadığın için konuşuyorsun’’, ‘’adam ticaret yapıyor’’, ‘’Allah yürü kulum dedi mi’’ vb. deyimler ve cümleler yaşamışımızda yer etmiştir.
___ Her yerin ve her iş kolunun bir mafyası vardır. Ondan izinsiz hiçbir şey yapılamaz. “Yapanı yaşatmazlar.” Simitçi, simitçi mafyasından izin almadan ve onların haracını vermeden simit satamaz. Mafyanın parsellemediği yer ve iş alanları yok gibidir. Dilenci çetesi. Tuvaletçi mafyası, iş bulma, işten çıkarma, park mafyası, pazar mafyası, kamu alanlarını satma-kiralama mafyası vb. saymakla bitmez… Bu aslında feodal bir zihniyetin ürünüdür. Çeteler vardır, gücü kadar yer edinir. Daha güçlü olanı ise, onların tümüne hükmeder.
___ Bir tarım toplumu olan ülkemiz 19.yüzyılla birlikte Batı’nın ekonomik, sosyal ve kültürel öğelerini anlamaya ve tanımaya başlamış ve Cumhuriyet ideolojisi ile birlikte Batılılaşma ve çağdaşlaşma yolunda hızlı bir gelişme dönemine girmiştir. Ancak bu süreçte çok önemli bir eksik göze çarpar: Batı’daki gibi bir tüccar, aristokrat ve burjuva sınıfının bizde oluşamamış olması. “Hızlı” bir sanayileşme, özellikle tarım endüstrisi ve kentleşmeye yönelen ilgiyle hâlihazırdaki toprak zengini kesim bir kent burjuvazisi olarak var olmaya koyulur. Burada asıl sorun: Batı’nın yüzyıllar içinde sindirerek oluşturduğu kavramları –sınıfsal yapı, kentleşme, modernleşme gibi- Türk toplumunun otoriter –bir çok kuramsal yazıda “tepeden inme” bir zihniyet olarak karşılığını bulur- bir yapıyla, içselleştirerek değil de şekilci ve yüzeysel olarak kendisine “uydurmaya” çalışmasıdır. Varılan nokta: Karmaşık bir sınıfsal yapı, eğitimin yüzeyselliği, kolay yoldan ve “hızlıca” Batılı değerlere erişmeye çalışmak ve bunun yarattığı (dayatıldığı) bir eziklik ve geride kalmışlık duygusu…
___Bu noktada denilebilir ki gerçek anlamını bulmamış bir kentleşme kültürü ve birbirinden çok farklı sınıfsal yapının: Her alana yayılan kendini yasallaştıran bir sistemin; kontrolsüz gelişen kentlerin bu duruma gelmesinde çok büyük payı vardır. Cehaletin simsarları, tiranlığın, paranın varlığında olduğunu anlayınca, işi çığırından çıkarıp, bütün değerleri hiçe sayarak, toplumları ve yaşadığı doğayı hızla tüketmeye başladılar.
___ Doğal olarak kenti kuşatan “tepeden inme” kurallar yığını, zamanla kentin işleyiş ve ekonomik düzenini de ele geçirerek yapılandırır. Böylece para el değiştirdiğinden kültürel yozlaşmanın salgın bir hastalık gibi bulaşıcı bir hal alması eski sanat yapıtlarını yok etme yoluna kadar gitmiştir İstanbul kentinde ve Türkiye’de. Parası olan bu azınlık ne yapacak: Bar kültürü, arabesk meyhaneler ve popülist kültür sahnesinde Amerika’yı yeniden keşfe çıkarak, dansözün göbeğine dolarları yapıştıracaktır.
___ “Uygarlıklar beşiği” olan Türkiye’de verimli tarım arazileri 1980 yıllarına kadar elde ettiği ürünlerle kendine yeten sayılı ülkelerden birisi iken, bugün ki manzara ürkütücü.
___ Darbeler ülkesi olan yurdumuz da insanların tümü etkilendiği gibi; dağ, taş toprak ırmaklar bile darbe yedi, katledildi. Nice cennet yerler terk edilerek ve nice yerler işgal edilerek cehenneme dönüştürüldü. İnsanlar yerinden yurdundan sürüldü. Göçle yerleşen bu toplum, tekrar göçe zorlandı. Bu durum yeni göç alanlarında yeni mafyalar üretti. Türk burjuvazisi, nispeten diğer bölgelere göre kara, hava en önemlisi ulaşımının da gelişmiş olduğu İstanbul’un Asya ve Avrupa yakalarını seçerek Marmara bölgesine çöreklenmesi çeşitli ’’mafyalar’’ üretmiştir. Bunların en başında arazi mafyası gelmektedir. Bölgeyi parselleyerek dünyada sayılı her yönüyle eşsiz güzelliklere sahip olan İstanbul kentini kendi sığ, kült kültürüyle içten dışa doğru genişleterek gün geçtikçe büyüttü ve bu uygunsuz büyüme göç alarak sürüyor.
___ Öylesine bir göç ki; göç sözü yetersiz kalır tam anlamıyla bir ‘’işgal’’. Gelenler hemşeri çeteleri oluşturmaya başladılar. Her yeri çevirdiler. Yeni iş kolları oluşturmaya başladılar: emlakcılar, inşaatçılar, müteahhitler, kooperatifçiler, otobüsçüler, minibüsçüler, taksiciler (plaka mafyası).
___ Bu düzensiz yapılanma, o tarihi uygarlıklar kenti İstanbul’u birkaç yıl içinde nüfusunu 2 milyondan 7 milyona, 7 milyondan 17 milyona çıkardı. İstanbul’un verimli çevre arazisini parselleyen mafya, adeta bilime, sanata, dünya mimarisine ve en önemlisi doğaya meydan okurcasına, katledercesine karaktersiz ‘’site kentler’’ yaptılar, sattılar ve satıyorlar. İstanbul 20 milyonluk bir ‘’site köy’’’e dönüştü. Öyle ki yağmur yağınca sel alır. Beş santim kar yağınca ulaşım felç olur. Kanalizasyon ve ulaşım alt yapısı olmayan bir site köy. Bütün deniz kıyıları yazlık villalarla çevrilmiş. Doğa ve deniz kıyıları yağmalanmış. Orman arazileri katledilmiş.
___ Pırıl pırıl denizlerinde çeşit çeşit balıkları, verimli toprakları olan bir bölge darbe yedi. İzmit’ten Edirne’ye kadar inşaat, tarım arazileri terk edilmiş. Boş inşaatlar, fabrikalar bir enkaz yığını sanki bir savaş sonrası insanlar çekip gitmiş gibi… Hüzün verici bir manzara! Derelerinden pislik akıyor, kokuyor.
___ Her yana yeni yollar yapılıyor, yollar motorlu taşıtlarla dolu, vızır vızır geçiyor, zehirli gaz ve tozlarını bırakarak...
___ Çarpık sistemde, sömürülen insana her gün bir yeni ‘’darbe’’ hazırlanır ve vurulur… Kent kurallarını haklı olarak bilmeyen bu sürekli göçüp yerleşen insanlar; bir dönemin uyanık, yetersiz müteahhitlerin kurduğu bu sitelerde haraca kesilirler. Kooperatif kurulurken genelde hep öyle olur, ‘’bir yıl sonra teslim edilecek’’ denir. Ama gel gör ki, bu kooperatiflerden on yılda bitmeyen, batan, kaçan ve yarım kalanları çoktur. Bunun böyle olmasının nedeni üyelerden daha çok para alabilmek. Örneğin gazeteci bir arkadaşın sitesinde üç kere iskân, iki kez tapu için para ödenmiş. Evlerini yedi yılda teslim aldılar. Jeneratör parası ödediği halde, jeneratör yok. Davlumbaz bacası yok, unutulmuş. Su tesisatı otel usulü döşenmiş, daire saatleri yok. Duvar ve tavan sıvası inadına çok kötü adam eğri büğrü sıvamış. Mutfak tezgâhları rastgele, yerde düzlük yok. Yani bu ustalar su terazisi kullanmamış. Pencereyi inadına eğrilterek takmış. Koyduğu mermer bütün değil. Banyo, mutfak fayansları çıkma, özürlü. Elektrik sistemi çıkma kabloları bükülerek eklenerek döşenmiş. Kapılar en ucuzundan. Çarpılmış, kapatsan açılmaz, açıkken kapanmaz vb. Yangın merdiveni binanın orta yerinde, bir yangın çıkarsa insanlar daha kolay dumandan boğulsun diye böyle tasarlanmış sanki.
___ Belki de bunu yapan iş adamları ve ustalar sanki bilerek böyle yapmışlar ki, daireyi alan tekrar bizleri çağırsınlar, bizde yeniden yapalım! Ne yapanların, ne mimarın, ne yapacak olan ustaların yapı ve yapı materyallerinden haberleri var. Şimdi bu binalarda yaşayan insanların bu söylediklerimden haberi var mı? Ne yazık ki onların da yok. Yapanın da, yaptıranın da, satın alıp oturanın da hiç bir şeyden haberi yok. Çünkü geldiği yer bu kadar mükemmel değildi. Gelişmiş ülke görmüşlüğü yok ve okuryazar da değil. Nereden bilsin ki. Bu yapılara iskân verenlerin ilişkileri de rüşvet ve hemşericiliğe dayanmış olacak ki durum bu. Ne deprem yönetmenliği, ne yangın, ne binaların yakınlığı gözetilmeksizin iskân verilmiş. Bu yapıların doğru yapılmamasının bu ülke ekonomisine zararının ne kadar büyük olduğunu bir düşünün!
___ Daha siteler yapılma aşamasında iken bir satış ofisini kurup, işe başlayan emlak komisyoncuları. İşi belli bir yere getirip cipini, villasını, birkaç dairesini alıp palazlandıktan sonra bulunduğu yerden elini çeker. Yeni arazileri mahvetmeye yeni ultra lüks daireler, villalar yapmaya koyulurlar. Artık ‘’onlar’’ seçkin birer iş adamıdır.
___ Dönelim gazeteci arkadaşın sitesine, binanın çatısı tamir ister, iskân için belediyeyi kandırmak için bahçe göstermelik olarak çimlendirilmiştir, ama binanın temel izolasyonu yapılmamıştır. Bina ana kapısı kötüdür, para yetmemiştir iyisine. Zor kapanıyor yeniden yapılacak. Baca tenekeden yapılmış bina bitinceye kadar çürümüştür, yeniden yapılacak. Binanın boyası dökülmeye yüz tutmuştur. Bahçe kapısı yoktur. Yapılacak. On yıldır arkadaş hep öder, öder. Evinin içini mi yaptırsın, sitenin borçlarını mı ödesin. Eee kolay değil sitede oturmak, şehirli olmak ve yaşamak!
___ Her genel kurulda bir ödeme dayatılır. Öde! Bu kez mantolama yapacağız demiş birkaç paralı kat maliki. Ve eklemişler ‘’veremeyen gitsin buradan daha ucuz yerler var, emekliler, işçiler burada oturamaz’’ demişler. Ve gazeteci kat sakini söz almış ‘’Arkadaşlar bu mantolama olayı bir moda, reklamlara inanmayın, düşündüğünüz gibi değil, yok öyle şey, öyle abartıldığı kadar değil, ben sordum araştırdım, belki yüzde beşlik bir katkısı vardır ama her daire başı verilen 4–5 bin lira gibi miktarı zamana yaydığımızda biz kârlı çıkarız. Ödeyeceğimiz para çok yüksek. Bizim binamız çift tuğla örülmüş ve arasına ısı yalıtım straforu konulmuş. Burası deprem bölgesi mantolamada her 20 cm.'de bir dübel vuruluyor, bu duvarda darbedir, zarardır, duvarı, yapıyı zayıflatır. Yapılarda insanlar gibidir, bir yük taşıma limiti vardır; sıva üstüne yeniden mantolama yükünü binalar taşımayabilir. Kaş yaparken göz çıkarmayalım. Haklısınız bu mantolama, teknik yapı materyali yeni binalara yapılır hatta içten ve dıştan yapılır’’ demiş… Ama? Bir zamanlar kombi içinde aynı şeyler söylenmiş, reklamı önemli ve resmi kurumlar tarafından yapılmıştı. ‘’yaktığın kadar öde’’. Bugün bunun böyle olmadığı anlaşıldı. Kombinin ne kadar yaktığı ekonomik olmadığı, gelişmiş batı ülkeleri tarafından ortaya konunca bizde de yasal olarak merkezi ısıtma sistemi yeniden hayata geçirildi.
___ Deniliyor ki mantolama yaptıranlar akılsız mı? Hayır, parası çok, şaşkın, bu konuda yeterince bilgisi yok reklama inanmış ve sistemin dayatması. Çünkü reklamı yapan yalanı çok büyük söylüyor. Dışarı da fırtına, kar var; beyefendi gömlekle, eşi hanımefendi açık rahat giysileriyle -pencerenin dışındaki kar ve fırtınada buzlaşan kar parçacıklarına- bakıyorlar. Ve ‘’biz işte böyle üşümüyoruz, evimize manto giydirdik de ondan’’! Bu duruma inanmak için değil, inanmamak için bilgilenmek gerek diye düşünüyorum.
___ Her sitede genel kurula, her zaman çok az kişi katılır. Bu katılanlar genelde kooperatif zamanında yönetimde bulunan uyanık kat malikleri ve sonradan siteye yerleşen ekonomik güçleri sınırlı olanlardır. Çeteleşen bu yönetim hemşericilik ve ümmetçilik ilişkilerini devreye sokarak yönetimi elinde tutmaktadır. Bazı sitelerde de yönetici adayı, ‘‘ücret almadan yapacağım’’ diye ortaya atılır ve seçilir. Oysaki yönetilenler bilmez; yönetici ‘’isterse’’ her yaptığı işten yüzde alır. Kapıcıların alış veriş edeceği yerlerle anlaştığı gibi. Bilirsiniz bazı turistik cafe ve restaurantlar vardır, garson verilen bahşişin yüzde on gibi bir miktar alarak çalışır ki, bu maaşlı çalışanlardan daha çok kazanmak demektir.
___ Deprem fay hattının geçtiği bu kent sarmalı genişledikçe genişliyor. Betonun, demirin çeliğin rastgele karaktersiz yapılara dönüştürüldüğü ve içlerine insanların istiflendiği bu kentlerde yaşamak zor, çok zor.
___ Hitler'in Propoganda Bakanı Joseph Göbbels’in sözü ile yazıma başlamak istemedim ama bu sözle toplumlar idare edilmiş ve ne yazık ki edilmeye de devam ediliyor. ‘‘Yalan ne kadar büyükse, inananı da o kadar çok olur’’. demiş Göbbels. Ve ilginçtir ki kendiside bu büyük yalanla yok olmuş.

Ağustos 2010
Canip DOĞUTÜRK

Televizyon Dizileri Üzerine!

2010-07-21T21:30:00.014+03:00

Ellerinize ve Yalana Dair

Bütün taşlar gibi vekarlı,
hapiste söylenen bütün türküler gibi kederli,
bütün yük hayvanları gibi battal,
ağır ve aç çocukların dargın yüzlerine benziyen elleriniz.
Arılar gibi hünerli hafif, sütlü memeler gibi yüklü,
tabiat gibi cesur
ve dost yumuşaklıklarını haşin derilerinin altında gizliyen
elleriniz.
Bu dünya öküzün boynuzunda değil,
bu dünya ellerinizin üstünde duruyor.
Ve insanlar,
ah, benim insanlarım,
yalanla besliyorlar sizi, halbuki açsınız,
etle, ekmekle beslenmeğe muhtaçsınız.
Ve beyaz bir sofrada bir kere bile yemek yemeden
doyasıya,
göçüp gidersiniz bu her dalı yemiş dolu dünyadan.
İnsanlar, ah, benim insanlarım,
hele Asyadakiler, Afrikadakiler,
Yakın Doğu, Orta Doğu, Pasifik Adaları
ve benim memleketlilerim,
yani bütün insanların yüzde yetmişinden çoğu,
elleriniz gibi ihtiyar ve dalgınsınız,
elleriniz gibi meraklı, hayran ve gençsiniz.
İnsanlarım, ah, benim insanlarım,
Avrupalım, Amerikalım benim,
uyanık, atak ve unutkansın ellerin gibi,
ellerin gibi tez kandırılır,
kolay atlatılırsın...
İnsanlarım, ah, benim insanlarım,
antenler yalan söylüyorsa,
yalan söylüyorsa rotatifler,
kitaplar yalan söylüyorsa,
duvarda afiş, sütunda ilan yalan söylüyorsa,
beyaz perdede yalan söylüyorsa çıplak baldırları kızların,
dua yalan söylüyorsa,
ninni yalan söylüyorsa,
rüya yalan söylüyorsa,
meyhanede keman çalan yalan söylüyorsa,
yalan söylüyorsa umutsuz günlerin gecelerinde ayışığı,
ses yalan söylüyorsa,
söz yalan söylüyorsa,
ellerinizden başka herşey
herkes yalan söylüyorsa,
elleriniz balçık gibi itaatli,
elleriniz karanlık gibi kör,
elleriniz çoban köpekleri gibi aptal olsun,
elleriniz isyan etmesin diyedir.
Ve zaten bu kadar az misafir kaldığımız
bu ölümlü, bu yaşanası dünyada
bu bezirgan saltanatı, bu zulüm bitmesin diyedir.
Nâzım HİKMET
___ Hayatın her alanına dair: İnsanın inanış, aldanış ve aldatılışını en iyi anlatan Nâzım Hikmet’in “Ellerinize ve Yalana Dair” şiiriyle başlamayı uygun buldum..
___ Televizyon, diziler ve izleyici üçgeninde: Televizyon dizilerini çok yönlü incelemek gerektiğine inanıyorum. Dizilerin yararı, zararı, dizileri yazanlar, yaptıranlar, izleyenler, dizilerdeki reklamlar, dizileri yapan ve destekleyen şirketler, dizi oyuncuları ve aldıkları ücretler kısaca topluma ne verdiği ve ne aldığı üzerinde durulması gerektiği düşüncesindeyim.
___ Televizyon veya kısaca TV, bir vericiden elektromanyetik dalga hâlinde yayınlanan görüntü ve seslerin, ekranlı ve hoparlörlü elektronik alıcılar sayesinde yeniden görüntü ve sese çevrilmesini sağlayan haberleşme sistemidir. Yayınlanan görüntü ve sesleri alıcıya ulaştıran elektronik cihaz da sistemim adı ile anılır. tanım bu .
___ Aydınlanma yüzyıllarında: İnsanlar bilim ve sanat adamlarına şimdiki zamana göre daha saygılı bir duruş içindeydiler. Bu küreselleşen dünyamızda insanlar daha bireyci olmaya başladılar. Bilim ve düşünce adamını beğenmemenin ötesinde (bana göre saygısızlık ederek) ‘’o öyle düşünebilir, ama bende böyle düşünüyorum’’, ‘’o bilim adamıysa, bende kendimin bilim adamıyım’’ diyen bireyselliğini ispatlama çabası içinde olan insanlar… Bu ve benzeri düşünce yapısı yaygınlaştı, her kes lümpen bir tavırla kendi varlığını ispat için ilginç farklılıklarla ortaya çıkmaya başladı. Bu popüler kültüre (aydın sayısının yetersiz azlığından ve ekonominin bilinçsiz kesimin eline geçmesinden olacak) kimse de bir şey yapamadı ve yapamıyor...
___ Çağımızın en etkili ve en önemli haberleşme aracı televizyonu elinde tutan anlayışa göre; toplumlar biçim kazanır. Bu ‘’sihirli kutu’’ uzağı yakın edip dünya halklarını yakınlaştırarak; olup biteni bir oda içinde izleyiciye ‘’empoze’’ etmektedir. İzleyici nerede ne var ne yok olduğunu buradan öğrenebilir. Televizyon yayınını, elinde bulunduranın anlayışıyla hazırlanır ve izleyicisine sunar. İzleyici bu kaynağa göre kendisini biçimlendirir-biçimlendirilir.
___ Hayatın her alanını kapsayan üretim araçlarının ürünleri reklam sektörü ve televizyon aracılığı ile tüketiciye ulaştırılır. Televizyonun bu anlamda yerinin büyüklüğü tartışılmaz. Popüler kültürle birbirini karşılıklı besleyen bu piyasa kanalları, üretilen ürünlerin pazarlanmasında başı çeker. Yayınlarını popülerleştiren kanallar her yönüyle toplumu da popüleştirir. Toplumun çoğunluğu tarafından izlendiği için; hiçbir masraftan kaçınmadan, kendini izleyen kitle kültürüne indirgeyerek sunduğu programları da ona göre hazırlar. Karşılıklı olarak birbirlerini besleyerek büyür. Reytingi elinde tutmak için her şey ve herkesi seferber eder ve pazarlar.
___ Diziler genelde bu anlayışla yazılır, yönetilir ve pazarlanır. Ve bu piyasa televizyon kanalları, dizi ve buna onay veren kurumlar, bu büyük pastadan payını alır. Büyük maliyetlerle çekilen bu dizilerin getirdiği kâr oranında, bazı kilit ‘’markalaşan’’ oyunculara büyük paralar ödenir. Bu gün bu dizilerin ‘’ünlü’’ nitelenen oyuncuları henüz yerli yapım diziler yokken, kendilerini zar zor geçindirirlerdi. Hatta bir yirmi yıl öncesinde çaresiz aç ve açıkta kalanlar bile vardı. İnsanım diyen sanatseverlerin içini acıtırdı onların durumu. Bugünde çoğu sinema ve tiyatro oyuncusu aynıdır. Bu çemberin içine girebilen ‘’marka’’ olabilen ‘’sanatçılarımız’’, artık kendi fiyatlarını kendileri belirleyebiliyor; büyük paralar karşılığı (futbol piyasasında pazarlanan oyuncuların transferi gibi) transfer olabiliyorlar.
___ Dizilerin senaristi, izleyici psikolojisini iyi bildiğinden olacak, izleyici popüler kültürüne göre senaryoyu yazarak, akışkanlık sağlar. Öyle ki: dizi, izleyicisini içine alacak biçimde, hipnoz etmeği hedefler. Bu etkileyici dizi toplumca da ‘’iyi’’ dizidir.
___ İçeriklere bakarsak; dizilerin çoğunda hukuk ve toplum değer yargılarının hiçe sayıldığını görebiliyoruz. Mafya devletin ve hukukun üstünde yer almış; sorunları çözmede o tercih edilir olmuş ve iyi gösterilmektedir. Birçok dizide uyumsuz, kötü insan imajı vardır. Seyirci izlediğinde şaşkına döner, korku içinde yaşar ve kendine olan öz güvenini yitirir.
___ Dizilerde gösterişli yaşam kaynaklarının nereden geldiği sorgulanmaz. Emeğin değeri, hastalık, yoksulluk, çalışma zorlukları genelde yoktur. İyi ve ayrıcalıklı yaşamak için her yolun sakıncasız olduğunu vurgulayarak gösterir (senaryo böyle).
___ İzleyici dizilerde kendini bulur. Zaten senaristin hedefi de budur. Yaşanmış hayatı izleyicinin önüne koyarak, pekiştirmek. İzleyicinin kendi popüler yaşamını, kendine sunmak. Bu ‘’durum’’, popüler kültüre uygun düşmektedir. Burada gelecek kaygısı, eğitim, sanat, edebiyat fazla önem kazanmaz. İzleyiciyi öylesine etkisi altına almıştır ki izleyici, aç karnına olsa da, borç batağında debelense de: Görüntüdeki villa ya da şirket kapısından cipiyle girip uşağına kızan, sevgilisinden ayrılan ‘’kahramana’’, ağlar…
___ Dizileri senaryosunu yazanlar ve yapanlar hep seyirci tipinin psikolojik yapısına göre kurgulama peşindedir. ‘’Daha iyi nasıl seyirciyi ekrana ve diziye bağımlı hale getirebilirim’’. İnsana iyi şeyler veren, eğitim yanı güçlü olan emeğin, sanatın, insanın kişiliğinin üstünlüğünü, erdemini vurgulayan bir dizi henüz yapılamadı. Bu saatten sonra yapılsa da diğer alternatif şiddet, uyuşturucu, porno, kahramanlık ve hurafe içerikli diziler var olduğu sürece pek izleneceğini düşünemiyorum. Topluma zokayı yutturmuşlar bir kere.
___ İnsanların zamanla izlediklerinin etkisi alanına girerek (görmenin okuması) bir süre sonra izlediği bu kurgulanmış olayları kendisinin gerçekleştirmesi, bilimsel olarak gözlenmiştir.
___ İşte sorun burada peki neden bu yapılıyor? Reyting uğruna mı yoksa toplumda oluşacak patlamaların temelimi atılıyor. Ve sosyal patlama, olumsuzluk, kimilerin işine yarıyor ve ’’kimlere’’ kâr sağlıyor. Toplumun geleceği için, bunların sorgulanmasının gerekliliğine inanıyorum. Bir dizinin yüzde kaçlık oranı bilimsel, hukuksal ve insani boyutlardadır. Ayrıca reytingi oluşturan topluluk bir aydınlar topluluğu değildir. Reyting bir televizyon kanalının dayattığı şeyleri, sokaktaki vatandaşa sorarak onun isteği doğrultusunda ortaya çıkardığı bir orandır. Bu oranın yüksek ya da düşük çıkması o araştırılan şeyin iyi ya da kötü olduğunu ne ölçüde gösterir?
___ Dizilerin yararı tartışılmaz, çok. Asgari ücrete mahkûm edilen emekçiler, emekliler Nazım Hikmet’in değişiyle ‘’(…) işten eve / sapsarı iskelet gelir. (…)’’, oturur makarna ve tarhana çorbasını içer, geçer televizyon karşısına; ne yapacak, dayatılanı izlemekten başka. Yüksek katlı sitelere mahkûm edilen, dairesinin duvarlarını okşayan, koltuklarını ve lcd tv’ sini seven, mutfak ve tuvalet arasında gidip gelenlere ne gerekli: televizyon programları. Dizi, evlenme programları, kim kimi gözetliyor, kim ne giymiş kim kiminle nereye gitmiş… vb. Tuvaletten çıkıp mutfağına girip çayını pastasını alıp tv başına oturup popülerleşecek. Ki biri sorduğunda ‘’A, ne giymişti’’, ‘’bacakları nasıldı’’, ‘’C’ye ne oldu’’, ‘’O kiminle çıkıyor’’, ‘’yüzünü gerdirmiş mi’’, ‘’K, kiminle sevişmiş’’ falan, pat diye cevaplayabilsin.
___ İnsanları idare etmenin yolları çok, saymakla bitmez. Bir insan bir yerde sekiz saat çalışıyorsa; işin dışında kalan zamanı da planlamak gerek; onu trafiğe mahkûm ederek: 3 saate işine gitsin 4 saate evine gelsin 6 saat uyusun 3 saatte dizi izlesin ya da maçları izlesin, daha ne ister. Eğlence evin içinde. Yatsın kalksın işine gidip gelsin, bir şeyler okuyup, düşünüp, durmasın. Deniliyor ki diziler insana dertlerini unutturuyor. Dizi bitince ne oluyor? Dertler yok mu oluyor?
___ Yaklaşık olarak 150 bin kişinin çalıştığı dizi sektöründe, krizden dolayı 50 bin kişinin işsiz kaldığı belirtiliyor. Oysa bazı kaynaklara göre bu sektörde yine yaklaşık olarak 50 bin kişinin bu işte çalıştığı belirtiliyor.
___ İnsanı şaşırtan durum şu: Bu sektörde çalışan on binlerce oyuncu daha önceleri ne yapıyordu? Toplumlarda tarihin her döneminde nitelikli insan sayısı az olduğundan, diğer nicel çoğunluğu deşarj etmenin bir yığın yolu vardır. Az beslenmesi örneğin: Yetersiz besleme yetersiz düşünmeyi beraberinde getirir. Onlar yalanın büyüğüne ve kaderciliğe inanır.
___ Franko’ ya halkının nasıl yönettiği sorulduğunda övünçle nasıl yönettiğini yanıtlar: ’’3 F formulü’’: fiesta, fuhuş ve futbol. Yine İspanyol faşist diktatör Franco’ya, toplumu nasıl böyle kontrol altında tutabiliyorsunuz diye sorduklarında: “Onları yüz binlik beşiklerde uyutuyorum” diye yanıtlamıştır. Franco’nun yüz binlik beşik olarak nitelendirdiği o zamanlar stadyumlarıydı. Futbol o günden bu güne daha çok kurumsallaşarak sürdü, sürüyor. Bir ülkenin yönetimini etkileyecek ve belirleyecek kadar etkili. Fiesta (bayram, şölen) o günlerdeki yerini yeni sektörlerle genişletti. Bu zincire birde televizyon dizilerini kattılar. Böylece eski uyuşturuculara bir de dizi sektörü katıldı. Milyonlarca insan bir anda televizyona kilitlenebiliyor.
___ İnsanlar dizilerdeki jönler gibi yiyor, içiyor düşünüyor ve tüm davranış biçimlerini onlar gibi biçimlendirmeye çalışıyorlar. Dizilerin toplumlar üzerindeki etkisi giderek artıyor ve en önemlisi onları yönetiyor. Çocuklar onlar gibi kovboyculuk oyunuyla savaşmayı, kadınlar onlar gibi giyinmeyi benimsediler.
___ Dizilerin en olumsuz yanı şu olsa gerek, tam yazıyı yazdığım sıralar, arkadaşlarla konuşurken arkadaşın biri şunu dedi: ’’Bu sözünü ettiğin şiddet içeriği, diğer çok iyi ödüllü filmlerde de yok mu’’? Var, hem de daha çok ama aradaki fark şu: O filmler eğer kurgulanmış değil de gerçek yaşanmış olaylara dayanıyorsa, izleyici bunu doğru okur (burada film, senaryo ve yönetmen ve oyuncu üçgeninde iyi sunulmuşsa). Burada sözünü etmeden geçemeyeceğim: Gel ve Gör (orijinal adı "İdi i Smotri"), bir 1985 SSCB yapımı Elem Klimov filmidir. (wikipedia ) Filmde şiddet ve acı vardır. Ancak savaşın gerçekliği ve acısını anlatır, film. Burada kurgulanmış bir öykü yoktur. Oysa diziler çoklukla kurgulanmış öyküler üzerine senaryolarını yazarlar. Dizilerde jenerikte genellikle en başta belirtilir: “Bu dizideki karakterlerin gerçek kişi ve olaylarla ilgisi yoktur.” Söz konusu olan hayali kurgular ebetteki gerçek yaşamdan imgelerle doludur; ancak her hafta belli saatlerde insanlara hayal kurmayı öğretmek için. “B’ nin yerinde olsaydınız ne yapardınız?” diye sorarak… Bunun cevabını merak eden kadın gidip bir “B. geceliği” alacaktır.
___ İnsan üzerindeki etkileri düşündüğümüzde: Kurgulanan filmler ve popüler dizilerin etkileri çok farklı, bir sinema filmi değil. İzleyicinin davranışları üzerinde daha derin birebir olumsuz bir etki yaptıkları, bir gerçek.
___ Dizilerin eğitim yanı bu. Uyuşturuyor. Eğitiyor, popüler şiddet kültürü; sevmeyi, sevilmeyi, kıskançlığı ve onun sınırını da aşıp kafasını gövdesinden ayırıp, parçalayıp çöpe atmayı, vurma kırmayı, uyanık olmayı (kime karşı uyanık olunacaksa), kim kime nasıl kazık atacaksa falan… Silah çekmeyi, dövmeyi, dövüşmeyi öğretiyor. Patrona karşı gelenin kafasının nasıl koparıldığını deneysel olarak gösteriyor. Bunu da yine deneysel olarak gerçek yaşamımızda görüyoruz. Okuldan eve gelen öğrencilerimizin nasıl hemen plastikten silahlarını çekip oynadıklarını, bankları devirip, fidanları nasıl kırdıklarını, topluma ait olan şeyleri (Vandalizm) nasıl yok ettiklerini görerek yaşıyoruz.
___ Böylesi her yönüyle yoksul olan ülkemizde popüler kültürün kıskacında kalmak. Ülke nüfusunun onda birinin işsiz olduğu, onda birinin emekli olduğu, büyük bir çoğunlunun asgari ücretle geçindiği ülkemizde gelişen film sektörünü yok edip; önce dışarıdan tonlarca ABD dizilerini getirip yıllarca izletenler, daha sonra yeni bir televizyon dizi sektörü oluşturarak, yabancı dizilerdeki starlara benzer süper starlar üretmeye başladılar. Ve bunlara bu kadar büyük paralar ödemenin anlamını açıklamak çok zor.
___ Sanatçı olmak kolay değil, onun ne kadar farklı bir zorluk içinde, değerinin ölçülemez olduğunu biliyorum, elbet. Ayrıca başka tuhaflık da var. Bu ülkede önceleri sanatçı dendi mi önce ses sanatçıları akla gelirdi, daha sonra buna sinema şimdi de dizi oyuncuları eklendi ve ünlü sanatçılar yaptırıldılar. Kanaldan kanala programlar yapıp şöhretin doruğuna çıkartılıyorlar. Her söylediği sözcüğe para ödeniyor. Reklamlara çıkarılıp yüklü paralar alıyorlar. Bu ödenen paralar kimin cebinden çıkıyor? Çokları emlak zengini, iş adamı, iş kadını oldular, geceleri barlardan barlara...
___ Bu ülkede şair yok mu, bilim adamı, yazar, heykeltıraş, ressam yok mu, yok mu sözü edilecek cerrahlar? Bunlar sanatçı (tanıtılacak kişiler) değil mi? Bu toplum, bu medya neden böyle? Öğrencilerime zaman zaman sorardım: Tevfik Fikret’i, Orhan Kemal’i, Yaşar Kemal’i, Pablo Ruiz Picasso’yu, Federico García Lorca’yı, Bedri Rahmi Eyuboğlu’nu, Hakkı Atamulu’yu, Ruhi Su’yu Tolstoy’u, Gorki’yi , Fazıl Say’ı , Leyla Gencer’i tanıyor musunuz diye sorduğumda belki bir belki ‘’hiç’’ kimse bilmezdi. Ama Tarkan’ı, Gencebay,u, Ferdi’yi vb. tanıyor musun dediğimde tümü bir ağızdan, evet diyebiliyor. Nedeni her kanalda onlar vardı. Televizyon var olduğundan beri ben yukarıda saydığım kişilerden söz edildiğini pek anımsamıyorum.
___ Popüler kültür sarmalında kaybolan değerler, insanlar… İlginçtir herkes ve her şey poplaştı. Asıl olan arka plana itildi. Bir türküyü asıl söz ve bestesini yapandan değil de, onu kötü müziğe dönüştürmeyi başarmış(!) ve meta haline getirmiş birinden dinliyorsunuz! Aykırı olan işte bu!
___ Ozanlarımızdan Davut Sulari’yi ve Sivas'ta katledilen ozanlarımızı anarak sürdürelim yazımızı. Davut Sulari yoksulluk içinde yaşadı, söz yazdı, söyledi ve müziğini yaptı. Gezgindi, sazını alır atına biner, zamanın öğretmen okullarına gelirdi, çalar söylerdi o güzelim türkülerini, deyişlerini. Şaşardım bu duruma o zaman! Fakültelerde okumamıştı, ama söz dizimi, anlamı, anlatımı, müzikle birleşti mi, insanı insanlaştıran bir farklılığa taşırdı. Sanat bu olsa gerek. Biz öğrenciler ozanımıza, okul kantininden çay, yemek söyler, onu can kulağıyla dinledikten sonra harçlıklarımızdan topladığımız paraları verir ve uğurlardık. Onun ürettiği sanatı popülerleştirip (arabesk) satan, ününe ün katarak varlık içinde yaşayanlar. İşte bu, büyük bir çelişki. .
___ İnsanlar piyasa kanallarında gördüğü gibi yaşıyor. Onlar gibi giyinip, yiyip, içip sevip, sevişip ekonomik yeterliliğine göre otomobillerini, evlerini biçimlendirmeye çalışıyorlar. Kapitalizm, her ekonomik yapıya göre orijinal olanın sahtesinin sahtesini de üretmiş.
___Çocuklarımızı, gençlerimizi hedef kitle olarak seçen ticari düşünen, uzman, ünlü film yapımcıları: Gelecek ve oluşacak toplumun ne olacağını düşünmeden; kendi sığ, absürt, anlık güldürü ve şiddet anlayışı ile yapılan film ve dizleri kültleştirerek hedef seçtiği kitleye empoze ediyor...
___ Toplumu kendi sarmalında yok eden emperyalist kültür, bütün değerleri altüst etmiş. Sınıf kültürünü hızla erozyona uğratarak insanları robotlaştırarak tüketici maskarası yapmayı neredeyse başarmış durumda.
___ Yazıma Nâzım Hikmet’in “Ellerinize ve Yalana Dair” şiiriyle başladım ve Niccolo Machiavelli’nin bir sözüyle bitirmek istiyorum ‘’Amaca ulaşmak için her çeşit yola başvurmak uygun ve yasaldır’’… Onların yaptığı da budur işte…

Haziran 2010
Canip DOĞUTÜRK

Kaynak:
1.Wikipedia, Televizyon maddesi
2.Wikipedia, Kurtlar_Vadisi, Sosyolojik Ve Siyasi Bir Olgu Olarak Kurtlar Vadisi

Teneke Kutular (otomobil) Üzerine!

2010-07-21T14:44:00.005+03:00

“İnsanın; hürriyet, eşitlik ve yeterli yaşam koşulları sağlayan onurlu ve refah içinde bir çevrede yaşamak temel hakkıdır. İnsanın bugünkü ve gelecek nesiller için çevreyi korumak ve geliştirmek için ciddi bir sorumluluğu vardır.”

BM. İnsan Çevresi Konferansı
Stockholm Bildirgesi

___ Kapitalist düzen, toplumsal ve doğasal değerlerin ne olduğunu anlamada güçlük çekiyor... Doğanın vahşi bir biçimde kullanılması, tarım alanlarının yok edilmesi, yatırımların geleceği gözeten bilimsel değerlerden mahrum olması bunu gösteriyor.. Sanki yaşam onlardan ve onların yaşadığı “zamandan” ibaret… Onlar çelikten, camdan ofislerinde oturmuş: Havanın, suyun ve toprağın değerini ya bilmez olmuşlar ya da bilmezlikten geliyorlar. Hastalıkları, ölümleri, kuraklığı, doğasal felaketleri, sosyal patlamaları, yoksul kitleleri ve yerel savaşları görmüyorlar ya da tüm bu olumsuzluklara destek oluyorlar.
___ Doğanın rasyonel işleyiş kurallarını hiçe sayarak, rastgele üretiyorlar. Hayatın her alanına karşılık gelen, gerekli gereksiz binlerce ürün… Üretirken emek değeri, doğasal değerler, gelecek önemli değil. Tek önemli olan şey var: o da ‘’kâr’’… Emek nerede ucuz ise, mobilize edilmiş fabrikalarını hemen oraya konumlandırıp; üretime başlıyorlar. Havada uçan kuşlar, suda yüzen balıklar, toprakta karıncalar ölmüş umurunda bile değil. Duymuyor bile. Hukuka başvursan hukuk onun. Yürüsen, yazsan çizsen; neden izin almadın deyip yargılıyor.
___ Kapitalistlerin yaptırımı 20. Yüzyılla birlikte, siyasi anlamda demokratik ulus devletler sistemiyle, küresel anlamda bireysel bir serbest piyasa, ürün çeşitliliği ve tüketim çılgınlığı olarak ifade edebileceğimiz bir tersine işleyişiyle çelişkili bir ekonomik-toplumsal yapıya bürünür. Her ürün “birey”e indirgenerek, bir çeşit toplumsal yapıya baş kaldırırcasına ’’bireye özel’’ üretilir. Burada toplumsal bir çıkar gözetilir gibi görünür; “her şey insanlar için” denir ancak dikkatli bakıldığında görülen şudur ki: kapitalist düzenin tüm sistemi “her şey senin için” demektedir: Tüketimi bireyselleştirilerek daha çok kar sağlamak. Kapitalist üretim biçimi akla gelebilen birçok şeyi bölüp parçalayarak üretme ve yaşatmayı hedefleyerek yabancılaştırma, çaresizleştirme ve yok etme anlayışına göre üretim yapmaktadır. Geniş aile yapısını küçülterek çekirdek aileye, konutları çok katlılaştırarak, küçülterek, bir artı sıfıra (20 metrekare) kadar minimize etmiş ve çekirdek aileyi de parçalamıştır. Çünkü her parçalanışta daha çok beyaz eşya üretecek ve daha çok satacaktır. Daha çok ürün ve daha çok çöp çıkaracaktır. Daha çok kâr edecektir. Kapitalizmin karşıtı olan Komünizmde -kendi popülerleştirdiği kültürel söylemiyle özgürlük(!)- yoktu. Her mahallede bir yemekhane, bir çamaşırhane, bir gazino, sinema, tiyatro vb. vardı. Ulaşım devlete yani topluma aitti. Demiryolları, metro, hava ve deniz yolları gibi. Karayollarında, kara taşıtları bireysel boyutta değildi. Buna gerek de yoktu zaten. Bir insan bir yere rahat bir ortamda gidip gelecekse neden özel olarak ekonomiyi ve kendisini tüketerek gitsin ki?
___ Buradaki toplumsal düzenin temelindeki davranışlar: Kişisele indirgenen bireysel özgürlük yerine, doğanın yaratımlarını toplumsal ve doğasal ve daha akıllıca kullanma felsefesi vardı. Bunun insanlığa ve yaşadığı doğaya saygılı ve geleceği de gözeten bir anlamı vardı…
___ Şu an içinde yaşadığımız kapitalist düzende ise: Piramitsel olan toplumsal yapı ve ekonomisinde yaşamın işleyişi ilginçtir. Altta kalanın yok olması pahasına ‘’hüküm’’ sürer. En tepedekilerin ırksal, dinsel ve mülksel sorunları yoktur. Her ulus ona kucak açmıştır. Her ulus ona mülk edinme hakkı vermiştir. Her yer onundur. Bir, on, yüz, bin, on bin, yüz bin, milyon ve milyarlarca insanın omuzlarında nicel olarak azalan nitel olarak zenginleşen bir hantal karmaşa eğreti yapılanma: Kapitalizm.
___ Hayatı planlayan ve programlayan üretici kapitalist güç, eski yüz yıllık uygarlıkların sanatsal, yaşamsal ve doğasal izler taşıyan kentlerini büyük yeni site kentlere açarak toprakları işgal edip; dereleri doldurup tepeleri düzleyerek devasa köylere dönüştürdüler; yaptırdılar ve yapıyorlar… Adına da ‘’Büyükşehir’’ dediler. Doğal olarak kâra yönelik yapılaşma, ulaşımı felce uğrattı.
___ Gelişmiş batı ülkelerinde sırasıyla: Doğal arazinin tarihsel yapısı hakkında bilgi edinilmesi, jeolojik yapının incelenmesi, alt yapının (kanalizasyon, yol, su elektrik, demir, kara ve hava yollarının) planlanması gibi çalışmalar yapılır. Kamusal alanlar, park ve otopark alanları planlanır. Kent jeologlar, kent planlayıcıları, mimar ve sanatçıların ortak bilgi ve kararlarıyla oluşturulur.
___ Modernizasyon sürecinde ve yüksek kapitalizme ulaşma çabasında ülkeler için ise; ”insan”ı ve “işlevselliği” öne çıkaran değil, cahil beyinlerde “kar”ı öne çıkaran bir yapı işlemekte…Geri kalmış ya da bıraktırılmış ülkelerde kapitalizmin çarpık ve acımasızlığı vahşi bir biçimde işler. Kentlerin nasıl oluşturulduğuna değinmiştik, işe çoğunlukla tersinden başlanır. Önce konutlar, sonra yollar sonra jeolojik araştırmalar, sonra yollar sırasıyla belirli aralıkla hep kazılır. Kanalizasyon için kazılır, yapılır, asfaltlanır. Bir süre sonra İski kazar, kapatır. Telefon şirketi gelir kazar, gider, sonra doğal gazcılar kazar, kapatır. Yol yine asfaltlanarak, yama yapılır. Bu kez eski yapılanlar bozulur, patlar haydi yine kazılır düzeltilir; bir süre sonra yol çöker, çukuruna insan, otomobil ya da tır düşmüştür; birkaç güne tekrar yapılır. Fiber optikçi, internetçiler kazar, kapatır, bütün bunlar yapılırken kaldırım patlamıştır. Belediye hep çalışır, yamar vb. iş bitmez. Vatandaş hep bir yapılanma, onarım görmekte ve yaşamaktadır...
___ Genel olarak, ‘’özel’’ uğruna savaşan bir toplum hedeflenmiş ve oluşturulmuştur. Bu özel insanların, yaşamlarının en önemli parçası, özgürlüklerinin sebebi: otomobilleridir. Otomobil sevdalı bir toplum olarak, herkes en az bir otomobil alarak, otomobillileştirilir.
___ Kaptan koltuğuna oturduklarında kendilerine çelikten zırh giymiş gibi güçlü hissederler. Koltuklarına oturdukları taşıtın markası, büyüklüğü, hızı da sürücüsünü başka bir güçlü canlıya dönüştürür. Artık kendilerini içlerinde oturdukları aracın yapısına göre kimlikleştirmiş ve bir robota dönüştürmüş olarak algılarlar. Artık bu oto-insanlaşan zırhlılar yayaları da hiçe sayarak, kendilerinden markaca güçsüz olan kendi gibi olan oto-insanlarla yarışırlar. Otomobilin (teneke kutular) yokluğu, yaşamın oracıkta durması, egemenliğinin son bulması, özgürlüğünün esarete dönüştüğü andır. Onsuz marketlere gidilmez, bir arka sokaktaki komşuya hiç gidilmez; o olmadan tuvalete bile gitmek çok zorlaşır. Hatta o olmadan kadın, kız bile ayarlamak olası değil. Saygı ve itibar görmenin, içinde bulunduğun toplumda farklı olmak, sürücüsü olduğun teneke kutunun teknolojisine bağlıdır. Hava onunla alınır, onunla atılır. Şarkıları bile yapıldı. Bugün yerküremizde 7 milyar insana karşılık, 1,3 milyar taşıt vardır.
___Böylece durmaksızın üreten; çarpık gelişen kapitalizm: Bir yandan devleti, yani topluma ait işleyişin yolunu tıkarken; toplu ulaşıma yapılacak yatırımların yerine çözüm olarak kara yolu taşımacılığına destek olarak her kesin altına en az bir ‘’teneke kutu’’ vermeği hedeflemiştir. Öylesine bir işleyiş sağlanmıştır ki, sistemi elinde bulunduranlar tarafından vatandaş zor durumda bırakılmıştır.
___ Toplu taşıma araçları ağır çalıştırılıyor: Hem araç yetersizliği, hem yol yetersizliğinden. Çünkü toplu taşıma araçları tıka basa dolduruluyor ve yeterli ölçüde trafik düzeni olmadığından vatandaş iş ya da evine birkaç saatte gidebiliyor.. Durumun böyle hantal ve çıkmaz oluşuna karşın ‘’özel araba al kurtul’’ mantığı ile araba satışlarını körüklediler. Burada amaçlanan, bilerek zorda bırakma ve satışları artırarak ‘’teneke kutuları’’ satma ve ayrıca da kredi alanın geleceğini ipotek altına almaktı.
___ Bugün, dünya nüfusunun 7 de birinin, Türkiye nüfusunun ise 5 de birinin motorlu aracı (teneke kutusu) var. İstanbul’da özel araçların toplam araç sayısının yüzde 96,3’ünü oluşturduğu, taşınan yolcu sayısının yüzde 23,1’lik bir orana sahip olduğu vurgulanmaktadır.
___ Yollar tıklım tıklım dolu otomobilin hız göstergesi 340 km. diye yazıyor ama ne mümkün; buna ne yol var ne trafik işleyişi izin veriyor.
___ Sanayi devrimi sonrası kapitalizm hayatın her alanına egemen olmayı, ürünlerini çeşitlendirip her yere ulaştırmayı amaçlamaktaydı. İğneden ipliğe her şeyin satıldığı gros marketler zinciri oluşturarak daha çok kârı ve insanları bağımlı kılmak için bankaları çoğaltıp devreye sokmuştu. Bankalar kredi kartları dağıtarak ‘’tüket de tüket’’ anlayışıyla sürekli olarak insanları alışveriş çılgınlığına itti. Gelişen ve değişen kentleri oluşturan bu yeni toplumlara ürünleri satmak, satmak için banka kredileri sağlamak insanları göreceli bir özgürlük anlayışına ve yaşama biçimine sokmuştur. Kendisine sağlanan kredilerle insanlar otomobil alarak, kendilerini göreceli (geçici) olarak özgürleştirmiştir. Sonuç her yer teneke kutuyla dolmuş, koyacak yer kalmamış, koyacak yer ve yol için: Doğa ziyan edilerek yaşadığımız çevreyi teneke kutulara tercih edilmiştir! Teneke kutular yüzünden yerleşim alanlarında iklim bile değişti. Çocukların oyun alanları yok oldu. Ağaçlar kesilip oto park yapıldı, yapılması da sürmektedir.
___ Sanayi devrimi ve otomobilin icat edildiği ülkelerde toplum, otomobil ve diğer ulaşım araçlarının değişimine paralel olarak mimari yerleşim yerlerini, yollarını ve onun kültürünü de birlikte geliştirmiştir. Bugün gelişmiş sanayi ülkeleri bu teneke kutuların sıkıntısını diğer -geri- ülkelere kıyasla daha az yaşamaktadırlar. Onlarda her ürünün geri dönüşümü yasalara bağlanarak çevreci ve doğasal uyumluluk sağlanmıştır.
___Sanayi öncesi savaşlarla yer değiştiren toplumlar, sanayinin gelişmesiyle, ekonomik krizlerin ve günümüzdeki yerel savaşların da etkisiyle uluslararası nüfus akışkanlığını hızlandırırlar.
___ İstanbul nüfusu yüzyıllarca aynı oranda kalırken, 1950’li yıllardan sonra nüfusun arttığını görmekteyiz.. İstanbul’da 1955, 6–7 Eylül olaylarından dolayı göçüp giden azınlıkların yerine kırsaldan gelen göç dalgasıyla kentin ’’sosyal yapısı’’ yeniden ivme kazanmıştır. İstanbul’da 29 Mayıs 1453, 6-7 Eylül 1955 olayları ve son olarak 12 Eylül 1980 darbesiyle nüfus yoğunluğunun aşırı denebilecek ölçüde katlanarak arttığını görmekteyiz. Özellikle 1980’li yıllarda nüfusun katlanarak artması kentin yerleşik kültürel değer yargılarını baskılayarak, İstanbul’u ve diğer büyükşehirleri de kozmopolit bir kente dönüştürmüştür.
___ Sonradan kentleşen ve sanayi ürünlerine tepeden inme hazırdan erişen toplumlar: Gelişen teknoloji ürünlerine hazırlıksız ve yabancı olduğundan olacak tanımı zor yapılabilen tuhaf çarpık bir toplum yapılanması oluşturdu.
___ Bu çarpık toplumsal yapı içerisinde Kapitalizm bir yandan ürünlerini satarken, pazarlarken, garanti verirken ve o ürünü sigortalamayı da önemseyerek insanları göreceli olarak aldatmaktadır. Sattığı ya da alınan ürünü sigorta yaparken onun çok önemli yan etkilerini görmezden gelmektedir. Bu görmezden gelinen yan etki, doğal yaşamı ve insanların yaşamını risk altına atmaktadır.
___ Sigorta şirket sözleşmeleri önceden daha iyi idi. Şimdi geniş kapsamlı daha çok güvence sağladıklarından olacak: Otomobilini kullanan kişi trafik kurallarına uymadan, trafik kurallarını sigortasına güvenerek çiğneyerek kullanabiliyor. İstediği biçimde toplum sağlığını hiçe sayarak trafikte saldırganlaşıp olumsuz davranışlarda bulunabiliyor. Sigorta şirketlerinin toplum, trafik ve insan haklarına bağlı kalmadan; sigortalanan ürün sahibinin ürününü korumaya almasının, ulusal ve dünya ekonomisine zarar verdiği kanısındayım.

___ Bugün dünya ülkelerinin tümüne baktığımızda insan ve çevre hukukuna bağlı ülkelerde taşıma raylı sistem ağırlıklıdır. Bir yarım ada olan ülkemiz ve her yanı denizlerle çevrili İstanbul kentinde deniz yollarının kullanımı kısıtlı. Oysaki deniz taşımacılığı İstanbul için taşımanın atar damarı gibi kullanılabilir. Toplu taşıma sistemi oluşturulmadığı sürece İstanbul’da hava, doğa kirliliğinin yanında yeşil alanlar da yok olacak. Kara taşıtlarına yol köprü ve park alanları bulunamayacak gibi görünüyor. Bu gidişle korkarım İstanbul Boğazı’na 3. köprü değil, 4. 5. 6. köprü derken boğazı tümüyle kapatıp beton dökecekler! İstanbul kentinin önemini ve anlamını kavrama gücünden yoksun olan anlayış, bu gidişle İstanbul Boğazı’nı dolgu yapıp üstüne otopark, otel, motel ve cafe gibi şeyler yapabilirler!
___ Kapitalizmin tutarsız düzeninin yapılaşması ve üretiminin çarpıklığından felaketler, her gün daha da artış göstererek sürmektedir.. İnsanlık için çözüm toplum ve çevre sağlığına değer veren bir düzenin sağlanması ile olasıdır. Küresel ısınmanın, iklim değişikliğinin doğal yaşamı etkilediği bir gerçek. Böylece bu sistem sorunları çözmenin ötesinde, sorunları daha da çıkmaza sokarak ve yeni sorunlar yaratarak insanlığın ve onun doğasını yok etmek için var gücüyle her yolu yasal sayarak yaşıyor…
___ ’’Teneke kutu’’ üretiminin sınırlandığı, temiz doğal çevrede ‘’toplu taşıma’’ araçlarının hayata geçirildiği; sanayinin kontrol altına alınıp, doğaya uyumlu bir hale getirildiği; BM. İnsan Çevresi Konferansı, Stockholm Bildirgesi ‘ne uyarak bir düzen içinde yaşamak umuduyla…
___ ‘’Herkes çevreye, insanlığa ve gelecek nesillere karşı sorumludur. Yaptığı her iş öncelikle kendisine duyduğu saygıdır.’’ (C. Doğutürk)

Temmuz 2010
Canip DOĞUTÜRK

Kaynak:
http://www.yapi.com.tr/Haberler/arac-sayisi-artiyor_77731.html
http://www.yaya.org.tr/Insan-Nedir-ki%3F

Evet-Hayır Üzerine!

2010-07-19T10:48:00.005+03:00

___ “Özgürlük” soyut bir kavram. Özgürlük bilinci ise; insan eylem ve söylemlerinde görünürlüğe kavuşuyor. Yani özgürlük bilinci göreceli bir varlık gösteriyor. Özgürlüğün anlamını halkın büyük çoğunluğu modern entellektlerden ve “aydın kesim” den farklı düşünür...
___ Yaşamak için ekmeğe muhtaç olan halkın büyük bir çoğunluğu için, anayasanın ne olup olmadığının bir anlamı yoktur. O an ona vereceğin somut şeyler daha önemlidir. Onun için birileri tarafından “kavramsallaştırılan”, yazılan, çizilen ’’özgürlük’’ uzaktır, anlaşılmazdır. Ona göre, özgürlük kendi değerlerinin aksini iddia eden bir söylem olarak olumsuz bile anlaşılabilir.
___ Günümüzde, kent yaşamında ve modern ideolojide siyasal, ekonomik ve kültürel özgürlüğün ne olduğunu anlamak için okuryazarlık ön koşuldur. İşsiz ve çaresiz, modern söylemlerden çok, geleneksel değerlerin ve sözel kültürün bir parçası olan insan anayasa kavramını “devletinin ona bahşettiği” kurallar bütünü olarak anlayacaktır. Tüm insanlık doğarken kendisi için belirlenmiş bir sistemin içine doğar; bu anlamda özgürlüğü nasıl anlayacağının temelleri o doğarken atılmıştır.
___ Feodal değerlerin ekonomik anlamda sınıflar arası yumuşak geçişleri kapitalizmde çok daha vahşi bir yapıya bürünür. Kapitalizmde serbest rekabet dolayısıyla “herkesin pastadan pay alması” için bir sistem dayatılır. Herkesin kazanabilir olması bir “özgürlük” yanılsamasıdır. Ama kimileri için özgürlük tam da budur. Kapitalizm ve modernizm bir ikili anlamlar düzenidir. Özgürlük her şeyi satın alabilmek midir? Yoksa satın almayı reddedebilmek mi ?
___ Günümüzün paradoksu işte bu…Belki de özgürlüğün ne olduğunun anlaşılması; ancak feodal değerlerin birbirini kayıran insanları ile kapitalizmin yalancı özgürlük uygulamaları artık yerini gerçek acımasız yüksek kapitalizme bıraktığında; özgürlüğün bireysel değil toplumsal bir kavram olduğunun tekrar keşfedilmesidir.
___Kapitalist ve feodal değerler karmaşası ve çarpıklığı içinde yaşayan toplumlara dayatılan demokrasi, bir aldatmacadan başka bir şey değildir. Oylamalar, seçimler tamamen bir oyunun parçalarıdır.
___Toplum daha henüz çocukluğundan beri kendisine dayatılan ’’evet” ve “hayır’’a şartlandırılmış… Din ve ırk simsarları da bu büyük kitlenin duygularını sömüren değerleri hep kullanmışlardır. Sonuç, büyük yalanı kim söylerse o kazanacaktır. Halksa her zamanki gibi kaybedecektir. Onlar yarışır; halk her zaman ki gibi ’’oyunu’’ kullanır. Oyunu kullanırken de kendini bir şey zanneder ama aslında bir hiç, hatta hiç bile değildir! Onlara göre…
___ Herkese yaşama hakkı tanıyan ve mutlu eden bir ’’toplum sözleşmesi’’nin seçimi olur mu? Seçim söz konusu ise, bu düşündürücüdür. Demek ki, bir gücün toplum üzerine tahakkümü söz konusudur!

Temmuz 2010
Canip DOĞUTÜRK

İnekler, Tavuklar, Öğrencilerim ve Otorite Üzerine!

2010-07-19T10:32:00.004+03:00

___ Bir zamanlar öğrencilerime klasik batı müziği dinleterek ders yapıyordum. Klasik batı müziği dinlettim diye; okul müdürü, müfettişler ve diğer silahlı ve silahsız kuvvetler dershaneyi basıp beni memleketi yıkmaktan, gâvur müziği ile ders işlemekten dolayı sorguya aldılar! İhtar, maaş kesim ve arkasına sürgün cezası vermişlerdi.
___ Şimdi inek ahırlarında, tavuk kümeslerinde klasik batı müziği çalıyorlar. İnekler streslerini attıktan sonra, süt sağımına başlıyorlarmış. İneklerin daha çok süt verdikleri, tavukların daha çok yumurta verdiklerini saptamışlar. Nihayet klasik batı müziğinin nasıl bir etkisinin olduğunun ayrımına varmışlar!
___ O günden bu güne kırk yıl geçti. Öncesini de düşünürsek aydınlara göre insanlığın ve gelişmenin neresindeyiz? Bir akıllının çıkıp klasik batı müziğini ineklere dinletip, süt sağımını yapmasa bu gâvur müziğinin yararına inanılmayacaktı!
___ Deneysel eylem! O zamanki otoritenin, inekler kadar müzikten anlama ve dinleme yetisinin olup olmadığı yorumunu size bırakıyorum…

Temmuz 2010
Canip Doğutürk

Terör Üzerine

2010-07-04T23:23:00.017+03:00

DÜNYANIN EN TUHAF MAHLUKU
Akrep gibisin kardeşim,
korkak bir karanlık içindesin akrep gibi.
Serçe gibisin kardeşim,
serçenin telaşı içindesin.
Midye gibisin kardeşim,
midye gibi kapalı, rahat.
Ve sönmüş bir yanardağ ağzı gibi korkunçsun, kardeşim.
Bir değil,
beş değil,
yüz milyonlarlasın maalesef.
Koyun gibisin kardeşim,
gocuklu celep kaldırınca sopasını
sürüye katılıverirsin hemen
ve âdeta mağrur, koşarsın salhaneye.
Dünyanın en tuhaf mahlukusun yani,
hani şu derya içre olup
deryayı bilmiyen balıktan da tuhaf.
Ve bu dünyada, bu zulüm
senin sayende.
Ve açsak, yorgunsak, alkan içindeysek eğer
ve hâlâ şarabımızı vermek için üzüm gibi eziliyorsak
kabahat senin,
— demeğe de dilim varmıyor ama —
kabahatın çoğu senin, canım kardeşim!
(1947)

___ Terör olgusu üzerinde duracağım bu yazıya, “insan” ı belki de en iyi anlatan Nazım’ın “Dünyanın En Tuhaf Mahluku” şiiriyle başlamayı seçtim.
___ İnsan: korkak,cesur, kahraman,savaşçı ama düşman ama dost, sevgi ve nefretin çatışmalı macerasının baş aktörü..İnsan-insan çelişkisi ve insan-doğa çelişkisi: insanın insanla savaşımı ve insanın doğayla rekabeti: tarihin döngüsü bu sonsuz ikilemin devinimleriyle doludur.
___ Terör sözcüğünün Türkçe kullanımı, Fransızca “terreur” kelimesinden gelir. Asıl olarak Latince kökenli bir kelime olan Terör sözcüğünün anlamı “korkudan titreme” veya “korkuya sebep olma” anlamına gelir. Fransızca Petit Robert sözlüğünde “Bir toplumda bir grubun, halkın direnişini kırmak için yarattığı ortak korku” ; Oxford İngilizce sözlükte ise: “Genellikle siyasal nedenlerle, halkın gözünü korkutmak ve halkı yıldırmak için dehşet öğesini kullanmak” olarak tanımlanmıştır.
___ Ann Weil “Disasters: Terrorism” (Felaketler: Terörizm) adlı kitabında terörizmi şu şekilde tanımlar: “Terörizm; rastgele seçilmiş ya da sembolik değeri olan kurbanların, şiddetin aracı olarak seçildikleri bir savaş yöntemidir. Bu araçsal kurbanların, kurbanlaştırılmaları bağlantılı oldukları grup ya da sınıf içerisindeki yerlerine bağlıdır. (vurgu bana ait: C.D) Böylece söz konusu grup ya da sınıfa mensup olan diğer bireyler de, kronik terör korkusunun içine itilmiş olurlar”.
___ Burada dikkat edilmesi gereken şey(özellikle vurguya dikkatinizi çekerim):terör olgusunun, aslında bir “ben” ve “o”: yani çok uzun zamandır Doğu’nun ve Batı’nın ideolojik, politik, dinsel ve kültürel söylemlerini meşgul etmiş bir kavram olan “öteki” fenomeniyle olan ilişkisidir.
___ İnsan-insan çelişkisinin temelleri çok eskilere dayanır: Metal çağında metal aletleri olan ilk insanların tarım yapan gruplar karşısındaki üstünlüğünden, kabilelerin güç savaşlarına oradan toprak beylerinin köylüler üzerindeki hâkimiyetine, din büyüklerinin teokratik otoritesine, kralların, komutanların ve aristokratların gücüne ve ihtişamına, giderek tüccarların ve burjuvaların işçiler karşısındaki siyasal ve ekonomik baskılarına ve günümüzün yüksek kapitalizminin acımasız serbest piyasa ekonomisi ve üreticilerin gücüne, statünün zengin ve yoksul olarak ayrıldığı 21.yüzyıla uzanan tüm bu süreç aslında gücün, güçlünün güçsüz karşısındaki üstünlüğünün daima bir maddi varlıktan kaynaklandığını gösteriyor. Maddi varlık tarih boyunca silah gücüne, silah gücü mekân istilalarına, daha çok yer ve daha çok üretim ise politik ve ekonomik üstünlüğe dönüşmüştür.
___ İşte “ötekileştirme” stratejisinde: üstün olanın kendince koyduğu üstünlük kriterlerine uymayan “zayıf” addedilen her şey ve herkes, ırklar, gruplar, halklar, ülkeler üstün olan için “düşman” dır. “Öteki” dir. Uzak tutulması, yıldırılması, geri püskürtülmesi, ezilmesi ve aşağılanması gerekir. İşte bu “kurbanlaştırma” dır.
___ Bunun anlamı şudur ki: terör kendi kendine ortaya çıkmaz. Güçlü, güçsüzü “güçsüz kılar”… Bu bir stratejidir, politik ve ekonomik bir oyundur bu. Terörizm haklı bir savunu ya da bir bağımsızlık savaşıdır demiyorum. Hiçbir savaş biçimi haklı olamaz, ancak “kurbanlaştırılan” her canlı “tepki” verecektir. Tepki bastırılmaya çalışıldıkça öfke ve düşmanlık beslenecektir. Kısır bir döngüde üstünlük kimindir artık?
___ Devletler tarihi, birbirlerinden farklı olsa da temelde güçlerini, ideolojilerini ve politikalarını sonsuza dek sürdürme; varlıklarını ölümsüzleştirme üzerine çok yüksek stratejilerin sahnesidir. Ama bu kırılgan, göreceli, gizlenmiş “tarih’’ gelişen teknoloji ve iletişimin evrenselleşmesi karşısında şeffaflaşırken; kapitalist güçler daha çok tekelleşerek dünya emekçileri karşısında yeni ezici yöntemler geliştirmektedir.
___ İşsizlik bütün insanları tehdit ederken, insanlar her geçen gün doğasal güçlere karşı yalnız ve çaresizleşirken, doğanın verdiği nimetlerden daha az hatta hiç yararlanamazken devletler silah yarışına girmişler.. Her ülke en donanımlı silahlarla güçlenmeye çalışıyor… Kimin için? Bunun anlamı açık: yalnızlaşan, çaresizleşen bitap düşen işsiz ve açlar ordusu bir araya gelirse ne yaparız? İşte bu gelişmiş teknolojik silahlar, uçaklar, toplar tüfekler onlar için, onları (mı) vuracak…
___ Sanatın birçok dalı dibe vurdu. Doğa her gün yağmalanıyor… Sömürü had safhada, birileri milyon dolarları sayarken akşamları, birileri çöpten yiyecek arıyor. İnsanlar beslendikleri ölçüde sağlıklı düşünebilirler; ama günümüz ekonomisi acımasız ve dengesiz! İnsanlık, tanrı inancı bunun neresinde?
___ Bu anlatılanların gerçeği şu: Terör! Terörü yaratan: İçinde yaşadığımız “sistem’’. Sistemin sahipleri terörden zarar görüyor mu? Hayır, aksine onlara yarar sağlıyor. Gidenin, yıkılanın yerine yenisini satıyor, koyuyor. Yani kâr ediyor.
___ Peki, terör kimlerin arasında oluyor ve kimleri vuruyor? İşte en zorlu soru bu! Cevap Nazım’da (Satranç oyunu gibi ) sevgili piyonlar: “demeğe de dilim varmıyor ama / kabahatin çoğu senin, canım kardeşim!’’…
___ Halk kendi çocuklarını öldürüyor, acıtıyor, ilişkiler ilkel kan davasına dönüşüyor. Herkes kan istiyor. Bir sizden bir bizden oyunu oynatılıyor adeta. Bu ne yaman çelişki.
___ Peki, terör öldürmeyle biter mi? Tarafların sloganı şu “bir ölür bin geliriz.’’ Doğru, gerçekten de öyle. Ölenin yerine yenisi hemen geliyor ve o da geldiği gibi ölüyor. Peki, nasıl bitecek terör?
___Terörü akılcı düşünen taraftarların ’’erk olan güçleri’’ bitirecek. Terörün acı ve gerçek ilacı iş, aş ve o evrensel değer yargılarını yaşama geçiren dünyamızda, fazla anlamı olmayan, kimseye zararı olmayan soyut özgürlüğün verilmesi. Bu temel unsurlar terörü bitirecek.
___Ne tuhaf “İngilizce’’ öğrenmek ve öğretmek için kitap ve eğitimcilerine milyonlarca dolar ödenirken, kendi yurdunda ki yurttaşına kendi dilinde okuma yazma, şarkı söylemeği yasaklamak! Çaresizlikten ekmek çalana on beş yıl ceza kesilirse; ‘’Devletin malı deniz, yemeyen domuz ‘’ atasözünü hayata geçirip bankaları çalanlara ödül üstüne ödül verilirse! Kısacası ’’hukuk’’ herkes için işletilmezse terör biter mi?

VATAN HAİNİ
"Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.
Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz dedi Hikmet.
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ."
Bir Ankara gazetesinde çıktı bunlar, üç sütun üstüne,
kapkara haykıran puntolarla,
bir Ankara gazetesinde, fotoğrafı yanında Amiral Vilyamson'un
66 santimetre karede gülüyor, ağzı kulaklarında, Amerikan amirali
Amerika, bütçemize 120 milyon lira hibe etti, 120 milyon lira.
"Amerikan emperyalizminin yarı sömürgesiyiz dedi Hikmet.
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ."

Evet, vatan hainiyim, siz vatanperverseniz, siz yurtseverseniz,
ben yurt hainiyim, ben vatan hainiyim.
Vatan çiftliklerinizse,
kasalarınızın ve çek defterlerinizin içindekilerse vatan,
vatan, şose boylarında gebermekse açlıktan,
vatan, soğukta it gibi titremek ve sıtmadan kıvranmaksa yazın,
fabrikalarınızda al kanımızı içmekse vatan,
vatan tırnaklarıysa ağalarınızın,
vatan, mızraklı ilmühalse, vatan, polis copuysa,
ödeneklerinizse, maaşlarınızsa vatan,
vatan, Amerikan üsleri, Amerikan bombası,
Amerikan donanması, topuysa,
vatan, kurtulmamaksa kokmuş karanlığımızdan,
ben vatan hainiyim.
Yazın üç sütun üstüne kapkara haykıran puntolarla:
Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ.
(28.7.1962)

___ Nâzım Hikmet’in bu şiiri yanıtını bulamadığı sürece ‘’terör’’ bitmez!. İş, aş, asgari ölçüde özgürlükçü ve eşitlikçi bir eğitim verilmediği sürece siyasi terörün yanı sıra tinerci, dilenci, maganda ve şehir eşkıyaları da terörün vandalizm boyutunu besleyeceklerdir.
___ İnsanın insana yaptığı bu haksızlığa artık dur demek için, ozan Ruhi Su‘nun ‘’Irmak’’ şiirindeki felsefi söylemiyle yazımızı bitirelim. Barış içinde yaşamak umuduyla…

IRMAK
Ağaç demiş ki baltaya
Sen beni kesemezdin ama
Ne yapayım ki sapın benden
Bak su ağacın bilincine sen
Ölen ben, öldüren benden

Bunca analar ağlayıp durur da
Akıp gider gelinciklerden
Kör müdür sağır mıdır bu ırmak
Ölen ben, öldüren benden

Her yerde böyle olmuş bu
Önce dağa, tasa, ağaca söyletmiş halk
Sonunda sabahın bir yerinden
Uyanıp kalmış ayağa ırmak
Ölen ben, öldüren benden

___ Hoşça kalın…

1. Oxford Dictionary of English 2e, Oxforf Univercity Press 2003, Terror maddesi.
2. Kaynak: Wikipedi Özgür Ansiklopedi, Terör maddesi

Canip DOĞUTÜRK

Nâzım Hikmet Ran Üzerine

2010-06-13T19:50:00.026+03:00

___ 3 Haziran 1963… Moskova…Nâzım Hikmet Ran’ın ceketi.. Cebinde bir kağıt…Kağıtta bir şiir: “Gelsene dedi bana..Kalsana dedi bana..Gülsene dedi bana..Ölsene dedi bana…Geldim, kaldım, güldüm, öldüm”. Son şiir… Bu son dizeler bir itiraf gibi.. Bir şairin yaşama, güzelliklere ve hüzne bakışının alçakgönüllü bir anlatımı.. Koskoca ve dopdolu bir hayatın hak ettiği en sade veda..Bir aşk..Şairin insana, insanlığa ve tüm evrene duyduğu sevgi, tutku, acı ve saflık…Bilinçli bir yaşam, bilinçli bir veda…Bu veda Nâzım Hikmet Ran’ın son 5 dizesi..
___ Her yılın Haziran ayı, bende bir burukluk yaşatır; Haziran ayı üç büyük devrimci ustanın aramızdan ayrıldığı aydır: 2 Haziran'da Orhan Kemal (1970), Ahmed Arif (1991) ve 3 Haziran'da Nâzım Hikmet (1963) beni silkeler; zıtlıkları, çelişkileri anımsatır. Kırk yedi yıl önce; Nazım Hikmet Ran şairimizin dünyadan, büyük insanlıktan ayrıldığı gün bu gün!
___ Nâzım Hikmet şiirlerini gizli gizli korkarak, saklanarak okuduğumda çok şaşırmıştım; 1928’ de mahpusluk zanaatına başlıyor ve 1951’de bitiriyor. Bitirme belgesini alan Nâzım, o büyük beynini de alıp istemeyerek bu yurttan göç etmek zorunda kalıyor. J.S Perse, bir Fransız şair şöyle demiş: “Ozan; insanın görünmez yüzü…” Nâzım bir ozandı. Büyük insanlığın ozanı: İnsanın, emeğin, doğanın değerini bilen bir sanat adamı. Nâzım Hikmet, yirminci yüzyılın, modern çağın çelişkileri, acıları içinde, sınıf çatışmalarının ve savaşların yoğun yaşandığı bir çağın şairiydi. Onu yaşadığı ve hiç durmadan şiirler ürettiği zamanda kendi ülkesi için tehlikeli (!) ve günümüzde ise onu bir “Türk şairi” olarak değerli kılan şey tam da buydu: Çağının şairi olması. Nâzım’ın çığlığı keskindi çünkü memleketine ve dünyaya baktığında “gerçeği” görebiliyordu. Yüzyıllar boyu büyük ozanların seçtiği şairlik mertebesini yani “gerçekliğin taşıyıcılığı” görevini yüklenmişti. Bu ne pahasına olursa olsun dilin, beynin ve kalbin sesini bağırmak anlamına gelir ki şairlerin işi bu yüzden hep zor olmuştur. İşte bu “zorluk” Nâzım’ı bu kadar okunası yapandır; çünkü “gerçek”tir dizeleri; ama aynı zamanda Nâzım’ı memleketinden uzaklara gitmeye zorlayan ona “hasretlik” çektirendir de.. Ama onu büyük yapan yaşadığı çağın haksızlıklarını, en derinde yatan anlamlarını, olaylarını güçlü bir şiirsellikle üretirken dünyayla bütünleşmesi; evren ve insan birlikteliğini dilinin gücüyle verebilmesiydi. Bu yüzden Nâzım nereye giderse gitsin başka bir ülkede yaşanan acılara ya da dünyanın öbür ucundaki barışa hep “hasretti”…”Angina Pektoris” şiirinde doktora söylediği gibi: “(…) Bakıyorum geceye demirlerden ve iman tahtamın üstündeki korkunç baskıya rağmen kalbim en uzak yıldızla birlikte çarpıyor (…)” …
___ Nâzım’ın şiirlerinde yaşam belgesel gibidir. Başından sonuna izlenir, anlaşılır ve düşündürür her bir satırı… Bu yüzden Nâzım’ın şiiri, bir tanıklıktır; tarihin sınıfsal çelişkilerini anlatan, acılarını ve mutluluklarını yansıtan ve en güzeli de gelecek yüzyıllara umut ve cesaret aşılayan…
YİRMİNCİ ASRA DAİR
— Uyumak şimdi,
uyanmak yüz yıl sonra, sevgilim...
— Hayır,
kendi asrım beni korkutmuyor
ben kaçak değilim.
Asrım sefil,
asrım yüz kızartıcı,
asrım cesur,
büyük
ve kahraman.
Dünyaya erken gelmişim diye kahretmedim hiçbir zaman.
Ben yirminci asırlıyım
ve bununla övünüyorum.
Bana yeter
yirminci asırda olduğum safta olmak
bizim tarafta olmak
ve dövüşmek yeni bir âlem için...
— Yüz yıl sonra, sevgilim...
— Hayr,her şeye rağmen daha evvel.
Ve ölen ve doğan
ve son gülenleri güzel gülecek olan yirminci asır
(benim şafak çığlıklarıyla sabaha eren müthiş gecem),
senin gözlerin gibi, Hatçem,
güneşli olacaktır...
12.11.1941
___ İşte bu şiirde, önceki satırda sözünü ettiğim gibi; yüzyıl içindeki sınıfsal yapıyı ve onun çelişkilerini görebiliyoruz. Bir şairin, insanın, acısını ve umudunu görüyoruz. Bu şiirin gücü, hangi yüzyılda okunursa okunsun o hazin yaşamı, savaşı ve inancı dile getirmesinden gelir. Şiir, sınıf çelişkileri sürdüğü süreç içinde de hep güncel kalmanın ötesinde belgesel niteliğini de koruyacaktır. Nâzım’ın şiirleri tablo gibi izlenebilir, sinema olarak görselleştirilebilir; ses, ritim ve melodi her satırda birbirini takip eder. Nâzım konuşur siz dinlersiniz. Hikayeler: insanların, mahpushanedekilerin, kadınların, aşkların, yoksulluğun, Haydarpaşa Garı’nın, kentin, ormanın…karlı kayın ormanının, yolculukların, savaşın…. ve gelecek güzel günleri bir bir anlatır Nâzım..

___ Nâzım, bir insan, bir şair, gençlik çağında 1938 yılında şiirleri yüzünden 28 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldı. İstanbul, Ankara, Çankırı ve Bursa cezaevlerinde 17 yılı aşkın kaldı. 1950 yılında bir af yasasıyla çıktı. Yeniden askerliğe çağrılması ve öldürüleceği yolundaki duyumlar üzerine yurdunu terk etmek zorunda kaldı. 25 Temmuz 1951 tarihinde Bakanlar Kurulu Türkiye vatandaşlığından çıkarılmasına karar verdi. Sovyetler Birliği'nde Moskova yakınlarındaki yazarlar köyünde ve daha sonra da, eşi Vera Tulyakova (Hikmet) ile Moskova'da yaşadı ve orada öldü.. Dünya emekçilerinin dilinde destanlaşan şairimizin mezarı ömrünün önemli bir kesitini yaşadığı ikinci vatanı olarak bilinen Moskova’da, Novo-Deviçiy Mezarlığı’nda gömülü. Siyah granitten bir mezar taşı üzerinde rüzgâra karşı yürüyen adam figürü ile görselleştirilen mezar dünyanın dört bir yanından gelen insanların çiçekleriyle anıtsallaştırılıyor.
___ Uzun bir zaman Türkiye bir hataya düştü. Kendi ozanına, kendi yurttaşına “vatan haini” damgası vurulmasına izin verdi. Birçok güzel insan, yetenekli ve değerli sanatçı, şair, tiyatro ve opera sanatçıları, sanat ve siyasi ideoloji arasında var olan o çelişkili yapı içinde haksızca cezalandırıldılar. O zamanın koşullarını ya da siyasi ideolojilerini şimdi burada tartışacak değiliz; ama artık Türkiye medyasında değerleri teslim edilen şairlerimizden biri Nâzım Hikmet.. Şiirleri oratoryolara, destanları müziklere dönüşüyor; Bursa Cezaevi günlerini anlatan “Mavi Gözlü Dev” adlı bir film sinemalarda yer aldı… Peki, yetiyor mu? Nâzım dünyada bir “Türk şairi”… Çünkü Nâzım “memleketim…” der birçok şiirinde… Vasiyet şiirini: 27 Nisan 1953’de Barviha Sanatoryumu’nda hasta yatarken yazmış. ‘’…Yoldaşlar, ölürsem o günden önce yani, -öyle gibi de görünüyor- Anadolu'da bir köy mezarlığına gömün beni ve de uyarına gelirse tepemde bir de çınar olursa taş maş da istemez hani.... ‘’ der.
___ Nâzım Hikmet’in burada sözünü ettiği, gömülme isteğinin nasıl olduğuna doğru bakmak gerek diye düşünüyorum. Ben Nâzım Hikmet’in gömüleceği yeri seçtiği düşüncesinde değilim. Çünkü Nâzım Hikmet kendi ‘’mitini’’ görmüş bir dünya şairi olarak, gömülmek istediği yerin mutlaka Anadolu’da bir köy mezarlığı olması gibi bir zorunluluğu ifade etmiyor. Zaten Nâzım’ın bu dizeleri bildiğiniz gibi “şiir” dir. Vasiyet değil. Vasiyetse resmi bir evraktır. Şiirin yapısında metaforlar vardır. Anlatım, çağrışım ve dil oyunlarıyla zenginleştirilir. Bu, şairin ruhu ve kaleminin gücünün birleşimidir. O nedenle Nâzım’ı biraz anlamak demek; onun son yolculuğunu şiirin diliyle kurgularken; kendi memleketinde, Anadolu insanı ve çok sevdiği çınar ağaçlarıyla, alçakgönüllü bir buluşmayı hayal ettiğini anlayabilmek demektir. “Hasretlik, sevgi, özlem, alçak gönüllülük, dostluk… Ben sizden ayrıldığımda da yüreğim sizinle’’ demek ister…
___ Ama kırk yedi yıldır orada başkaldırının dinginliği içinde duran anıt mezarı buraya getirmek istiyorlar. Değişecek olan ne?
___ Nâzım Hikmet’in düşüncelerine inanan insanlara sözüm: Bırakın olduğu yerde kırılmadan, dökülmeden saygı görsün, dünya emekçileri adına ’’rüzgâra karşı’’ yürüsün. Materyalist ya da metafizik dünya görüşü yanlılarının her ikisi de: evrende her yerin aynı olduğunu düşünürler. Biri doğa adına, diğeri tanrı adına, bu iki görüşte de insanın bedeninin nerede gömülü olduğu o kadar önemli değildir. Önemli olan insanın düşüncelerinin aydınlığının ne kadarının insanlara ulaştığıdır.
___ Materyalist ya da metafizikçilerin dışında kalanları ve illa mezar buraya gelecek diyenleri önce Nâzım’ı doğru anlamaya çağırıyorum. Nâzım Hikmet’in dünya görüşü Marksizm, savunduğu ideoloji eşitlikten yana, komünist bir sistemdi… Ancak “büyük anlatılar’ın’’ (Grand Narratives) son dönemecinde artık değerler sistemi değişti. Biraz dikkatli bakıldığında 21. yüzyılın her şeyi üretip tükettiğini ve bunun yüksek kapitalizmin en büyük stratejisi olduğu görülebilir. Kültürel değerler de artık bu acımasız döngüde yerlerini alırlar. Yani Nâzım da bu anlamda bir ‘’meta’’dır kapitalizme göre. Bir aracıdır. O komünizmin, vatan hainliğinin değişen yüzünün bir simgesi olarak üretilir ve tüketilir. Ancak gerçekte, Nâzımca ve bizce Nâzım yalnızca “büyük insanlığın şairi”… Marksist oluşu tehlike unsuru olmaktan çıktı (!) ; geriye “gerçekler”i söylemişliği kaldı… ve bu sonsuza kadar kalacaktır da… Bu anlamda ne Marksist kesim ne de onun karşısındaki Kapitalist Burjuva aydınları Nâzım’ın mezarının nerede olduğuyla ilgilenmeyecektir. Unutmayalım ki kültüre ve sanata bakış açısı var olan ve gelişen toplumlarda “şairler ve sanatçılar, aydınlar ve ozanlar” mezar gibi somut mimari yapılarla değil ruhları ve yapıtlarıyla insanlarla bütünleşirler. Gelecek nesillere aktarılacak olan da budur. Yoksa her tarafı, karşıt görüşlü lümpen bir topluluk tarafından kırılan, dökülen mezar taşları değildir aktarılacak olan... Nâzım’ın mezarının orada olmasının bir anlamı var; Nâzım’ın yaşamının önemli bir kısmını, ideolojisini ve hatta son aşkını ifade ediyor o bize uzak gömüt..
___ Kendimizi kandırmayalım. Bırakın Nâzım’ın kendisinin neler çektiğini; memleketimiz Nâzım’ın şiirlerini okuyanların sürgün edildiği, işinden atıldığı, işkence gördüğü, toplum dışına itildiği sancılı süreçlerden geçti. Bu günlerden bir günde: ‘’Bir hazin hürriyet’’ uğruna olsa da beni korumaya çalışan babam, ben evden çıkıp gittiğimde Nâzım Hikmet’in kitaplarını raflarda tersine dizerdi! Babam okuryazar bir kişiydi. Ama beni koruyabilmek duygusu ve endişesiyle Nâzım’ın adını gizlerdi.
___ Uzaklardan memleketine bakıp, insanların her öğünde yalanla beslendiğini gören Nâzım: 1949’ da yazdığı ‘’elleriniz ve yalana dair’’ şiirindeki kahramanlara: 1930 Mayıs’ında yazdığı ‘’sen yanmasan ben yanmasam’’ diye bağırarak, 28.7.1962’ de yazdığı ‘’Vatan Haini’’ şiiriyle vatan hainliğine devam ettiğini haykırıyordu karşı kıyıdan. İnsanlık uyansın diye. Yalanla doyanlar gerçeği görebilsin diye!
___ Gerçek gizlenemeyecek kadar büyük şimdi. Nâzım Hikmet yaşıyor!

4 Haziran 2010
Canip DOĞUTÜRK
candoguturk@gmail.com

Herşey özelleştiriliyor, Nâzım devletleştiriliyor
http://www.birgun.net/cultures_index.php?news_code=1277031447&day=20&month=06&year=2010

Kılıçdar Kılıçdaroğlu Üzerine

2010-06-01T17:10:00.010+03:00

Olgun insan güzel söz söyleyen değil,

söylediğini yapan ve yapabileceklerini söyleyen adamdır.

Konfüçyüs

___ Tarihte sistemlerin ve bu sistemleri var eden kurum ve kişilerin zaman içinde değiştiğini, isteyerek ya da istemeyerek görevlerinden çekildiklerini, söylemlerin gerektirdiği biçimde kendilerini var ettiklerini ya da yok ettiklerini ve yerlerini yeni lider, kurum ve kişilere bıraktıklarını gördük, okuduk ve biliyoruz ki bu devinim ve değişim kaçınılmaz… Ancak çoğu zaman kişilerin değişmesi ile sistemlerin değişmesi ya da iyileşmesi aynı zamanlarda olmazlar. Kişiler hızlıca değişebilir ama toplumsal anlamda söylemsel bir değişim çok uzun savaşım gerektirir. Ve kuşkusuz uzun çabalar sonunda yerleşen sistemler etrafı surlarla çevrili büyük krallıklar gibidirler. Bu surlardan herhangi bir taşı değiştirmek önce hendekleri aşabilmeyi kaçınılmaz kılar. Bu sistemin umurunda değildir. Eğer bir değişim gerekliyse “yeni lider” de var olan sistemin B planında hazır beklemektedir.
___ Tarihsel unsurlar zorlayıcı olmaya başladığında ve toplumsal anlamda boşluklar insan yaşamını tehdit ettiğinde artık “temsilci” nin değişme zamanı gelmiştir. Değişmez ise; sistem kendini kilitler. Sistem kilitlenirse; sistemi var eden, koruyan ya da karşıtı olan herkes bundan olumsuz biçimde etkilenir. İşte bunun için sistem kendini sürekli inşa eden, koruyan ve sürekliliğini sağlayacak temsilcileri değiştirir. Bu değişim zorunlu ve kaçınılmazdır. Bu değişim sistemi güvence altına almakla kalmaz; koruyup kollayanlara ve sistemin karşıtı olanların büyük çoğunluğuna da umut getirir. Çünkü: ‘’umutsuz yaşanmaz’’.
___ İşte Kılıçdar Kılıçdaroğlu bu nöbeti devraldı. Herkes için bir umut. Gürül gürül konuşuyor. Büyük insanlıktan ve onun çıkarlarından yana bir kişi. Peki, nasıl bir yol izleyecek? Kendi güç ve dengesini kurabilecek mi? Her kesimi mutlu kılabilecek mi? Partisini militarist yapıdan kurtarıp ‘’halkın’’ partisi yapabilecek mi?
___ İçinde bulunduğumuz sınıfsal yapının aşırı keskinleştiği çağımızda, ‘’varlıkların’’ eşitsiz dağılımından kurtaran; herkese yaşama hakkı tanıyan bir sistemi var edebilecek bir siyasal anlayışın yapılanmasına gereksinim var. Kentlerin, varoşların ve kırsalda yaşayan toplumların bu iletişim çağında artık her şeyden haberleri var. Artık çelişkilerin farkındalar. Onların da (duvarları altın kaplama olmasa da) yaşanabilecek bir konuta, bir parka, doğru düzgün yürüyüş ve bireysel spor yapabileceği alanlara, yüzme havuzlarına, bilgisayarlı kütüphanelere gereksinimi vardır. İnsanlar, içinde yaşadığı çevreye göre kişiliklerini biçimlendirir ve geliştirirler. Bugün, rastgele yapılaşmanın olduğu mahallelerinde açılan inşaat çukurlarına düşen, su birikintilerine, pis, bataklık derelere serinlemek için girip boğulan çocuklar bizim çocuklarımız…
___ Fransız düşünürü Voltaire “İhtirasların sonu yoktur.’’ der. Evet insanlar arasındaki en büyük çelişki ihtiraslarından kaynaklanır ve bunun sonu yoktur. Bunu hatırlatan bir örnek vermem gerekirse; 17. yüzyıl Kuzey Avrupa resimleri arasında “Vanitas” resimleri çok ünlüdür. Bu resim hayatın geçiciliğini simgeleyen nesnelerin ortasına konulan bir kafatası ile oluşturulur. Vanitas resimleri o yüzyılın en zengin insanları tarafından sipariş edilirdi. Çok büyük bir yemek ziyafetinin tam ortasında duvarda bu resimler yer alırdı. Bunun anlamı “Memento mori” yani Latince “Öleceğini unutma” demektir. Bu durumda zengin bir sofra ile yoksul bir sofranın sahipleri eşittir. Unuttuğumuz şey zenginin hırsının yoksulun yaşamını gölgelediğidir… Bunun için doğru politika herkese göre üretilmeli ve hayat bulmalıdır.
___ Kılıçdaroğlu öncelikle şunu yapabilse; büyük insanlığı işsizlikten, güvencesizlikten kurtarabilse. Barınma, doyma ve sonrası toplumsal yaşam için kültür. Batı ülkelerinde olduğu gibi kurumsal çözümler. Sosyal kurumlar oluşturabilse; kimse aç, açıkta, hasta, çaresiz kalmasa… Gelişmiş ülkelerde olduğu gibi çocukların, yaşlıların, çaresizlerin hakları güvence altına alınabilse. Dilenciliğin, soygunculuğun olmadığı, kimsenin kimseye muhtaç olmadığı bir sisteme yön verebilse!
___ Her öğünde umut ve yalanla beslenen bu insanlığa: Artık yeter diyebilecek, kendi tüzük ve yönetmenliğinden başlayarak yaptığı değişimlerle toplumu, bilimselliğe yön verebilecek, dogmalardan arınmış, evrensel değerleri benimsemiş bir lider ve ekibine şiddetle gereksinim vardır. Unutulmamalıdır ki görev ağır, her söz önemli ve verilen söz mutlaka yerine getirilmeli ki insanlık bir adım ileri gidebilsin.
___ Siyasal topluluk (parti) ve onun anlayışı yeni yüzünü geleceğe dönmek zorundadır. Hiçbir şeyin durağan olmadığını biliyoruz. İnsan ve onun hukuku, teknoloji ve tıp hızla her yeni gün yeni yaratımlarla ilerliyor. Buna paralel olarak eğitim de, aynı biçimde kendini evrimleştiriyor. Bu çağdaş gidişe ayak uyduran, çağdaşlığa katkı veren ve ondan beslenen insan ya da siyasal topluluk yaşar; değişmeyen anlayışın yaşama olasılığı yoktur! Herodotus’un bir sözüyle yazımı bitirmek istiyorum.’’Sakın unutmayalım ki; olaylar insanlara bağımlı değildir, insanlar olaylara bağımlıdır’’.

24.05.2010
Canip DOĞUTÜRK

Baykal’ın Gidişine Ağlayanlar Üzerine !

2010-05-17T20:06:00.041+03:00

APTAL ŞARKI
Ana,
gümüş olmak istiyorum
Oğul,
çok üşürsün sonra.
Ana,
Su olmak istiyorum
Oğul,
çok üşürsün sonra.
Ana,
yastığına işle beni
Oğul,
Olur hemen şimdi.
Söz:Federico García Lorca, Müzik:Ruhi Su, Çeviri:Said Maden

___ Ne yazsam diye düşünürken televizyona bir an olsun kulak verdim. Kalkıp televizyonun karşısına geçtim. Görülen manzara çok ilginç: partililer ağlıyor, pankartlarını açmış, bağırıyorlar:’’İnadına Baykal, inadına sol ’’…
___ Yurdum insanı ilginç, ilginç olmasının ötesinde fanatik. Baykal’dan başka CHP’ye genel başkan olacak kimse yok mu koskoca yetmiş milyonluk Türkiyede? Partililer isyanlarını dile getirirken; diğer aydın, sanatçı, yazar-çizer, politikacı vb. kısacası tüm yurttaşlık bilincinde olan herkese hakaret ediliyor. Bu davranış biçimini hakaret, aşağılama, lidere tapınma olarak algılamamak olası değil.
___ Bu insanlar neden ağlıyorlar? Baykal’ın istifasının ardından Türk halkının kaybı nedir? Ne olabilir? Atatürk’ün partisi olarak Atatürk devrimlerinin, çağdaşlaşmanın, laikliğin ve nihayetinde sol’un sembolü olan (bazı partililerin ifadesi) CHP, genel başkanının başına gelen talihsiz bir olayla sarsıldı, buna sözümüz yok. Ancak CHP tek bir kişinin, tek bir liderin güdümünde bir parti mi? Eğer böyle ise, partinin de istifasını verip kendini kapatması gerekmez mi? CHP birinin tekelinde olamaz. CHP bir ideolojinin ifadesidir. Bu da bu ideolojiyi sürdürecek başka takım kaptanlarının olması gerektiğinin bir ifadesidir. Sonuçta ideoloji ve fikir değişken değildir, değişken (değişen) olan kişilerdir, kişiler değişebilir. Burada Türkiye’de insanlar uğruna ağlamak için bir ‘neden’ arıyor gibiler. Uğruna gülmek, mutlu olmak, ilerlemenin ve gerçek bir değişimin ardından gitmek yerine ağlamayı tercih etmek nasıl bir duygudur? Baykal seviliyor, tamam. Fakat Baykal ölmedi. Hatta uğruna ağlanılacak bir şey de yapmadı. Zan altında kaldı ve kendine yakışanı yaptı. İstifa etti. Bu durumda halkımızın ağıtlar yakması kronik bir acının dışa vurması gibi.. sürekli tekrarlanan ve tekrarlanan…
___ İnsanlık tarihinde büyük uygarlıkların yıkılıp, yeniden var olduğu yurdumuzda yüzünü üç yüz yıldır batıya dönen, Atatürk Türkiyesinde bu gibi davranışların yaşanması bizim nerede olduğumuzun bir göstergesi. Sorun sevilen bir liderin ardından halkın gayet masum olan tepkisi değil. Sorun CHP ideolojisinin tek bir lideri olmak zorundaymış gibi davranılması, hissedilmesi. Artık CHP’lilerin derdi Baykal olmamalı, dert CHP ya da diğer partiler, diğer fikirler.. ve tüm bunların Türkiye’yi nereye çektiği, nerede tuttuğu ve ne derece geliştirdiği olmalı.
___ Batıya baktığımızda hiçbir parti lideri bir ömür boyu parti başında yada başkan, başbakan kalmaz. Başkanlara bakın çok ender olarak iki kez seçilmiştir. Biz nedense yetmiş milyonluk ülkemizde ‘adam’ sıkıntısı çekiyoruz . Demokrasiden, fırsat eşitliğinden söz ediyoruz. Asıl sorun işte bu… Bu halk neyin uğruna ağlıyor? Kimin uğruna ağlıyor? Bu sorular sorulmalı. Artık ağlamak alışıldık bir eylem mi oldu Türkiye’de?
___ Her an, her şey değişip gelişirken bizim toplumumuz ve değer yargılarımız neden aynı yerde. Anlamak zor. Yaşadığımız yüzyıl içinde nasıl baş döndürücü gelişmeler oldu. Bilgisayar, internet , tıptaki değişim- gelişim vb. yüz yıl önce nerede idi şimdi nerede? Ama kafalar nasıl olur da bu kadar aynı kalır?
___ Batıda yönetime seçilen liderler; göreve geliyor, dönemini tamamladıktan sonra, teşekkür edip, görevi bir başkasına devredip saygınlıkla sonraki yaşamına dönüyor. Biz ve bizim gibi toplumlarda: başa gelen ne yapıp edip koltuğa yapışıp ölene kadar kalıyor. Sanki ondan başka bu işi yapacak kimse yok! Bu anlayışın adına demokrasi denir mi? Bu halkın karşısına aynı kişilerin bir takım maskelerle, toplumun yüksek değer yargılarını metalaştırarak çıkıp tekrar seçilmesi kadar tuhaf bir anlayış olur mu? Halk çaresiz oy vermeye giderken şöyle düşünüyor olmalı: ’’hepsi birbirinin aynı’’, ’’ne çare kader’’!
___ Düşünüyorum, düşündükçe aklıma akıl almaz şeyler geliyor! Adam çok adam yok gibi! Oysa ki toplumumuzda adı Deniz Baykal olmayıp, anlayışı okyanus olan çok Deniz’ler var. Yeter ki akılcı, demokratik ve çoğulcu anlayış var olsun!

15 Mayıs 2010
Canip DOĞUTÜRK

Birileri kendisi için yaşamış

yaşamı seçmiş, yaşıyor.

Biri halkı için ölümüne olsa da,
Savaşmış.
Şimdi ikisi, bir arada, aynı karede!
Oysa ki yaşamla-ölüm kadar uzaktılar
birbirlerine.
Eğreti son!

Canip Doğutürk

_____

__________________

ağla insan kardeşim

ağla

ağlamalısın

sahipsiz kalmanın

ne demek olduğunu

’’anlamak’’ kolay değil

ağla!

Canip DOĞUTÜRK
__________________________

_________________________

adam çok_adam yok

_________________________

Akrep gibisin kardeşim

Akrep gibisin kardeşim,
korkak bir karanlık içindesin akrep gibi.
Serçe gibisin kardeşim,
serçenin telaşı içindesin.
Midye gibisin kardeşim,
midye gibi kapalı, rahat.
Ve sönmüş bir yanardağ ağzı gibi korkunçsun, kardeşim.
Bir değil,
beş değil,
yüz milyonlarlasın maalesef.
Koyun gibisin kardeşim,
gocuklu celep kaldırınca sopasını
sürüye katılıverirsin hemen
ve âdeta mağrur, koşarsın salhaneye.
Dünyanın en tuhaf mahlukusun yani,
hani şu derya içre olup
deryayı bilmiyen balıktan da tuhaf.
Ve bu dünyada, bu zulüm
senin sayende.
Ve açsak, yorgunsak, alkan içindeysek eğer
ve hâlâ şarabımızı vermek için üzüm gibi eziliyorsak
kabahat senin,
— demeğe de dilim varmıyor ama —
kabahatın çoğu senin, canım kardeşim!
NAZIM HİKMET RAN
____________________

Düşünen Adam’ı Kim Delirtti ?

2010-01-04T13:29:00.018+02:00

Meudon'daki Villa des
Brillants'ın bahçesi
Paris

___ İlk gençlik yıllarım Bakırköy’ün sokaklarında dolaşarak, tarihi evlerini inceleyerek, sahilde, Ataköy plajında ve sık gittiğim Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'nin bahçesinde Rodin’in “Düşünen Adam” heykelinin çevresinde, önünde, yanında ona bakarak, onun üzerine düşünerek geçti. Semtin sokakları beni çoğu kez bu devasa ve bir akıl hastanesinin bahçesine konulmasıyla daha da gizemli bir anlama bürünen etkileyici bir -adam- heykelinin atmosferine yaklaştırıyordu her seferinde..

___ Hastane bahçesinde dolaşıp, hastalarla konuşup, şiirler yazdığım, ‘Düşünen Adam’ heykelini inceleyip, düşünüp anlam veremediğimde; kafamda beliren ilk soru “Bu heykelin adı “Düşünen Adam” ve neden bir akıl hastanesinin bahçesinde yer almış?” sorusuydu.
___ Düşünen Adam( The Thinker,1889) heykeli Rodin’in en öne çıkan eserlerinden biridir. Rodin’in yaşamı boyunca yaptığı heykellere bakıldığında “insana dair” olanı görmek şaşırtıcıdır. Onun duygu yüklü, hazin, sessiz ve bazen tek bir insan duruşu ya da iki insanın yanyanalığında okunabilen “tarih”i, insanın tarihi ve sonsuzluk onu dünyanın en “güzel” heykeltıraşı yapmıştır. Heykellerinde (Öpüşme ya da Düşünen Adam’da olduğu gibi) sıradan kadın ve erkeklerin duygu ve karakterlerine ilişkin anları “taşlaştırır”, ölümsüzleştirir. Okunur kılar, bize gösterir. Bu öyle bir etki yaratır ki “budur, insan işte budur!” diye çığlık atar insan içinden.
___ İşte “Düşünen Adam” da bana böyle dedirtiyordu, her seferinde beni şaşırtıyordu: “Düşünmek” diyordum. Düşünüyordum. Düşünmek ancak böyle güzel “görünebilirdi”. Bu kadar sade, bu kadar katı, bu kadar umarsız, bu kadar sessiz, dünyanın çok ötesinde, ve dünyanın tam içinde, tanrılaşan bir adam gibi, taştan, büyük bir heykel. Kolunun çenesine yaslanmış doğallığı, başının eğikliği; düşünme eyleminin yarattığı o meraklı, dingin, endişeli “hal”.
___ Peki “düşünme” üzerine bu kadar çarpıcı bir etki yaratan bu heykel, akıl hastanesinin bahçesinde yükseliyor ise, bu bir simge mi? Düşünmek, çok düşünmek nasıl bir eylemdir? İyi midir? Kötü müdür?
___ İnsanların zihninde Bakırköy Akıl Hastanesi ile Düşünen Adam heykeli aynı anda belirir çok uzun bir zamandır. “aaa hastane mi derler hani bahçesinde düşünmekten deliren adamın heykelinin olduğu” Öyleyse “Düşünen Adam” akıl hastanesinin bir özdeşi olmuştur. “Düşünen Adam” heykeli ruh hastalıklarının tedavi edildiği bu hastaneyi temsil eder. İnsanların zihnine değiştirilemez bir şekilde kazınan şey budur: Düşünen Adam heykeli + akıl hastanesi = öyleyse “düşünmek delirtir” demiştir insanlar artık. Ve elbette eğer düşünmek delirtirse –ki bu olumsuz bir önermedir- “öyleyse düşünmemeli çok fazla” diye düşünmek her insanın hakkıdır elbette. Ancak bu hak çok önemli bir kurumun bahçesinde manipüle edilip, denetim altına alınıyor belki de.. Düşünmemeyi seçmek yanlış değil, düşünmeme tercihinin bu şekilde yönlendirilmesidir yanlış olan.
___ Şu soru çok önemli: Neden Düşünen Adam heykeli Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin bahçesine konulmuştur? Eğer bir şey bir yeri temsil edecekse bunun bir anlamı, geçerli bir nedeni olmalıdır.
___ Düşünen Adam heykeli, o devasa taş heykel, “düşünme” ye ve orada yatan akıl hastaları için bir övgü müdür? Yoksa “düşünme eyleminin sonu burasıdır” diyen bir yergi mi?
___ Bu soru Ortaçağ ve Aydınlanma arasındaki tarihi kırılmayı akla getiriyor. Bilindiği gibi Aydınlanma tanrı iradesinden kopuşu; insanın aklının ve iradesinin kutsanmasını, bilime, düşünceye, bireysel hak ve özgürlüklerin artık akıl yoluyla insanın bizzat kendi iradesi tarafından inşa edilmesi sürecidir. Yani Aydınlanma aslında “düşünceye övgü” dür. Artık “düşünmek” sorgulamaktır, aramaktır, bulmaktır, yeniden ve yeniden sorgulamaktır, daha çok düşünce bulmaktır, uygulamaktır, “yeni” ye yelken açmak, eskinin zararlılığını bertaraf etmektir. Yani “düşünmek” gereklidir, güzeldir ve “yeni” ye ulaşmada en önemli kaynak ve araçtır.
___ Peki öyleyse insana dair olan bu eylem neden insanları delirtir, ya da onları delirten “Düşünen Adam” daki gibi “düşünüyor” olmaları mıdır ruh hastalarının.
___ İşte bu heykel ve akıl hastanesi birlikteliği bu soruları kaçınılmaz kılıyor. Yoksa “Düşünen Adam” heykeli bu bahçede küçük bir şaka mıdır? Düşünen Adam hepimizle dalga geçiyor olabilir mi acaba..
___ Orada yüceltiyor belki de “düşünmeyi”; düşündüm ve buraya kapatıldım diyor olabilir mi.. Düşünmeye devam edin ve özgür olun diye haykırıyor olabilir mi?.
___ Düşünmek ne zamandan beri sıkıcı bir eyleme dönüştü? Kim dönüştürdü? Aydınlanmanın ardından insan aklının yüceliğine duyulan inanç modern dönemde yaşanan acılar, savaşlar, eşitsizlikler ve iç hesaplaşmalarla büyük bir hayal kırıklığına mı dönüştü. Ve artık düşünmeye küsüldü mü?. Bu yüzden mi Düşünen Adam bu kadar küskün ve kirli duruyor o bahçede..
___ Tüm bu bilgiler ışığında asıl sorun şu; temsiliyet meselesi, yani bir yeri anlatan herhangi bir şey, bir yere konulan bir heykel orayı simgeleyen, temsil eden bir özelliğe bürünür ve bu çok güçlü bir görsel, işitsel ya da yazınsal bellek oluşturur. Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin simgesi olan “Düşünen Adam” heykelinin verdiği karışık sinyaller, bu heykelin simgelediği şeyin, deliliğe “övgü mü, yergi mi?” olduğu ve dış dünyanın bir “akıl hastanesi” ni algılama biçimi açısından yaratılan manipülasyondaki “olumlu-olumsuz(?)” anlamdaki belirsiz ikilik olarak özetlenebilir.
___ Dünyada yaşanan tüketim çılgınlığı, küresel kapitalizm, sanallık, teknoloji, hız ve elbette ki tüm bunların dolaylı sonucu olan düşüne-meme durumu, istenci, tercihi, hatta düşünmeye vakit bulamamak; Türk toplumu açısından bakıldığında Aydınlanma (düşünceye övgü), endüstrileşme, modernleşme gibi kavramların Batı’daki gibi işlememiş olması ve her türlü gelişmenin “Batılılaşma sevdasına” dönüştüğü bir ortamda temsiliyet kavramı, kimlik ve bununla birlikte “düşünme” nin anlamı da elbette karışık ve belirsiz sinyallerin gazabına uğramakta..
___ Türkiye’nin en bilinen ve en önemli akıl hastanelerinden biri olan Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi de bu anlamda “Düşünen Adam” heykelini ne yapacağını pek bilememiş gibi görünüyor. Belki de Rodin’in bu heykelini İstanbul’da bir meydana ya da bir üniversitenin bahçesine ya da önüne armağan ederek bütün insanlığı yanlış bir rotadan kurtarabilir, ne dersiniz? “Düşünme” ‘nin insanı iyileştirdiği böylece tekrar beyinlerimize kazınır. Neyin insanı hasta ettiğini böylece daha net görebiliriz.. Ve aslında akıl hastanelerinin varlığını sorgulamak ya da ironik anlamlar yaratan simgelere başvurmak yerine orayı hastalar için daha yaşanılır yerlere dönüştürmek ve psikiyatri bilimini dünyanın geri kalanıyla paralel bir gelişme çizgisine ulaştırmak için çabalayabiliriz. Böylece akıl hastanesinde yatan insanlarımız da “Düşünen Adam” la barışabilir.
___ Var olduğumuz için düşünüyoruz. İşte “Düşünen Adam” bu yüzden çıkmalı meydanlara!
___ Ve sanat! ve Rodin! Ve Düşünen Adam! Böyle bir anlayışa sebep olmamalı: Hastaneye bakanlar “düşünürsek deli oluruz..” ve hastanenin içindekiler “düşündüğümüz için deli olduk..” diye düşünmemeli…

31 Mart 2010
Canip DOĞUTÜRK

Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi bahçesi

Ant İçme Üzerine

2009-11-13T17:07:00.009+02:00

__ And veya Ant, Meydan Larousse’da yazdığı biçimiyle; Tanrı’yı veya kutsal sayılan bir varlığı tanıklaştırarak verilen söz; and içmek ise yine kutsal bir şeyi ortaya koyarak yemin etmek; ant vermek; karşısındakince kutsal sayılan bir şeyi ortaya koyarak, onu bir şeyi söylemeye; bir işi yapmaya ya da yapmamaya zorlamak. Hukuksal anlamda ise; bir kimsenin verdiği sözün doğruluğunu tasdik için kanun veya örf gereğince belli sözleri söylemesi veya hareketleri yapmasıdır.
__ And içmek, sözlük tanımından da ilk anda anlaşıldığı gibi kutsal sayılan manevi ve dinsel değerlerden türeyen bir ritüeldir. İlk topluluklardan günümüze insanların bir araya gelerek; kendilerinin, ailelerinin ve üyesi oldukları toplumların kaderlerini, maddi ve manevi değerlerini inşa etme süreçlerinde; birbirlerine ve tanrılarına karşı adaklar ya da soyut kavramlarla, dualar, sunmaları: Sözler ya da yeminlerle geliştirdikleri iletişim aslında And içme’nin temelinde psikolojik ve toplumsal anlamların olduğunu gösterir. And İçmek bu anlamda insanların yaşamlarında olmasını istedikleri ya da istemedikleri durumlar üzerine ‘kendilerini’ ortaya koymaları; kendi manevi değerlerini ortaya sürerek belki de ‘hayata’, ‘evrene’ karşı verdikleri bir ‘söz’dür.
__ And İçmek bu anlamda aslında yazının icat edilmediği ya da az kullanıldığı dönemlerde kültürlerin kendi aralarında ya da rakip topluluklarla aralarındaki anlaşmayı sağlayan ‘sözel’ bir kültürün, verilen söze atfedilen anlamın çok önemli bir parçasıdır. Sözel kültür, yazılı tarihin satır araları gibidir; çünkü ağızdan ağıza yayılan ve sürekli türetilen bir iletişim şekli olarak ‘söz söylemek’ bir çok toplum için namus, şeref, dürüstlük gibi duyguları ifade eder; bu hem kişisel hem de toplumsal benliği ortaya koyma, kanıtlama ve var olma çabasıdır. And İçmek sesli yapılan bir eylem olmakla birlikte, beden hareketleri de bunu destekler.
__ Tarihte gerek Pagan inanışında gerekse tek tanrılı dinlerde kutsallık ve dinsellik; toplumsal ve ideolojik yapılarla paralel yürümüştür. Krallar tanrıların önünde and içerler, komutanlar imparatorlarının, bir eş kocasının önünde, bir senato üyesi mecliste, bir asker vatanı üzerine ya da bir tıp adamı bilimin üzerine and içer. And İçmek özünde evrensel bir eylemdir. Ve yazının, belgenin ya da kağıt üzerindeki herhangi bir şeyin ötesinde sanki sesin ve hareketin daha güvenilir bir kanıt olduğunu anlatır. En son noktada görevli görevine and içtikten sonra başlar.
__ Ancak; and içmek evrensel ve kutsal bir gelenek bir ritüel ve bu nedenle de soyut bir olgu.. Bu nedenle kutsallık atfedilen her şey gibi çekiştirilmeye; deforme edilmeye oldukça uygun bir eylem. Sorumuz şu ? : Bu eylem, insanlar arası güvensizliği güvenilir yapmaya yönelik bir aldatmacaya mı dönüştü? Dünya paylaşım savaşlarının öncesi ve sonrasında faşizan değerlerin önemsendiği ve ırk üstünlüğünün tartışıldığı, araştırıldığı zamanlarda; devletlerin, kendi varlıklarını korumak için ulusal tarihlerini kendilerine göre yazmış ve bunu güçlendirmek için de ‘and içme’ eylemini yüceltmiş oldukları bir gerçek.
__ Şimdi o günlerin anlamını ve önemini kavrasak da, bugün o anlayışın tabulaşarak sürmesini anlamak, kavramak zor.. O günden bugüne çok şey değişti. Bir kere kendi deyimleriyle küreselleşme, tek kutuplu yönetim egemenliğinde, emek ve sermaye dünyanın her yerine konar-göçer oldu. Toplumlar da emek ve sermayenin paralelinde konar-göçer akışkanlığını sürdürmektedir. Uzay teknolojisi gelişti, insanın gen haritası çıkarıldı. Uzay ve okyanuslar üzerine kent kurma çalışmaları sürüyor. İnternet ve medya sayesinde Dünya küçüldü. Nerde ne varsa biliyor ve görüyoruz. Bu noktada ritüellerin, geleneklerin de algılanma biçimleri elbette değişti ve değişmesi de gerekir.
__ Ancak hala aynı anlayışta diretmek bizi acaba nereye götürür? Daha doğrusu ‘nereye sürükler’ ?
__ Toplumun her bireyi, meslek grupları ve henüz yeni konuşmaya başlayan çocuklar dahi and içmeğe yönlendiriliyor. Peki bu and’ın, yeminin, bir anlamda varlığı ortaya koymanın anlamı giderek ‘içi boş’ bir ezbere mi dönüştü ?
__ Her alanda yıllardan beri and içen kişilerin, içtikleri anda ne ölçüde bağlı kaldıkları artık tartışılmalı ? İçinde bulunduğu kapitalist sistemde kişilerin andına bağlı kalma olasılığını düşünmek gerekir!
__ İlk toplumlarda kölelerin efendilerine bağlılık yeminlerinin zamanla olumlu ve insani olana karşı çeteleşen bireyler arasında ve daha sonra da giderek kurumların ve yasaların boyunduruğu altına giren ve insanları öğrencileri, eğitimcileri giderek ‘köleleştiren’ bir zihniyetin ezberine mi dönüştüğü sorusu sorgulanmalıdır.
__ Feodal değer yargılarıyla iç içe ve birbirini besleyen çarpık yaşayan kapitalist toplumlara kıyasla, gelişmiş sayılan batı toplumlarında hukukun üstünlüğü ile yaşama hakkını daha eşitlikçi bir anlayışla koruduğundan ant içme anlam ve önemini yitirmiştir. O ‘ant içme’ ritüeli yerini belgelere ve yaptırımlara bırakmıştır.
__ Eğitim kurumları, eğitim- öğretimi: ‘bilinenden bilinmeyene, yakından uzağa, kolaydan zora, tekilden çoğula, somuttan soyuta...’ ilkeleriyle sürdürürken; bu ilkeleri ant’taki söz dizimiyle tersine çevirmiştir.. Bu ilginç bir çelişki. Bu yaptırımın ta başında çok yönlü düşünülmemesine, daha sonra da bu çelişkinin göz ardı edilmesine şaşmamak elde değil.
__ İyi yaşayamamak, iyi beslenememek, dışlanmak, birçok alanda Batı’dan yansıyanlarla yaşamak ve tüm bu çelişkiler yumağının içinde her sabah sıraya girerek and içmek; yarının bireyleri olacak çocuklarımızı ne hale getirir! Daha ‘kompleksli’ bir kişiliğe; sonraki yaşamında, ‘duygulanım bozukluğuna’ sürüklemez mi? İçinde bulunduğu toplumun soyut olan değer yargılarını henüz algılayacak olgunlukta olmadığından, yeminde geçen söz dizimini de anlayamaz. Onlardan, anlayamadığı sözleri tutması da beklenemez. Bu durum hem çocukların geleceğini, hem de toplumun yüksek değer yargılarını iğdiş ederek toplumun değişim ve gelişimine ket vurmuş sayılmaz mı? Her sabah militarist bir anlayışla çocukların, gençlerin sıralanıp kalıplı mutluluk sözlerini yağmur, çamur ve kar demeden, soğukta titreyerek söyletilen yemin yoksulluğun üstünü örtebilir mi ? Bunun boşluğunu fark eden çocuklar büyüdüklerinde; ne yemine, ne de o kutsal değerlere inanır!
__ Nazım Hikmet’in ‘’Elleriniz ve Yalana Dair’’ şiiri sanki buna yanıt verir nitelikte…
(…)
Ve insanlar, ah, benim insanlarım,
yalanla besliyorlar sizi,
halbuki açsınız,
etle, ekmekle beslenmeye muhtaçsınız.
Ve beyaz sofrada bir kere bile yemek yemeden doyasıya,
göçüp gidersiniz bu her dalı yemiş dolu dünyadan
(…)
__ Ant: doğaya, hayvanlara, insanlara, sanat değerlerine saygılı olmayı, toplumun değer yargılarını hukuksal sözleşmeyle sentezleyerek yaşamayı; kendisinin varlığını kabul etmesinin yanında, başkalarının varlığının da anlamını ve önemini kavratacak anlayışı vermeli. Günlük yaşamsal zorlukları, çelişkileri çözmeyi öğretmeli. Sanatın (müzik, resim, edebiyat mimari, sinema vb. gibi) yaşamsal süreçte ne denli önemli olduğunu sezdirerek, doğayla ve insanlarla barışık yaşamanın yollarını öğretmelidir!
__ Kutsal değerler üzerine and içilmesinin doğruluğu artık günümüzde önemini yitirmiştir. Bunun kanıtını içinde yaşadığımız düzen göstermektedir! İnsanlar arası ilişkiler kutsal bilinen değerler üzerine yapılan yemin ya da antla korunamaz. Aksine doğruluk, çalışkanlık, vatana bağlılığın güçlenmesi ve korunmasının yolu: elle tutulan gözle görülen üretim ve üretilenin paylaşımından; toplum sözleşmesinin çağdaş oluşundan, bu sözleşmeye bağlılığından, eğitimin yaşamsal ve bilimsel boyut kazanmasından geçer. And içme kronikleşirse etkisini yitirir, insanları daha karmaşık güvensiz toplumsal ilişkiler yumağına sürükler.
__ Kurumsallaşan yeminlerin ömürleri kısadır. Sürekliliğinde ise etkisini yitirir. Toplumlar yemin törenlerini kısa süreli bir amaç ve ortak düşmana karşı savaşım uğruna koyar; bireyler de bu birlikteliği ve bağlılığı savunmak için yemin ederler. Savaşım sonuçlandıktan sonra, içilen and da anlam ve önemini hızla kaybeder. Temel kazanımın sonrasında ise bu ritüellerin sürmesi kişileri, ayrımcılık, ötekileştirme ve çeşitli kompleks duygularına saptırır.
__ Eğitim aşamasında her yönüyle farklılık gösteren çocukları aynı potada eritmenin sonucunu görebilmek mümkün… Vandalizmin, her türlü terörün ve mazoşizmin kaynağında bu aynılaştırma ritüellerin etkisi vardır… And içme gereksinimi duymadan; çağdaş hukuk anlayışı ile yaşayabileceğimiz bir düzen umuduyla …

Canip DOĞUTÜRK
____________________________

Gürültü Kirliliği Üzerine

2009-11-03T14:01:00.001+02:00

İnsan üzerinde olumsuz etki yaratan ve dinleyene bir anlam ifade etmeyen, hoşa gitmeyen ses ‘gürültü’ (aykırı ses) olarak tanımlanıyor. Bu tanıma göre; bir sesin gürültü olarak kabul edilmesi için; mutlaka yüksek düzeyde olması şart değil, doğaya ve doğal olana aykırı olan, insanı ruhsal ve fizyolojik boyutta olumsuz etkileyen her türlü ses ‘gürültü’ dür.

Gelişen sanayi toplumunun yarattığı ve ürettiği ürünlerden çıkan seslerin gürültüye dönüşerek; insan üzerindeki zararlı etkisi saymakla bitmez. Dünya Sağlık Örgütü’nün araştırmalarına göre bugünün dünyasında kent insanının maruz bırakıldığı gürültü yoğunluğu, kent insanının sağlığını tehdit etme sınırını fazlasıyla aşmıştır.

Araştırmalar insan vücudunun, ani ve yüksek seslere karşı otomatik ve bilinçsiz olarak tepki gösterdiğini ortaya koymuştur. Çevre kirliliğinin ses boyutunun doğaya zararı tartışılmaz boyutlara ulaşmıştır. Dağı taşı toza dönüştüren; dingin biçimde duran dağlardaki karları, çığa dönüştüren aykırılık. Bitki örtüsüne ne ölçüde zarar verip vermediği araştırılıyor.

En güzel ses bile ölçüsünü aştığında, gürültüye dönüşür ve insana işkence eder. Sinir sistemini etkileyen düzeysiz ses; insanın dinginliğini bozar. Dolaşım sistemini etkileyip, endişe, baş ağrısı, tansiyon dengesizliği, mide bulantısı, kalp çarpıntısı ve algılama bozukluğu yaparak şiddet duygusunu kamçılar. Fiziksel ve psişik davranış bozukluğu yaratır.

Gürültü kirliliği üzerine yazmaya karar vermemin sebebi bir şekilde hepimizin dayanmak zorunda kaldığı; diğer insanlarla bir arada bulunmak ya da alışveriş yapmak için gitmek durumunda olduğumuz alışveriş ve yaşam merkezi adı verilen devasa tüketim mekanlarının belki de gürültü denilen şeyin en çok ve en açık yaşandığı yerler oluşunun bende yarattığı rahatsızlık.. Bu anlamda adına alışveriş ve yaşam merkezi (AVM) denilen yerlerin ne tür bir “yaşam” merkezi olduğunu sorgulamamak elde değil. (!) Sorulması gereken soru; insanlar ‘yaşamak’, ‘sosyalleşmek’ için gittikleri bu mekânlarda aslında neye maruz kalıyorlar? Ve bunun farkındalar mı? Büyüğü, küçüğü, megası, süperi, hiperi, tümü birbiriyle yarışır durumda. Dayatmacı bir anlayışla, ‘bayağı’ müzik türlerinin, cehaletle birleşerek son teknoloji ürünü olan hoparlörlerden çıkan çığırtılar gürültüye dönüşür. Sık sık elemanlarını dengesiz bir sesle, anonsla çağırır; ikide bir indirimli ürünlerini sayıp dökerler. Buradaki ses çığırtkanlığı, hani o felaket, savaş ve düzensiz eylem alanlarında: birileri eline aldığı mikrofonla var gücüyle bağırır ya, işte öyle bir kaosa dönüşür! Bunların bazıları da –çevreci- diye bilinir. Ancak görünenin altında yatan şu ki: bu yaşam merkezleri, bilimin ve sanatın iflas ettiği bir toplumun ‘yaşamaya çalıştığı’ ama fiziksel olarak beton yığınlarına ve ruhsal olarak da aykırı ses yığınlarına sıkıştıkları mekânlardır.

Bu ürkütücü yapıların içinde binlerce ürünü pazarlayan ve yüzlerce düşük ücretle çalışan elamanlar; yüzlerce giyim, onlarca yeme-içme yerleri var. Bu dev sektörde gününün tamamını geçiren insan yığınları; ciğerlerine, ince görünmez tozları (partikülleri) çekerek yemek yemeye, alışveriş etmeye, ‘yaşamaya’ çalışırlar.. Bir ürün almak için gidenleri, on ürünle uğurlayan o büyülü marketler. Mağazalar yan yana dizilmiş meyhaneler gibidir; her birinde kötünün taklidi çeşit çeşit müzik mi desem gürültü mü; yanında konuşan kişiyi duymak bile mümkün değildir. İnsanım diyene eksiksiz bir ‘işkence’.

Bazen yetkili kişileri bulup söylerim; “ben bir eğitimciyim, bu sesler gürültü boyutunda, teknolojinin gelişmiş olduğu bu aşamada elamanlar, anonsla çağrılmaz, indirimli ürünler böyle bağırarak söylenmez, bu insanları aptal yerine koymaktır; insanlar buraya gelmiş istediği ürünü zaten alacak! Burası alışveriş merkezi, burası meyhane değil. İnsanlar işkence boyutunda seslere maruz bırakılamaz.” Ama yetkili kişi diretir: ’’herkes bundan memnun’’. ’’Sizden başka kiseden şikâyet gelmedi’’, ’’biz bu müzikleri izinli çalıyoruz’’ diyerek ve bakarak bana ‘ “Hangi gezegenden geldiniz?” diyen bakışlarla!

Yaşam merkezlerinin içinde rahatsız eden bir müziğin ve anonsların dışında başka sesler de duyarsınız: “dönere gel dönere”, “pideler sıcak sıcak”, “gel gel… bir alana bir bedava sucuklar”, “Sucuk, sucuğa gel sucuğa” gibi.. Yanına yaklaşıp, niye bu kadar bağırıyorsun kardeşim dendiğinde; verdiği yanıt ilginç: “benim görevim bu, bağırmak”. Daha sonra bunlarla konuşurken bu bağırmalar size kendinize bile zarar verir; ses telleriniz, bozulur. Zamanla işitme kaybına neden olur! - bir yandan da düşünüyorum: bizim insanımız: ölüm ve hastalığı anında yaşayıp görmeyince, inanmaz.- dediğimde; içlerinden birisi bu çığıran arkadaşlarından birinin, gece uykusunda bile ’’pidelerrrr, pidelere geliiin’’ diye bağırarak uyandığını anlattı! Ailesi hastaneye götürmüş; doktor iş alanını değiştirmesini söylemiş. İş yerine durumu iletip, ‘’beni daha sessiz bir bölümde çalıştırın dediğinde; aldığı yanıt işten ayrılabilirsin, senin için kuralları değiştiremeyiz, olmuş.

Yazık bu insanlara, bize.. Bu bozuk düzeneğin sahipleri ve yetkilileri belki de bu durumlardan haberdar bile değil. Ama onun çok çalışkan sadık müdürleri -şirketimi kâra geçireceğim diye- var gücüyle insani değerlerden uzaklaşıyorlar. Var olan olumsuzlukları görmezden gelerek ve bu büyük sorunları dile getirenleri de, başka makamlara yönlendirerek çözümsüzlüğe iten bu anlayıştan kurtulmaları gerektiğine inanıyorum.

İnsanların tüketme duygularını körükleyen, her şeyi, sesi, rengi, kokuyu pazarlayan; yaşam ve sanat eğitimi yöntemleriyle eğitilmeyen bu yığınların düzeyini daha da aşağı çeken, küçülten ve aptallaştıran merkezler. Alışveriş merkezlerinin bugün geldiği nokta; ne yazık ki insanları -daha çok çalışanlarını kronik olarak yıpratmak, metaya dönüşen her şeyi pazarlamaktır…

Bu tip birçok merkezin rastgele yapıldığı veya toplum kalabalığını taşımayacak yapıların alışveriş merkezlerine dönüşerek, yeni hastalıkların oluşmasına neden olduğu açık.. Hem de tedavisi çok daha zor olan hastalıklar; yalnızlık, stres, yorgunluk ve yaşamın güzelliğini göremeden, ona dayanmaya çalışan emekçi insanları yok ediyor...

Kapalı, yapay aydınlatma ve havalandırmalı ortamlarda; görünmez mikropları soluyarak yaşamaya çalışmak yerine, toplumumuzun daha bilimsel, daha sağlıklı ve sanatsal ‘yaşam alanları’ oluşturacağı umuduyla…
Canip DOĞUTÜRK

[1] http://www.cevreonline.com/gurultu.htm

Köyün Kent Oluşu Üzerine

2009-11-03T13:41:00.006+02:00

Bir şeyi gerçekten bilmek

onu anlamakla olur.

Sokrates

___İnsan toplumsal bir varlıktır ve bunun bilincinde olan tek canlı da yine insandır.
___İnsanoğlu var olduğundan bugüne, kendi egosunu tatmin için; çeşitli güç gösterileri yaparak ötekini alt etmek için uğraşmıştır, uğraşmaktadır da. Bu anlayış artık çağımızda geçerli değildir. Bu anlayışı, toplumsal sözleşmeye taraf olanlar bastırmakta ve izin vermemektedir. Sözleşmedeki yasalarla dışlanmaktadır.
___Özgürlüğün, yaşamanın temelinde toplumsal sözleşmeye bağlılık vardır. Hayatımızdaki her davranış bu sözleşmeye dayalıdır. Kurumların, ailelerin, devletlerin, kişilerin, sitelerde yaşayanların kendilerine ve topluma karşı sözleşmesi; dahası uluslararası hukuk (sözleşme) vardır. Hukuksuzluğun olduğu yerde, yaşam risk altına girmektedir.
___Hiçbir şey durağan değildir. Her varlık her an değişir, gelişir ve dönüşür. Toplumsal sözleşme (yasalar) de değişir ve gelişir. Yeni sorunlar, yeni kuralları doğurur. Bu yeni kurallarda zaman içinde yeni sözleşmeyi oluşturur. Bu yeni sözleşme toplumun daha barışık, daha düzenli ve hep bir arada yaşamasını sağlar. Bu toplumsal sözleşme herkes içindir. Bireyler bu sözleşmeye uymak zorundadır. Uyulmadığı zamanlar da her tür olumsuz davranış biçimi ortaya çıkar ki; bu da o toplumun çöküşü demektir. ’’Ben istediğim gibi yaşarım’’ anlayışı doğru bir davranış değildir. İçinde bulunduğu topluluk bunu kabul etmez!
___Herkesin bir yeteneği vardır. Hayatın sürekliliği için gerekli iş alanlarında çalışır. İçinde yaşadığı toplumun bireyleri arasından, gözlemler sonucu rehberlik edebilecek yapıdaysa onu temsilci seçer ve genel hukuk çerçevesinde onun anlayışına, yaratıcılığına saygı gösterilir. Seçilen kişi de o topluluğu: barışa, birliğe, kentli ve çağdaş olmaya götürmek için hayatın akışı içinde görevini sürdürür. Yapacağı iş çevreye ve insanlığa yararlı ise ona destek olunur. Çünkü gelecek çocuklarımızın ve dünya hepimizindir.
___Gözlem yaptığımızda en yakın yaşam alanımızdan bir örnek verecek olursak: Bir aile alt kat balkonda kahvaltı yaparken, onun üstünde oturanın halısını kilimini, tozunu_toprağını balkondan silkelemesi, halısını balkon korkuluğunda hortumla yıkaması ve penceresinin önünde oluşan atıkları aşağı atması saygısızlık, görgüsüzlük ve cahilliktir.
___Gelişmiş toplumlarda bu davranışları yapmıyorlar, yapamıyorlar. Onlar önce kent alanlarını bahçelerini, sokaklarını, caddelerini temizliyorlar. Niye, pislik penceremizden, kapımızdan, giysilerimizden, rüzgârdan tekrar geri gelmesin diye.
___Onlarda, açık alanlar herkesindir, herkes bu sözleşmeye sahip çıkar. Bizde ise toplumsal alanlar; yani evimizin dışı hiç kimseye ait değildir. Kirletilebilir, yok sayılabilir. Birileri, toplum ya da çocuklar yararlansın diye bir şeyler yapıyorsa, onu da birileri yok etmenin peşinde. Evimiz kendimize aittir ama ortak alanlar hepimizindir, anlayışı ile yaşamalıyız.
___İnsan kendine, toplumuna, çağına ve çevresine karşı sorumludur. Yaşadığımız çevreye ve var kabul ettiğimiz sözleşmeye uymak çocuklarımızın geleceği için bir vazgeçilmezdir.
___Bir büyük ozanımızın dediği gibi "hepimiz bir yerlerdeydik başka bir yere geldik, değişen dünyanın sürecinde’’ ve çocuklarımız buralı, İstanbullu. Onlar burada doğmuş burada büyüyorlar, doğulu-batılı vb. değil. Dünya gezegeninde, Türkiye’nin İstanbul kentinde yaşıyorlar. Sorulmasa bilinmeyecek nereli olduğumuz. Nereli olduğumuz da pek önemli değil, biz buralıyız artık. Kendi gelenek ve göreneklerimizi, ortak değerlerimizle birleştirerek yaşamaktayız.
___’’Eski köye yeni adet gelir mi’’ diyenlere, kendi yaşadığı yeri ve insanlarını dışlayanlara inat, burası: oluşturduğumuz sözleşmeye uyarsak; evet eski köy sağlıklı bir dünya kenti olabilir.

Ekim 2009
Canip DOĞUTÜRK

Okul Servisleri Üzerine (Taşınan Eğitim)

2009-10-05T23:37:00.003+03:00

___ Eğitim karmaşık bir süreçtir.Eğitimin kurumsal (okul eğitimi) boyutuna baktığımızda ise çelişkilerin ne kadar çözülür ya da çözülmez olduğu tartışılır. Varolan birkaç çelişkiye hep birlikte bakalım..
___ Her anne-baba, çocuklarının iyi okulda okumasını ve iyi eğitim-öğretim görmesini isterler. Ama çok ilginçtir ki bunların çoğu olmaz ve onların düşündüklerinin dışında başka bir boyuta sapar. Bu karmaşık durumun kaynağı: içinde yaşadığımız düzen. Bu düzenin erki istese birçok olumsuzluğu giderebilir, doğruları yerli yerine oturtabilir(?).
___ 1980 öncesinde devlet okullarının yanında az sayıda olsa da özel okullar, dershaneler vardı, ama bazı semtlerde de hem devlet hem özel destekli okullar yoktu. 1980 sonrasında başlayan göç, kent çemberini genişletmeye başlamasıyla bu yeni yerleşkelerin çarpıklığı okul eksikliği, dershanelerin öğrenci sayısının çok kalabalık oluşu, insanları yeni çareler üretmeye itti. En önemlisi göçlerin yeni düzeni, yeni simsarlar yarattı. Bu yeni girişimci simsarlar kendi özellerini var etmeye başladı. Okul, hastane, semt, mahalle vb. gibi. Buna paralel olarak yeni tip okul, eğitim –öğretim, ders, kitap, okul sırası ve akla gelebilecek her şey değişti. Bir yapay özgürlük rüzgârı esmeye başladı.
___ Bu değişken durum insanların yapılarını da etkiledi. Moda ön plana çıktı. Yaşamın her alanında her şeyi belirleyen moda oldu. Velileri saran çocuk sevgisi, okutma ve iyi okul tutkusu (ben okuyamadım, çocuğuma okullar bitirteceğim, saçımı süpürge edeceğim, onu yurtdışına dahi göndereceğim tutkusu) ne yazık ki çocukları da olduklarından farklı davranmaya yöneltti. Veliler çocuklarına iyi okullar aramaya başladı. Rüşvet, torpil ya da hile ile çocuklarını okullara kayıt yaptırmanın yollarını aradı. Bakanlık bu durumu düzeltmek için nüfusa dayalı e-kayıt sistemini koysa da buna da çare bulan velilerimiz bu kez devreye emlakçıları soktu. Geçici ev kiralama, taşınma vb. gibi.
___ Sonuç olarak okullar açılır. Öğrenciler okul yolunda. Servislerle taşınır öğrencilerin büyük çoğunluğu, okullarına. Öğrencilerimiz sabah saat 5–6 gibi uyandırılır. Zar zor kahvaltı yaptırılır. Saat 07- 07,30 gibi servis gelir (okulun uzaklığına ve yakınlığı göre değişir) öğrencilerimiz yarı uykulu-uyanık, istiflenir. İlkokul mezunu bir şoför ve refakatçinin eşliğinde bir taşıtın içine. Servis şoförü ve refakatçinin eğitim düzeyleri önemli. Çocukları evlerinden alırken verirken güler yüzlüdürler. Öyle olmaları söylenmiştir. Serviste arabesk ya da pop müziğin (çok kötü taklitleri) sesi dışarılara kadar taşmaktadır. İçerde basit davranışlar çocuğun yaşına uygun olmayan sözler, şakalaşmalar. Bağıranlar, boğuşanlar, uyuyanlar. Okula gelinir, uyuklayan, uyuyan varsa uyandırılır. Kimisi kalemini düşürmüş beslenme ya da diğer çantasını serviste unutmuştur. Tören ve günlük and içildikten sonra dershanelere geçilir. Birinci ders sonu açlık baş göstermiş, sırasının altından gizli gizli korku ve endişeyle bir şeyler yeme çalışması. Derken teneffüs, beslenme saati, sonra ders iki test daha, öğlen yemeği zili çalar. Kimisi getirdiklerini sınıfta, kimisi tuvalette elmasını, kimisi kantincinin tostunu yemekteler. Ders, test ve iki etüt boğuşması ve günün sonu. Zili duyan öğrenciler arenaya fırlayan boğalar gibi, servisine koşmaya başlar. Refakatçi sayar, şoföre tamam devam der. Güle oynaya çala çığıra boğuşa ve uyuyarak; semtleri, dereleri tepeleri aşarak, yoğun trafiği sollayarak nihayet iki saat sonra eve dönüş…
___ Ne tuhaf durum, şaşmamak elde değil. Ulusal ekonomiye mi yanarsın, öğrencilerin sabahın köründe zorla uykularından kaldırıldıklarına mı, doğru düzgün beslenme yapamadan, sabah 1–2 saat serviste sersemleştirilen öğrenciler. Bu öğrenci eğitilir mi. Bu öğrenci biraz bilinçlense; okulunu, öğretmenini, kitabını, velisini kısacası hayatı sever mi? Bunca servis nereye, ne için? Anlam vermek zor. En ilginç olanı da şu: öğrenci akışı, A okuluna gidecek olan öğrenci B okuluna, B okuluna gidecek olanların da A okuluna gidiyor olması. Bu ters yönlü akış diğer iş alanlarında da aynı; Avrupa yakasından Asya yakasına, karşı yakadan da Avrupa yakasına işe gidiliyor. Üstelik aynı kurumun değişik şubelerinde. Sonuç, anlamsız bir servis akışı.
___ Bu ülkenin okulları aynı değil mi, program aynı değil mi, öğretmeni aynı eğitimden geçmemiş mi, kitaplar farklı mı ki? Okul - öğretmen peşine düşülmüş, yapay ayrımlar oluşturarak, servislerle taşıma eğitim başlatılmış. Bu anlayış kendi mahallesindeki okula, öğretmene, il-ilçe müdürüne, bakanlığına, devletine ve halkına hakaret sayılmaz mı? İnsan kendi çocuğuna eziyet eder mi? Hele bu ilk çocukluk çağında ise.
___ Eğitim sürecinde görev herkesindir. Herkesin eğitimli olması kaçınılmaz olmalıdır. Zorunlu olmadıkça servis olmamalı; her öğrenci kendi mahallesindeki okula yürüyerek gitmeli. Her şeye karşın servis gerekli ise, servisçilerinde eğitimle ilişkilendirilmesi ve yeterlik belgelerinin olması gerekmez mi? Servis araçlarının yeni model olması, rutin kontrollerinin yapılması, sürücüsünün ve refakatçisinin pedagojik eğitimli (psikoloji, sosyoloji, rehberlik) , yakın dokunmadan dolayı sağlık raporlarının olması gerekmez mi? Eğitimle ilgili olanların, toplumsal ve kurumsal boyutuyla davranış göstermesi gereklidir. Eğitim kurumlarının görevi, öğrenciyi bulunduğu yerden alıp daha üst kültüre taşıyarak kişiyi hayata hazırlamaksa: Eğitilecek toplumla ilişkili olan herkesin buna göre davranışla yaşaması zorunludur. (anne-baba, yakın çevresindeki eş dost ve okul personeli, ta ki hizmetlisine kadar).
___ Eğitim kurumlarının düzelmesi, yukarıda sözünü ettiğimiz olumsuzluklar, ancak velilere verilecek bilgiyle olasıdır. Bu bilgilendirme de medyanın önemi büyük. Medya, her öğretim yılı başında ve her fırsatta çocuklarının eğitiminin kendi yakın çevresinde olacağını ve ekonomik olacağını vurgulamalıdır. Ekonomiye, öğrencilere yazık. (çocukların geleceğini düşünmek, sevgi bu değildir). Servisçilik gibi bir sektör var ederek, gizli işsizler ordusu kurmanın anlamı yok. Son çıkarılan yasayla da trafiğe bunca bozuk taşıtları çıkarıp, trafik sorununu çözümsüzlüğe sokarak hava kirliliği yaratmanın, yeni kazalar ve ölümlere yol açmanın anlamı yok.
___ Servisçilikle ilgili yetkili kişiler, servis araç ve personel konusunda değişikliğin Avrupa birliği yasalarına göre şekillendiğini söylüyorlar. İngiltere de çok eski model taşıtlar bile servis aracı olarak kullanılıyormuş. İyi de orası gelişmiş bir ülke. Bir aracın sağlıklı oluşu göreceli bir durumdur. Aracın sağlıklı oluşu, aracın nasıl kullanıldığı ve kat ettiği yolla orantılıdır. Kullanılan elli yıllık aracın beş yıla denk olduğu da düşünülebilir. Acaba Türkiye’de servis araçlarının trafiğe ve öğrencilerin güvenliğine uygun olup olmadığı ne derece kontrol ediliyor? Personele gelince Avrupa ülkelerinde ilkokul mezunu yok ki, yaş sınırı da olsun.
___ Öncelikle eğitim verilen kurumların her yönüyle eşitlenmesi sağlanmalı ve daha sonra taşımalı eğitimin zararları üzerinde durulmalıdır. Herkesi, bu çarpıklığın verdiği maddi, manevi zararları düşünmeye, sorgulamaya ve taşımalı eğitime son vererek; sorunu çözmeye çağırıyorum.

25 Eylül 2009

Canip DOĞUTÜRK

Kentleşme Üzerine

2009-10-05T18:37:00.009+03:00

___ Kentlerin var oluşları İlk Çağ’a kadar uzanır. Daha sonra Orta Çağ'da feodal oluşumun kırsaldan deniz kıyılarına akını ve deniz ticaretini geliştirerek kentleri yeniden biçimlendirdiğini biliyoruz. Zamanla kenti oluşturan öğeler saraylar, köşkler, hanlar, hamamlar ve dinsel yapılar derken bugün gördüğümüz siteler kentine dönüşmüştür. Ancak zaman içinde nüfusun dengesiz akımıyla kentlerin yapıları da değişmiştir.Kent sarmalını oluşturan çember genişledikçe, merkezde var olan o klasik anıtsal yapı dokusu da gün geçtikçe bozulmuştur.

___ Yerleşik düzene geçen toplumlar, anıtsal kentler kurmuş ve bu güne kadar korumuşlardır. Konar-göçer toplumlar ise, son yüzyıl içinde sanayinin de yanlış konumlanmasından olacak, kentlerini koruyamadığı gibi, eski antik dokusunu da bozarak göçebeliğini sürdürmektedir.

___ Fatih Sultan Mehmed’in Avrupa değerleriyle ilgilenmesinden dolayı, bazı zanaatkarlar ve sanatçıların Osmanlı Devleti ile bağlantı kurduğu; Rönesans döneminin en önemli sanatçılarından ressam ve bilim adamı Leonardo Da Vinci’nin 2. Beyazıt’a mektup yazdığı bilinir.

___ Bu yazışmalardan şunu anlıyoruz ki , dünya kentleri birbirlerinden etkilenmiş ve paralel bir yapılanmayla bugüne gelmiştir.

___ Şehir plancısı, düzenli gelişmenin olması için, yerleşkelerin değişiminde etkili olabilecek sosyal, ekonomik ve teknik verilerle; estetik, kültürel bilgisini birleştirerek; doğal-çevre dengesini koruyarak; geleceğe yönelik amacı olan karar vericilere öneriler sunmalı ve bunların uygulanmasında uzman kişi ve kurumlara gereksinimin varlığını daima vurgulamalıdır. ___ Bu kurum ve kişiler karar vericiler tarafından dışlanırsa, sonuç olarak bu görünen manzara oluşur. Bu manzaradan geriye dönüş zor ve olanaksızdır.Şehir planlayıcılar olaya günlük bakmazlar, yaşam onların yaşadığı zamanla sınırlı değildir. Böyle düşünen sanatçı, sanatkâr ve şehir planlayıcıların yüzlerce yıl yaptığı anıtsal kentleri bugün görüyor ve bu sanatsal yapılara hayranlıkla bakıyoruz.

___ Olumsuz değişen kentleşmenin önüne geçecek karar verici ve uygulayıcılar; geç kalmadan şehir planlayıcılarla işbirliği yaparak; çocuklarımızın geleceği için sağlıklı kentlerin oluşmasını sağlamalıdırlar.

___ Duvarlarla çevrili olan, doğal-çevre dengesini göz ardı eden yerleşkelerde, sağlıklı insan olamaz. Hem doğa, hem insanın kendisi ziyan olur. Kent insanı, insan kendini yer!

Canip DOĞUTÜRK

Sel Felâketi Üzerine

2009-09-23T20:35:00.008+03:00

___ Doğa katledilmiş; kentler insan deposu haline dönüştürülmüş. Yedi tepeli şehir yetmiş yedi tepeli köy olmuş. İstanbul. Tohum ekilmiş gibi bina çıkmış; kuraklık diz boyu sel adam boyu olmuş. Bilimin ve sanatın olmadığı, ilkelliğin derin karanlığına düşen toplum sel bataklığında debeleniyor, çırpındıkça batıyor.
___ Beş yüzyıl önce Mimar Sinan’ın yaptığı köprüler ayakta. Bu doğayla uyum içindeki tarihi sanat eseri köprü, sayısız depremler geçirdi ve sel felaketlerine karşı durdu ve duracaktır da. Mimar Sinan köprüsünün ayakları, tek koldan gelen seli parçalayıp hızını kestikten sonra köprü gözlerine verirken, suyun debisi düşer ve su dingin bir biçimde akmasını sürdürür.
___ Ama ‘’Benden sonrası tufan diyen’’ yağmacıların on yıl önce yaptıkları köprüler; sele güç verip suyun debisini daha da artırarak önüne geleni yok etti.
___ Bugünün yağmacı anlayışı, gelişen teknolojiye bile kazık atarak yaptıklarının ne sanatsal ne de tarihsel değeri var. Demek ki, Mimar Sinan döneminde aklın, bilimin ve sanatın egemenliği vardı. Bugün yeni bir şey üretilemiyorsa, bari Mimar Sinan’ın eserlerini kopya etmeyi becerelim.
___ Bu yapıları, yaptıran erkin ve yapan mimarın; hemen yanı başında duran, o dünyanın en saygın mimarı Sinan’ın eserini görmemesi tuhaf? Görmüyorlarsa bu mimarlık sanatına, Mimar başı Sinan’a hakaret ve de insanlığa ihanettir.
___ Sel ve felaketini yorumlayanlar da çok ilginç, selde yağmacılar varmış, vay utanmazlar, herkes can havliyle kurtulmaya çalışırken, birileri de yağma yapıyormuş. Bu işin magazin boyutu. İyi bir yurttaş eğitimi almış olsalar, sosyal ve ekonomik yönüyle gelişmiş bir insan bunu yapar mı? Böyle başa böyle tıraş. Ne ekildi ki ne biçilsin. Yağmacılık. Asıl sorgulanması gereken sistemin kendisidir. Utanç büyük yağmacılarındır.
___ Ne var bunda, doğal son. Manzara kötüyse, kime kötü. Kentin konumlanması; binlerce yıllık geleneksel mimariye göre mi planlanmış ya da çağdaş teknik mimariyi bilen kent planlayıcı, doğa bilimci, jeolog vb.nin görüşleri alınarak mı kurulmuş. Bu kentin dağı taşı köyün uyanık tacirleri tarafından yağmalanmış, yapılmış, satılmış. Onayı verenlerin de onlardan pek bir farkı yok. İçlerinde sanattan bilimden haberi olan kaç kişi var. Mimar Sinan’ı bilen kaç kişi var diye sorsanız. Bilirler mi acaba. Tarih sürecinin akışı içinde gelişen ve oluşan bir köyden, bir mega kent oluşturanların kültür düzeyleri sorgulanmadan hiçbir şey yapılamaz. Her yeri betonla doldurmalarının bedeli ödeniyor.
___ Bu hazin durumu bir kez daha, Mimar Sinan’a ışık tutan bilim adamlarından biri olan İbni Sina’nın sözüyle özetleyelim: ‘’Bilim ve sanat takdir edilmediği yerden göç eder.’’

11 Eylül 2009
Canip DOĞUTÜRK
candoguturk@gmail.com

Tütün Kültürü Üzerine

2009-09-20T19:15:00.028+03:00

___ Tütün Amerika kıtasının keşfinden önce yerlilerin (Kızılderililerin) kullandığı özel bir keyif verici bitkidir. Tütünü eğlence amacıyla değil ayinlerinde ve ancak deneyimli şamanlarınca dini gerekçelerle kullanmışlar. İlk Avrupalı yerleşimciler tütün içmeyi Kızılderililerden öğrenerek tütünü daha sonra gittikçe popüler olacağı Avrupa'ya taşıdılar. İspanyol gemicileriyle 1500’lü yıllarda Antilerden Avrupa’ya getirilen tütün 1600’lü yıllarda da, Venedikli tacirler tarafından da Anadolu’ya sokulmuş ve zamanla kullanımı yayılmıştır. Kızılderililin bilmediği ticareti; keşifçiler, önce kendi geldikleri yer olan Avrupa’ya daha sonra diğer sömürgeleştirdiği kıtalara taşımışlardır.
___ Tütün yetiştirilmesi ve içimi zamanla Amerika kıtasının yeni sahiplerinin sömürgeleştirdiği bölgelerde yaygınlaşır. Tütün doğal halinden çıkıp, çeşitli biçimlerde üretilmeye ve bir ticari meta halini almıştır. Toplumları etki alanına alan tütün, başlangıçta eğlence amaçlı içilirken daha sonra sigaraya dönüşerek, çeşitli markalar ve biçimlerle piyasaya sürülmüştür. Sanayi çağıyla gelen üretim biçimin çokluğu ve talebi doğrultusunda üretim artmış reklamlarla yığınlara ulaşmıştır. Herkes birbirine ikramda bulunmaya, hatta babalar çocuklarına daha ilk çocukluk evresinde tattırmaya başlamıştır. Askerlere, ormancılara sigara ücretsiz dağıtılmış; dünya paylaşım savaşlarında uçaklarla havadan askerlere atılmış; zamanla tütün tüketimi ihtiyaca dönüşmüş ve yüzyıllar içinde bir tütün kültürü doğmuş. Tütün kültürü gittikçe edebiyata sanata girmiş; stresten kurtaran, yemekten önce iştah açıcı, sonrasında hazmı kolaylaştırıcı, bir işin sonu ve başında sigara yakmaya iten gizemli bir bitki. Çocuğun ergenliğe erdiğinde büyüdüğünün simgesi; özgürlüğün, isyanın, acının hafiflemesinde ve sevincin sonunda tütün. Tütün ki çaresizliğin ilacı, mutluluğun mezesi. Hakkında şiirler, türküler, kitaplar yazılmış, resimler yapılmış.
___ Önceleri tütün imparatorları kazanırken, daha sonraları devletlerin de gelirlerine gelir katan bu ürünün üretimine destek verilmiştir.
___ Amerikan ekonomisinin gelişen sigara sektörü gittikçe olmazsa olmaz bir ihtiyaç maddesi haline dönüştürdüğü sigaraların reklamlarını sömürge ülkelerinde daha bir tüketici pazarı oluşturmak için; şahlanan atlarının üstünde güçlü kuvvetli kovboylarının ceplerinde, dev şirket Philip&Morris’in Marlboro’sı, Reynolds Tobacco’nun Camel’i vb, ağızlarında sigaralarıyla nasıl şahlandıklarını gösteren dev afişleri aklımdan çıkmıyor. ‘‘iç sende iç, sen neden içmiyorsun’’, ‘’haydi sende benim gibi ol’’ der gibi üzerimize, ezercesine atlarını sürüp gelen kovboylar.
___ Dünya sigara sektörünü eline geçiren Dünyayı ve insanlığı bu hale sokan bu bembeyaz adamlar: (Kızılderili bunun böyle olacağını bilseydi? !) bin bir çeşit ve binbir katkılı renkli sigaralarıyla doruğa çıktı. Zaman zaman içicilerin davaları sonucu yüklü tazminatlar ödemeye de mahkûm edildi. Bunun önüne geçmek için devletlerle birlikte ‘’sigara öldürür, içme ölürsün, ölümünden ben sorumlu değilim’’ gibi sözler yazıldı. Buradaki amacı: yasal olarak sorumluluğu üzerinden atmaktı. Attı da. Önceleri içmeye teşvik reklamı yapılırken şimdi her ikisi birden yapılmaya başlandı. Hem iç diyor, hem ‘’içersen öldürür’’ diyor.
___ Şimdi yeni bir sınıf daha yaratıldı. Sigara içenler ve içmeyenler sınıfı. İçmeyenler içenlere savaş açtı. ‘’Havamı kirletme’’ sloganı. Hangi hava? Her şeyin pazarlandığı, doğanın, insanlığın bırak bu gününü, geleceğini dahi ipotek altına alan bu sistem, nasıl olurda insanların sağlığını düşünür. Kar için, bütün gücünü bunun için kullanmıyor mu?
___ Bin yıllardan beri insanlar zıtların savaşını verirken, şimdi bir zıtlık daha eklendi. Burada eleştirilmesi gereken, sigara sektörünün insanların sağlığını tehdit eden bu ürünü her an yeni göz alıcı paketler ve çeşitli markalarla üretmeye devam ediyor oluşu iken, sigara kullanan insanların sigara içmeyenlerin havasını kirletiyor oluşu eleştiri konusu oldu.
___ İnsanların tükettiği on üründen dokuzu kansorejen madde içerirken; insanların sağlığının yalnızca sigaranın zararına indirgenmesi çok hazin bir tablo. Bu mavala inanmakta bir o kadar hazin.
___ Egemen gücün anlayışı kafalara o kadar işlemiş olacak ki; doktora gidiyorsun doktorun ilk sorduğu soru: sigara içiyor musun içiyorum diyorsan hastalığın sigaradan olduğunu, içmiyorum diyorsan, yakınında içen biri var mı, varsa mutlaka ondan etkilenmişsin, pasif içicisin diyor. Suçluyu bulmak bu kadar kolay. Katil sigara. Hangi koşullarda kaç kuruşluk ekonomiyle yaşadığının hiç önemi yok.
___ Sigaranın zararını yok saymak yanlış olur. Ama bütün öldürücülerin baş katilinin sigara olduğuna da inanacak kadar zavallı olmamak gerektiğine inanıyorum.
___İnsanları hastalandıklarında; içen veya pasif içicisin diye kendi çaresizliğine bırakmak etik değil. Eğer toplumların sağlığı, erk olanları bu kadar düşündürüyorsa; bir sabah kalktığımızda dünyanın her yerinde bu sektörün kapatıldığını duyursunlar!
___ Sigara düşmanlığı gittikçe endişe verici boyutlara ulaşmışsa da, aklı başında düşün ve sanat adamı sigara içicisi, bu düşmanlığı körükleyen çığırtkanlara uymamaktadır. Yaşama hakkı insanın kendisine aittir. İçenin zevk aldığı bu maddeden kurtulmakta. Doğa bütün ürünlerini insanlara sunmuş isteyen istediğinden kullanır.
___ Yapılan politika çirkin: sigara üreten kendini aklamak için paketlerin üzerine yazılar yazdırdı. Bunu yasallaştırdı, kendisini suçtan arındırarak yasak koydu, yasak arzu doğurur mantığı ile içici içiciliğini daha da artırdı. Değişen şu oldu; tek sosyal yaşamı kahvehane, kafe ve benzeri yerlere giden insanları evlerine mahkum etti. ‘’sigaranı al evinde iç, çoluk çocuğunla çatış, otur evinde apolitik olarak yaşa!’’ kahvede, dernekte, kafe de vb. yerlerde arkadaşlarınla buluşulup politik işlerle ilgilenme. Otur evinde mahkûm gibi, havanı koru. Hangi havayı.
___ Ne mutlu küresel dünya ekonomisini ellerinde tutan imparatorlara, artık insanlar evlerinde bir başlarına, kimse kimseyle konuşmadan eleştirmeden sigaralarını tek başlarına tüttürecekler. Kimse kimsenin ne acısını duyacak, ne sevincini paylaşacak.
___ Amerika’yı tehdit eden şişmanlığın (obezitenin) gelişmiş bildiğimiz ülkeleri etkileyip, bizim gençlerimizi de vurmaya başladığını biliyoruz. Bu dumansız hava savaşçıları da obeziteden mi ölecekler acaba?
___ Böylesi işsizliğin, yoksulluğun olduğu bir yaşam içinde; insan neden zevk veren bir maddeyi hüzne dönüştürür? Biliyor musunuz? Öz kıyım. ‘’Bir an önce ölsem de kurtulsam’’ . İçinde yaşadığı düzen sosyal güvenlik yasalarının doğru örgütlendiği ve uygulandığı bir düzen olsa, bugünü ve yarını endişe içinde olmasa, kim akılcılığını yitirir de ölümcül kahredici bağımlılıklara sığınır? Dünyanın en zengini Amerika da en çok uç zenginlerin ve uç yoksulların intihar ettikleri gerçeği var. Biri çok doyduğundan, yapacağı iş kalmamıştır; diğeri hep aç kaldığından, ölümü kurtuluş saymıştır.
___ Küreselleşen kapitalizm her ne varsa sınır tanımadan, her şeyi kullanıyor; insanı ve doğayı hiçe sayarak seyririni sürdürüyor. İnsanoğlunu zararlı maddelerden arındırmak yerine, düzeni koyan ve koruyanların her davranışları, yasakları bir aldatmacadan, şaşırtmacadan başka bir şey değildir. Doğanın ve toplumların sömürüldüğü, zenginliğin doruğa çıktığı, yoksulluğun çöpten yiyecek toplamaya kadar düştüğü dünyamızda; kirlilik, çölleşme, terör, salgın hastalık ve her akla gelebilecek olumsuzluk var olacaktır. Şimdilik durum bu. Üzgünüm!

11 Eylül 2009
Canip DOĞUTÜRK
candoguturk@gmail.com

______________________
http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/432818.asp
Enis Batur
Tütün kültürünü anlamıyorlar
______________________

Beylikdüzü'nün Dünü, Bugünü ve Yarını !

2009-05-23T00:57:00.001+03:00

___ Beylikdüzü bölgesinin tarihinin M.Ö. 7. Yüzyıla kadar dayandığı varsayılıyor. Uygarlıkların yaşaya geldiği bu bölge; günümüzde Kavaklı, Gürpınar ve Yakuplu köyleridir.

___ Bir sayfiye ve tarım alanı olan Beylikdüzü, Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Rumlarla Türklerin mübadelesine tanık olmuştur.Bölgeye gelen Türkler günümüzden 20 yıl öncesinde tarım, hayvancılık ve balıkçılıkla uğraşmıştır. Yaklaşık 1980 yılları sonrası yavaş yavaş veya zaman zaman hızlanan bir yapılaşma dönemi başlamıştır.

___ Önceleri Bizans, Osmanlı ordularının ve ticaret kervanlarının konakladığı; yirmi-otuz yıl öncesine kadar İstanbulluların günlük sayfiye yeri ve köylülerin önemli ölçüde tarım yaptığı bu verimli topraklar bugün Beylikdüzü semtine dönüşmüştür.

___ İçinde yaşadığımız sistemi belirleyen ve koruyan güçler, belirli bölgeleri çok katlı yapılara dönüştürerek yapılaşmayı sürdürmüştür. Anadolu’nun siyasal ve ekonomik yapısındaki bozulmadan dolayı, nüfus akışı İstanbul kent çemberini aşarak Beylikdüzü ve benzeri yeni alanlara yerleşmiştir. Bu dev nüfus akışı, kent sarmalını genişleterek Cumhuriyet öncesi var olan, antik eski yerleşkelerin dokusunu da bozarak bir-iki katlı olan köy yapılarını çok katlı kentlere dönüştürmüş ve dönüştürmeye devam etmektedir.

___ Bilindiği üzere, köyler, yerleşim alanları her yerde olduğu gibi yapıları tek veya iki katlı evlerden oluşan, bahçesi ve bir köy meydanı olan, yolları fazla geniş olmayan yerleşim alanlarıdır. (Bu köy yapılanması köy halkı için yeterlidir) Köyü oluşturan halk doğanın yapısını da deneysel olarak gözleyip düşünerek; evini, bahçesini, ahırını arabasını koyacağı yeri, cami-kilise-okul yerleşkelerinin bir arada görülebileceği köy meydanlarını oluşturmuş; yapılaşmayı ona göre geliştirmiştir. Bugün geriye dönüp baktığımızda bu yerleşim alanlarının doğal felaketlerden en az etkilendiğini ve tarım alanları dışında kurulduğunu görmekteyiz. Bugün ki yapılaşma alanlarına baktığımızda ise, doğanın yapısına aykırı kurulduğundan olacak; her tür doğal felakete açık olduğunu fark etmek zor değil.

___ Beylikdüzü’nde eski kentlerle kıyaslandığında aykırı bir yapılaşma görmekteyiz. Yolları kat sayısına göre çok dar, gereksiz virajlar, uzun, birbirini gölgeleyen devasa çok katlı, insan deposu gibi, güneşe,yola,gökyüzüne yüzünü kapatmış binalar… Okul, cami alanları binalardan oluşmuş. Eski dönemlerde olduğu gibi gösterilerin, çeşitli festivallerin yapıldığı ve en önemlisi insanların nefes alacağı meydanlar yok. Kütüphane, park alanı, sosyal tesisler, hastaneler yok. Topluma açık alışveriş, yaşam merkezleri ve özel hastaneleri caddelere sıfır uzaklıkta, bahçesi ve açık alanları olmayan yapılardan oluşan bir kent.

___ İstanbul’un en büyük metropollerinden biri olmaya aday olan bu bölgenin; insanın doğasına aykırı yapılarıyla insan depolamanın ötesinde herhangi bir işlevselliği yok gibi görünüyor...

___ Bugünden sonra ne yapılabilir? Otoriteyi elinde bulunduran erk; şehir planlayıcılarını, mimarlar odasını, sivil toplum örgütlerini yanına alarak; en azından kalan alanları yağmalanmaktan kurtarıp daha sanatsal yapılarla topluma açık alanlar oluşturabilirler. Başka diğer dünya kentlerini inceleyip; yeni bir kent düzenlemesine gidebilirler. Dünyada ve uygarlıklara ev sahipliği yapmış yurdumuzda bu kent örnekleri çok.. Yapılması gereken, eski kentlerin tarihini ve yeni örnek kentleri incelemektir. Eski toplumların hayatında daha çok göçler, savaşlar ve doğal felaketlerin olmasına karşın, kurdukları kentlerin bugüne nasıl kaldıklarını görmekteyiz. Sultanahmet Meydanı, camiler, okullar, üniversite binalarının sanatsal yapıları ve alanları buna örnektir.

___ Kendine ve geleceğine önem veren toplumlar kentlerini de ona göre inşa etmişlerdir. Dünyada birçok kentin maketi vardır. Bunlardan birisi de Moskova’dır. Burada yüzyıllar öncesinde kurulan kent meclisi kararları, geçerliliğini bugünde korumaktadır. Eğer bir yere bir yapı yapılacaksa önce yapının birebir maketi yapılır; sonra bu kentin maketi üzerinde yapılacağı yere konur. Kentin baş mimarı ve ilgili kişilerden onay alırsa bu yapı inşa edilir. Ülkemizde ‘’adamın tapulu arsası, istediği çapta ve yükseklikte yapar’’ anlayışı kendine ve geleceğine önem veren toplumlarda geçerli değildir.

___ Avrupa, yüzyıllar öncesinden şehir planlarını düzenleyip uygularken; uygarlıkların yaşayıp iz bıraktığı ülkemizde her yapılanın rastgele olması doğru mudur? Bazı ülkelerde konut bakanlığı var iken, bizde konut yapan, dünya mimarisiyle paralellik taşıyan, Bahçeşehir Uydukent Projesi, 1996 yılında Birleşmiş Milletler HABİTAT II Konferansı çerçevesinde, "Kurumsal Uygulamalar ve Projeler" ödülüne, 1997 yılında da Kanada'da "Yeni Kentsel Yerleşim Anlayışı" ödülüne layık görülen Türkiye Emlak Bankası artık etkinliğini sürdürememektedir. Mayıs 2000 tarihinde de “The American Institute of Architecsts” tarafından "Kentsel Düzenleme" ödülünü almıştır. Bu, Emlak Bankası’nın Türkiye genelinde, toplu konut alanında öncülük ettiği, her yönüyle yaşamsal bir kentin ödülü idi. Bu kurumun daha da güçlenerek gelişmesi ve bütün konut projelerinin Türkiye Emlak Bankası A.Ş’ye verilmesi gerekirken, sonuç; bu kurum tasfiye edildi.

___ Bütün bunları sorgulamamız gerektiğine inanıyorum. Gelecek nesillerin, bugünkü atalarıyla övüneceği kentler özlemiyle. Haftaya antik Kars şehri ile ilgili yazımda buluşmak dileğiyle.

Canip DOĞUTÜRK

candoguturk@gmail.com

2009-05-13T10:55:00.000+03:00

2009-05-09T21:05:00.000+03:00

2009-04-25T13:39:00.000+03:00

http://candoguturk.googlepages.com/

EĞİTİM ÜZERİNE

2009-04-25T13:10:00.007+03:00

___ Çocuklar küçük yaşta; örnek aldığı ya da etkisi altında kaldığı kişilerden etkilenir. Kişiliğinin ve karakterinin gelişmesinde ailenin, çevrenin ve özellikle öğretmenin etkisi çok büyüktür.
___ Çocuğun aldığı eğitim: Aile, çevre ve okul üçgeninde oluşur. Okul en etkili olanıdır.
___ Aile içinde edindiği davranışlar çocuk büyüdükçe çevre ve okul üçgeninde gelişir ve değişir. Bu süreçler eğitimsel anlamda; kişiliği oluşturur. Çocuk o saflıktan çıkıp çevresindekilere karşı savunma yöntemleri geliştirir.
___ Çocuk, anne rahminde, annenin yaşadıklarıyla yaşar. (Anne klasik müzik dinliyorsa, iyi şeyler düşünüyorsa, barışçıl bir ortamda yaşıyorsa: doğacak çocuğu da büyük olasılıkla annesine benzeyecektir.) Daha sonra, dünyaya gözlerini açar açmaz annesinin sıcaklığı, ses tonu ve zamanla çevresindekiler hiyerarşik olarak onu etkiler. Üç_dört_beş yaşına kadar annesi, babası aile çevresi, televizyon daha sonra komşuları, mahallesindekiler, parktaki çocuklar ve diğer tanıdığı, tanımadığı insanlardan etkilenir. Sonra okul başlar. Okul ki zorakidir bundan kaçışı yoktur. Kurallar büyükler tarafından konmuştur. Buna uymak zorunludur. Ancak bu zoraki olan süreçte öğretmenin rolü çok büyüktür çevre baskıcıdır aile şaşkın ve tedirgindir. Eğer aile olaya farklı bakabiliyorsa çocuk bu okul sendromunu hafif atlatır. Yok eğer aile de eğitimin_öğretimin ne olduğunu bilmiyorsa ki: çocuk bilinç altında bir yığın olumsuz duygular geliştirir ve biriktirir. Öğretmenin rolü dedik okulun herkes için koyduğu katı kuralları öğretmen isterse ailesinin işbirliği ile bunu yumuşatır, çocuk eğitim alarak öğretimini sürdürürse ki bu sağlıklı bir gidiştir.
___ Eğitim, karmaşık bir olgudur. Eğitilecek her çocuk bir bilinmezdir ve eğitimin süreci belirsizdir. Her kişi için farklı farklıdır. Bunun kanıtı bebeklerin gelişiminde doğal olarak görülmektedir. Kimisi sekiz ayda konuşurken kimisi üç yaşında konuşabiliyor. Okul, bu gelişimi göz ardı eder göremez ve herkese standart davranış gelişimi kazandırmaya çalışır. Bu çocuğun geleceğini karartır. Çünkü ilgili olan ya da olmayan teftiş kadrosu, öğrencinin ne öğrendiğine bakar, hangi davranışı kazandığına bakmaz. Çok çalışkan bildiğimiz öğrenci, sokağa tükürür, ağacı kırar, çöpü yere atar ve topluma ait olan malları hor kullanır. Hele yalnız olduğunda yok eder. Neden çünkü o; eğitilmeden, öğrenmiştir. Bütün dersleri çok iyidir. Ama doğanın, insanın ve sanatın düşmanıdır.
___ Okul çoğu zaman bütün eğitimsel anlayışı terk eder, öğretim yarışına sapar. O altı, yedi, sekiz yaşlarındaki çocukları asker eder onlara zoraki yazı yazmayı henüz kalemle kağıtla yeni tanışan, toplu ortama giren bu çocuklara zorla düzgün çizgi çizmeyi, harfleri yazmayı, ağacı kırmızıya boyayan çocuğu yargılayan anlayışla zorba bir süreç başlatırlar ki: bu korkunç. Öğretmen, okul ya da aile çoğu zaman _eğitim bakanlığının adını değiştirip, öğretim bakanlığı yapar. Eğitim önceliklidir. Bir fırsattır, bir kez kaçtımı geriye dönüşü yoktur. Eğitim olmadan öğretime geçmek doğru değildir. Eğitim ilkeleri genellikle çocuklar içindir! Öğretim ise yaşam süreci boyunca sürer. Kişi, dişlerini fırçalama davranışını küçük yaşta edinir. Ama dağların nehirlerin adlarını her zaman her yaşta öğrenebilir. Bugün dağların nehirlerin adını öğretiyorlar: diş fırçalama, doğayı koruma, düzgün konuşma vb. değil.
___ Çocuk, henüz davranış kazanacağı, insanları, doğayı tanıyıp seveceği, doğası gereği hareket edeceği bir çağda katı bir biçimde öğrenmeğe yönlendirilmesi düşündürücüdür. Neden, eğitim değil de öğretim. İlk gençlik yıllarımda şöyle bir olayı gözlemiş ve o zaman anlam verememiş ve çok şaşırmıştım. Bu durumu daha sonraki yıllarlımda anladım. Çocuklar mutsuz, zoraki verilen bu dayatma olan öğretim araçlarına düşman kesilmiş ve okul bitiminde de kitaplarını sevinçle yırtıp top oynuyordu. Eğitim_öğretim kişiyi mutlu etmeli ki, kişi daha sonra okumanın, yazmanın ve öğrenmenin düşmanı olmasın. Araştıran, okuyan, bir kütüphanesi olan, duvarında resim, evinin bir köşesinde bir heykeli olan ve daha sonra çevresine taşan bir kültür topluluğunun bireyi olabilsin. Olabilsin ki doğa, insanlık ve gelecek daha güzel, daha akılcı ve barışçıl bir dünya olsun, ''benden sonrası tufandır'' diyen anlayış hüküm sürmesin.
___ Kişiliği oluşturma ve biçimlendirme belli hedeflere yöneliktir. Çağdaş eğitim, kişinin korkmadan, şartlanmadan doğru olanı akıl ve mantık yoluyla mutlu, özgür ve paylaşımcı yaşama yolunu bulmasıdır.
___ Eğitimde rolü çok etkili olan öğretmenlerin yetiştirilmesi de aynı yukarda söylediğimiz biçimde akılcı, bilimsel ve yaratıcı bir eğitim sürecinden geçirilmelidir.
___ Bugünün küçüğü, yarının otoritesidir. Ya yok eden olur, ya da var eden!

Canip DOĞUTÜRK